COLUMN De Vuist van Vijf!!

Het Voedingscentrum kwam onlangs met de nieuwe Schijf van Vijf, waartegen ik in mijn vorige column bezwaren maakte. Waarom? Omdat deze schijf nauwelijks aansluit bij de dagelijkse voedingsjungle waar mensen mee te maken hebben. In de supermarkt is het al zoeken met een lampje naar de gezonde producten, waarbij de vinkjes eerder misleiden dan behulpzaam zijn.

Het Voedingscentrum houdt liever de industrie te vriend, of durft zich om andere redenen niet te wagen aan boude uitspraken. Voedingsprofessoren verzanden in geneuzel over vragen of bepaalde stoffen nu wel of niet goed zijn. Daarom, als iedereen in Nederland voedingsgoeroe kan zijn, dan mag ik ook. Hier volgt mijn vuist van vijf. Vijf vuistregels voor een gezonder leven en gezondere samenleving. Deze tips zijn geen van allen nieuw of door mijzelf alleen bedacht[1]. Ze zijn gebaseerd op ‘gezond verstand’ van wetenschappers, onderzoekers en sommige voedingsadviseurs[2].

De Vuist Van Vijf:

1. Eet Echt, drie maaltijden per dag. Eet zo veel mogelijk onbewerkt en gevarieerd: aardappelen, (volkoren) brood, pasta of rijst; groenten, vlees, vis, eieren, noten, zuivel, roomboter of olijfolie. Eet datgene wat de mensheid al langer dan vijftig jaar at, en weet ook welke van deze voedingsmiddelen jouw lichaam wel of niet kan verwerken, dat verschilt per persoon. Deze voedingsmiddelen zijn gezonde brandstof voor je lichaam en bevatten de bouwstoffen, vitamines en energie die je nodig hebt om goed te functioneren. Dit geldt niet voor bewerkt voedsel, dat nauwelijks of geen verse ingrediënten bevat, zoals frituureten of diepvriespizza’s. Eet gevarieerd en zorg voor verzadigende maaltijden, neem er de rust voor, liefst aan tafel. Met een tevreden maag ben je zoveel beter tegen de verleidingen opgewassen. Ouders geef je kind genoeg te eten, echt eten. Voor kleintjes zijn kleinere porties beter, maar vervang dit niet door snoep/koek en geef liever water dan diksap, want dat is gewoon limonade. Geef je kind altijd ontbijt, of anders iets gezonds om mee te nemen, later op de ochtend, géén Snelle Jelle. Zorg voor een gezonde snack als ze uit school komen: thee, crackers, fruit, zodat ze er nog even tegen kunnen tot etenstijd.

2. Beweeg! Dat hoeft niet per se de sportschool te zijn: elke dag overal naartoe op de fiets of meerdere keren per week een flinke wandeling zijn net zo goed. Tuinieren, bezig zijn in en om het huis. Belangrijk is dat je je lichaam goed gaat aanvoelen, dat je plezier ervaart in bewegen en dat je je levend en vitaal gaat voelen (voor zover als mogelijk, indien er sprake is van ziektes. Zoek daarin je eigen weg en evenwicht).

3. Cut the crap/Herken de rommel! Er is zoiets als echt eten en er is vooral heel veel rommel. Hoe handiger verpakt, des te groter de kans dat het om rommel gaat. Dat valt vaak in de categorieën limonade, koek, snoep en snacks. In feite alles wat je niet aan tafel zou eten maar vaak gedachtenloos in je mond gooit of giet, zeker als je maaltijden tekortschieten. Veel van deze rommel doet zich voor als ‘gezonde tussendoortjes’, maar valt in feite in de categorie snoep. Vrijwel alles waar voor kinderen een leuk plaatje op staat is ongezond en valt niet onder de categorie Echt Eten. Goed bezig!

Fabrieksproducten bevatten suiker, vet en/of zout en zijn erop gericht (speciaal zo samengesteld) dat je vooral méér rommel gaat eten of drinken. Dit geldt ook voor frisdranken, al staat er ‘zero’ op. Het geldt ook voor alcoholische dranken en fastfood. Weet dat het rommel is, en zorg dat het nuttigen ervan een uitzondering is, waar je bewust van geniet – anders kun je het net zo goed laten. Maar twee dagen per week troep eten of drinken ‘omdat het weekend is’ is geen uitzondering, maar regel.

4. Doe niet aan diëten!! Doe. Het. Niet. Het houden van een energiebeperkt dieet leidt tot dramatische veranderingen in je hormoonhuishouding, zodat je verbranding omlaag gaat en je hongergevoel omhoog. De succeskans van diëten is ontstellend laag, de schade daarentegen groot. Overgewicht zou voor een belangrijk deel juist weleens het gevolg kunnen zijn van het vele malen diëten. Vind balans in jezelf zonder zelfhaat, maar door juist te zoeken naar goede voeding (van pure producten, zie nr. 1) en prettig bewegen. Eet gezonde, voedzame maaltijden: veel mensen zijn voortdurend op dieet en ‘kiezen juist daarom ongezond, ze bezwijken voor de verleidingen, omdat je lichaam vraagt naar gezonde brandstof’. Dat beantwoorden ze dan met toegenomen zelfhaat, wat weer leidt tot stress.

5. Vermijd stress: Probeer ook tijdig rust te nemen, zeker als je stress ervaart. Stress is erg ongezond voor lichaam en geest. Zoek hulp, ook als je rookt of teveel drinkt. Wees lief voor jezelf, maar vooral ook voor anderen. Maak geen gemene opmerkingen over mensen met overgewicht. Je hebt geen idee hoe lang die al vruchteloos proberen af te vallen, hoezeer ze al beschadigd zijn door discriminatie en buitensluiten. Negatief praten over andermens’ lichaam brengt schade toe, aan die ander maar ook aan jezelf.

Een structureel probleem vergt een structurele aanpak

Dit zijn de vuistregels voor een gezonder en prettiger leven. Maar individuele tips zijn niet voldoende. Ongezond eten is veel meer een structuurprobleem dan een individueel probleem. Overheid en Voedingscentrum blijven ervan uitgaan dat mensen ‘bewuste’ keuzes maken, maar in hoeverre is dat zo? Wetenschappers weten allang dat de meeste voedingskeuzes onbewust plaatsvinden. Het is vooral de dagelijkse omgeving die de ongezonde keuzes de makkelijkste maken. Gezonde keuzes zijn mogelijk, maar vergen méér inspanning, kennis, geld en tijd dan de ongezonde. Niet iedereen beschikt in alle gevallen over de voorwaarden om die gezonde keuzes te maken, niet iedereen heeft evenveel grip op de eigen leefomstandigheden. Daarbij maken mensen vooral deel uit van een eetcultuur, waarin gezonde of ongezonde gewoonten worden ondersteund. Niet mee mogen doen leidt tot eenzaamheid en stress.

Bovendien is overgewicht in hoge mate een armoedeprobleem, omdat in die situatie de genoemde ruimte, kennis, geld en mogelijkheden vaak ontbreken, in combinatie met vaak zeer stressvolle sociale en individuele omstandigheden: ziekte, verslaving, werkloosheid, uitzichtloosheid. Sociale stress leidt zelf tot ongezonde keuzes, ook op voedingsgebied, zie ook het boek Schaarste[3]. Overheidsbeleid zou daarom een gezonde(re) leefomgeving mogelijk moeten maken, voor iedereen. Dat houdt in dat er een gericht armoede-gezinsbeleid moet komen. Niet, zoals nu vaak ervaren wordt, controlerend en bevoogdend, maar ondersteunend en positief.

Hoezo vrije keuze?

Vrije keuzes zijn een groot goed, maar omgevingen waarin we verkeren zijn niet altijd even vrij. Om de ‘vuist van vijf’ te kunnen naleven, zou je zelf al je eten moeten kopen én maken. Voor veel mensen is dit moeilijk, zeker als je veel buitenshuis bent. Overgewicht is niet voor niets toegenomen met al het gemaksvoer en snacks onderweg. We hebben een steunende structuur nodig, waarin gezond eten ook makkelijk is.

Miekevanstigt twitterMet name die omgevingen waarin mensen juist mínder keuzevrijheid hebben, moeten daarom gezonder worden. Ziekenhuizen (opgewarmde magnetronmaaltijden! Cup-a-Soup in de keukentjes!), scholen, kinderdagverblijven, bedrijven: sluit aan bij de behoefte van mensen aan gezonde, voedzame maaltijden. Geef er de ruimte, prioriteit en gelegenheid voor. Een gezond mens in een gezond lichaam zou centraal moeten staan, en overal mogelijk gemaakt moeten worden. Smaaklessen op moeten gaan over eten als gezonde brandstof. Elke verwijzing naar ‘dik worden’ is stigmatiserend en leidt tot de onjuiste conclusie dat kinderen met overgewicht ‘dus’ ongezonder eten dan dunne kinderen en dat dunne kinderen het ‘dus’ beter doen. Het leidt tot pesten en sociale uitsluiting, die op hun beurt kunnen zorgen voor verder overgewicht. Het leidt ertoe dat jonge meisjes al aan de lijn doen. Het leidt ertoe dat ouders hun kinderen voedingsstoffen onthouden, uit angst voor dikke kinderen, uit angst voor sociale uitsluiting.

Voorlichting op scholen is op zich niet voldoende. Gezond eten leer je door dat ook te doen en daar de tijd en ruimte voor te nemen. Houd de commercie hier ver buiten: onbewerkt voedsel kent geen concerns[4]. Schakel lokale leveranciers in en leer kinderen waar hun echte eten vandaan komt.

Het wordt tijd dat we samen gaan werken aan een gezonde omgeving. Als gezond eten normaal en voor iedereen toegankelijk is, dan pas is ongezonde keuze ook werkelijk een vrijwillige, bewuste keuze. En dan houd ik je niet tegen.

Mieke van Stigt

Noten:

[1] Maar ik stel ze wel op persoonlijke titel. Ik word niet betaald door overheid of industrie.

[2] http://kiind.nl/article521/

[3] Sendil Mullainathan en Eldar Shafir (2013): Schaarste. Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen.

[4] https://www.vn.nl/afvallen-met-coca-cola/

 

Reacties op dit artikel (2)

  1. Beste Mieke,

    Je inzet voor gezonde voeding is bewonderingswaardig. Je vindt het erg belangrijk dat iedereen goed wordt voorgelicht en dat siert je.

    Maar ik begrijp niet zo goed waarom je pijlen op het Voedingscentrum zijn gericht. Alles wat je noemt, behalve het kopje over stress, wordt genoemd in de voorlichting van het Voedingscentrum. Als redacteur wijs ik je graag op de links naar de info:

    1. Dit is gewoon de Schijf van Vijf? http://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf.aspx

    2. Beweeg: http://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-gewicht/bewegen-en-sport.aspx

    3. Producten herkennen in de supermarkt: Laat je niet foppen! http://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-boodschappen/eten-kopen/etiketten-lezen/laat-je-niet-foppen-door-de-verpakking.aspx En tips en recepten om zelf te koken: http://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/aan-de-slag-met-gezonder-eten/ontdek-wat-je-echt-eet.aspx

    4. Afvallen met gezond eten: http://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-gewicht/overgewicht/fase-1-klaarmaken-voor-de-start.aspx

    5. Stress: daar hebben we niks over, dus goed dat je het even noemt.

    Dan de omgeving en de vrije keuze. Ook daar zijn we ons van bewust: http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/invloed-omgeving-op-eetgedrag.aspx In de kopjes over de Schijf van Vijf geven we ook concrete tips: http://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/aan-de-slag-met-gezonder-eten/herken-verleidingen.aspx

    We zijn ook bezig met de omgeving gezond te maken: http://kantine.voedingscentrum.nl/nl.aspx

    Kortom, we staan volledig achter je boodschap en hebben ambassadeurs zoals jou hard nodig. Mocht je nog dingen zien die we over het hoofd zien. We horen het graag!

    Groeten Chantal, redacteur

  2. Beste Chantal en andere mensen van het Voedingscentrum,

    Dank voor jullie complimenten! Fijn dat jullie zo enthousiast zijn over mijn column, het is hard nodig dat jullie je openstellen voor signalen uit de samenleving!! Het siert jullie dat jullie zo positief op mijn kritiek reageren!!
    Toch jammer dat jullie nog niet helemaal de finesse van mijn kritiek begrijpen. Graag licht ik het nog even voor jullie toe.

    1. Mijn Vuist van Vijf lijkt inderdaad wel een beetje op wat jullie in de Schijf presenteren. Er is ook wel een verschil. Jullie zeggen van alles een beetje, maar als totaal is het nietszeggend. Jullie nemen geen stelling. Ik zeg bijvoorbeeld: weg met de margarine, kies gewoon roomboter. Dat mis ik in jullie Schijf. Verder staat er geen enkele aanwijzing HOE je die Schijf kunt waarmaken in je dagelijks leven. Ik zeg: neem drie goede maaltijden, dan krijg je de goede stoffen binnen en zwicht je niet zo snel voor verleidingen en “tussendoortjes”. Overigens mijn complimenten voor jullie adviezen daarover. Alleen jammer dat je die tussendoortjes amper buitenshuis tegenkomt.

    2. Natuurlijk geven jullie het advies om te bewegen, maar daar komt meteen het motief om af te vallen om de hoek kijken. Terwijl dat wetenschappelijk zeer omstreden is. Zie ook dit artikel: http://www.volkskrant.nl/wetenschap/meer-bewegen-en-toch-meer-wegen~a3820846/ Mijn stelling is dat bewegen vooral helpt om je lekker in je lijf te voelen. En anders dan jullie beweren: niét elke sport is even goed voor je: sportblessures kosten jaarlijks 1,3 miljard euro. Voorwaar geen kattenpis http://www.nationaalkompas.nl/gezondheid-en-ziekte/ziekten-en-aandoeningen/letsels-en-vergiftigingen/sportblessures/sportblessures-samengevat/

    3. Over het herkennen van producten. Jullie leggen de verantwoordelijkheid helemaal bij de consument, terwijl jullie ondertussen de industrie blijven steunen met een ingewikkeld model, dat niet werkt. Ja, ik heb het over de Vinkjes. Zie ons opiniestuk: http://www.volkskrant.nl/opinie/voedingscentrum-stop-met-die-vinkjes~a4286368/ en dat zegt ook de Consumentenbond: http://www.consumentenbond.nl/actueel/nieuws/2016/consumentenbond-start-campagne-weg-met-het-vinkje/

    4. Ook op het gebied van afvallen is jullie boodschap dubbelzinnig. Afvallen zonder dieet, maar wel een streefgewicht?? Nergens de waarschuwing dat afvallen vaak leidt tot méér overgewicht en zelfhaat. Nergens aandacht voor de enorme stigmatisering van mensen met gewichtsproblemen. Nergens aandacht voor slanke pubers die en masse frisdrank, roze koeken en chips naar binnenwerken. En ondertussen hun iets dikkere leeftijdgenoten nawijzen.

    5. Stress. Ja goed dat ik het noem, maar neem vooral mee dat stress meestal een externe oorzaak heeft: werkloosheid, armoede, uitsluiting, bijvoorbeeld op grond van je gewicht. Maak er vooral geen individuele kwestie van, want dat leidt alleen maar tot meer… juist: stress.

    En dan de invloed van de omgeving. Ook hier lijkt het alsof jullie de goede dingen doen. Alleen nemen jullie geen stelling. Jullie houden het liefst iedereen te vriend, zeker de industrie. Onder het mom van zelf kiezen en eigen verantwoordelijkheid, polderen jullie de boel bij elkaar, met als gevolg dat echt, ondubbelzinnig beleid uitblijft. Ik zou zeggen, Voedingscentrum, neem stelling. Neem stelling vóór het belang van consumenten. Vóór het creëren van gezonde omgevingen. Tégen de snoepautomaten en frisdrankautomaten in scholen (bedrijven, ziekenhuizen), maar dan in ruil voor het zeer betaalbaar aanbieden van gezonde maaltijden, want pubers snaaien niet voor niets, ze zijn in de groei. Een gezond mens in een gezonde omgeving. Pas dan, en niet eerder, mogen jullie mij jullie ambassadeur noemen.

    Met vriendelijke groet,

    Mieke van Stigt

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *