De verhuizing van de verzorgingsstaat

professionaliteit, democratie en solidariteit onder druk 243 gaan ervaren. Professionals prijzen gewenst gedrag, negeren ne- gatieve emoties en leven gewenste emoties voor. Anderzijds zien we in de individuele relatie tussen cliënt en professional ook de- mocratische aspecten. In hoofdstuk 4 , over sociale netwerken in de praktijk, zagen we dat de dialoog tussen professional en cli- ënt bepalend is voor de hulp, in weerwil van het beleidsdiscours. Het beleid stuurt de professional in de richting van zelfredzaam- heidsbevordering bij cliënten, maar deze ziet in dialoog dat dit het welzijn van de cliënt lang niet altijd ten goede komt en besluit daarom anders te handelen. De argumenten die cliënten naar vo- ren brengen om naasten niet nog meer te kunnen belasten, vinden vaak gehoor. De mate waarin deze argumenten gehoord worden, hangt wél mede af van de mondigheid van cliënten. Minder mondige mensen lopen de kans niet gehoord te worden, zo bleek in hoofd- stuk 8 (over ruimte voor professionals). Cliënten verzetten zich bovendien opvallend weinig wanneer ze ontevreden zijn. Ze lij- ken vaak overrompeld, hebben weinig verhaal, schaamte en be- scheidenheid belemmeren hen om voor zichzelf op te komen (‘Hebben anderen de hulp niet nog veel meer nodig?’). Zoals eer- der al bleek uit onderzoek van Grootegoed, Broër & Duyvendak ( 2013 ), verwachten ook onze cliënten niet dat protest veel zal uithalen. Het beleid voorziet weliswaar in ‘cliëntondersteuners’ om individuele cliënten bij te staan om voor hun belangen op te komen bij keukentafelgesprekken, maar in onze zes gemeenten zijn we deze cliëntondersteuners in de praktijk niet tegen- gekomen. Daar staat tegenover dat veel professionals zich wel als een soort halve cliëntondersteuner opstellen zonder dat dit hun officiële taak is. De georganiseerde stem van de cliënt is ook verzwakt door enorme bezuinigingen op patiënten- en cliëntenorganisaties en de professionele ondersteuning daarvan sinds 2002 (Tonkens 2016 ). Natuurlijk, mensen die kampen met schulden, langdurige werk-