De verhuizing van de verzorgingsstaat

marc hoijtink 170 Eén manier om met de spanning tussen de idealen en de dage- lijkse complexiteit en ervaren (on)mogelijkheden op casusniveau om te gaan, was ‘kameleonnen’. Professionals namen de kleur van hun omgeving aan, afhankelijk van de sociale setting waarin zij zich begaven. Een lichte vorm daarvan is de afwezigheid van openlijk verzet van professionals tegen de verhuiselijking van zorg en ondersteuning als deze gepropageerd werd in trainingen, vergaderingen, teamdagen of op publieke meetings. Kritiek werd wel geuit, maar in eerste instantie vooral informeel. In de socio- logische literatuur over organisaties staat dit ook wel bekend als − vrij vertaald − ‘espresso-kritiek’: opvattingen die niet passen in de dominante ideologie van een organisatie worden geuit in een meer informele sfeer met gelijkgestemden, bijvoorbeeld bij het koffieapparaat. Zo leidde de hiervoor geciteerde passage uit het landelijke competentieprofiel tijdens een pauze bijvoorbeeld tot een gesprek tussen sociaal werkers over de ‘veel te hoge’ ver- wachtingen van zelfredzaamheid en eigen kracht van mensen en hun gezinnen, zonder dat dit na de pauze in een meer openlijke discussie resulteerde. Wel werden er enkele relativerende opmer- kingen gemaakt over de haalbaarheid ervan, maar al snel ging het weer over de vraag: hoe kan het eigen netwerk desondanks toch versterkt en ingezet worden? Een zwaardere vorm van kameleonnen is als professionals hun handelen en opbrengsten actief beschrijven in de taal en doelen van het nieuwe beleidsdiscours. Dat gebeurde bijvoor- beeld op een ‘eigen-kracht-training’ waarin een professional op een casus reflecteerde en het resultaat uitgebreid beschreef in termen van ‘eigen kracht’, ‘zelfredzaamheid’ en ‘meer eigen ver- antwoordelijkheid’. De casus betrof een man die als gevolg van een auto-ongeluk hersenletsel had opgelopen, en sindsdien was het bergafwaarts met hem gegaan. Hij was arbeidsongeschikt ge-raakt, gescheiden, kreeg agressieve buien, raakte geïsoleerd, kreeg schulden en dreigde ontruimd te worden vanwege een huur-