TSV 3 - najaar 2020

Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken NAJAAR 2020 nummer 3 23 tablet omonline onderwijs te kunnen volgen. Dat laatste is niet vanzelfsprekend: 4000 huishoudens met kinderen in de leeftijd van 5 tot 13 jaar hebben geen internet en vooral in eenoudergezinnen, gezinnenmet een migratieachtergrond en gezinnenmet werkloosheid is niet altijd een laptop of een ander digitaal apparaat aanwezig. Daar komt nog bij dat niet elk kind thuis een rustige werk- of leerplek heeft en goed door zijn ouders wordt onder- steund. Ook hier steekt de situatie van huishoudens met lage inkomens, lager opgeleide ouders, en gezinnenmet eenmigratieachtergrond negatief af. 13 Voortgezet onderwijs Ook demeer dan 950.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs en de bijna 38.000 leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs kregen vanwege de schoolsluiting vorig jaar minder intensief onderwijs dan gewoonlijk. Ook hier zijn er leerlingen die thuis geen computer of laptop hebben. De kans is groot dat zij daardoor de aansluiting op de regu- liere leerstof van het volgende schooljaar of de overgang naar het vervolgonderwijs missen. Mbo Voor de ruim500.000 leerlingen in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) biedt digitaal onderwijs tot op zekere hoogte uitkomst, maar niet elkembo’er kan zonder intensieve begeleiding. Vooral jongeren die zonder diploma van een vooropleiding op het mbo komen – ruim16.000 – hebben direct contact, ondersteuning en uitleg nodig, wat door de coronamaatregelen niet goedmogelijk is. Omdat het praktisch leren en toepassen van het vak er vaak bij inschiet, dreigt een grote groep jongeren – vooral afkomstig uit gezinnenmet lager opgeleide ouders, al dan niet met eenmigratieachtergrond – gedemotiveerd te raken en vroegtijdig uit te vallen. Hoger onderwijs De 463.000 studenten in het hoger beroepsonderwijs (hbo) en 307.000 in het wetenschappelijk onderwijs (wo) ten slottemoeten het ook dit studiejaar doen zonder fysiek onderwijs. Studentenmet eenmigratieachtergrond zijn voor hun studiesucces echter vaak afhankelijk van geregeld contact met de docent. Het risico is dan ook groot dat deze groep studenten bij het ontbreken daarvan vaker uitvalt. Driekwart van de bachelor- enmasterstudenten heeft inkomsten uit betaald werk. De coronamaatregelen treffen hen dubbel. Het flexwerk, waarvan zij vaak afhankelijk zijn, is zo goed als stilgevallen. Omhet wegvallen van hun inkomsten op te vangen, lenen studentenmeer of nemen ze collegegeldkrediet op. Een stevige toename van de studie- schuld is te verwachten. Welbevinden Half september maakte het SCP bekend dat het welbevin- den onder de bevolking nogmaar weinig te lijden heeft onder de coronadip. Nederlanders waardeerden de tevre- denheidmet hun leven afgelopen juli met een 7,3; dat is een fractie lager dan in vorige jaren. Het opheffen van de lock- down en het vooruitzicht van vakantie zullen daar in die periode ongetwijfeldmee temaken hebben gehad. Maar bovenal zegt zo’n cijfer niet wat het SCP-onderzoek óók laat zien: bepaalde groepen, zoals hiervoor genoemd, worden harder getroffen dan andere, en zijn bang en onzeker over hun inkomen en toekomst. Het tevredenheidscijfer zou dan ook weleens een heel ander getal kunnen worden als de werkloosheid gaat toenemen en zwaarder op het gemid- delde gaat drukken, vermoedt Marianne van Bochove van de Erasmus Universiteit. Zij maakt deel uit van een onderzoeksgroep die onder leiding van de Rotterdamse sociologie-hoogleraar Godfried Engbersen al vanaf mei de coronastemming in het land peilt. Wat Engbersen opvalt, is dat deze crisis al lang niet meer alleen de traditioneel kwetsbare groepen raakt. Engbersen: ‘Groepen die we voorheenminder kwetsbaar achtten – demiddengroepen – worden geraakt. Toen we in 2017 voor deWRR het rapport De val van de middenklasse? schreven, was de boodschap: middengroepen kunnen in meerderheid hun positie handhaven. Ik zou nu zeggen: ze worden ook getroffen. Sterk sociaal-economisch, met een emotionele dimensie.’ Zo lijkenmet deze crisis niet alleen bekende scheidslijnen zich te verdiepen; er lijken zich ook nieuwe aan te dienen. Noten 1 Verslag Werkgroep Sociale Impact van de Coronacrisis , Amsterdam, 16 mei 2020 2 Denktank Coronacrisis, De contouren van een intelligent herstelbeleid, Advies , mei 2020 3 https://www.nibud.nl/beroepsmatig/ peiling-coronacrisis-financiele-gevolgen-voor-huishoudens/ 4 Stresstest huishoudens , Autoriteit Financiële Markten en Centraal Planbureau, september 2020 5 NRC , donderdag 27 augustus 2020 6 CBS, Armoede en sociale uitsluiting 2019 , december 2019 7 https://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/dossier-zzp 8 SCP, Maatschappelijke gevolgen van corona , 17 juli 2020 9 SCP, Eerste doordenking maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen , 7 mei 2020 10 de Volkskrant , vrijdag 4 september 2020 11 https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/ afstandsonderwijs-tijdens-covid-19/nieuws/2020/09/02/ onderwijs-tijdens-covid-19-zorgen-voor-het-nieuwe-schooljaar 12 SCP, Eerste doordenking maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen , 7 mei 2020 13 SCP, Eerste doordenking maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen , 7 mei 2020 Jan van Dam en Marcel Ham zijn redacteur respectievelijk hoofdredacteur van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken. Zo lijkenmet deze crisis niet alleenbekende scheidslijnenzich te verdiepen; er lijkenzich ooknieuwe aan tedienen Crisis met nieuwe scheidslijnen