TSV 3 - najaar 2020

Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken NAJAAR 2020 nummer 3 39 met corona naar de marge van de 1,5-meter-samenleving. Niet alleen het gat tussen arm en rijk groeit dus verder, ook binnen de middenklasse vertoont zich een grote scheur: tussen mensen die voor hun broodwinning afhankelijk zijn van fysieke nabijheid en mensen die hun werk hoofdzakelijk op de computer kunnen doen. De woorden ‘kwets- baar’ en ‘weerbaar’ krijgen hierdoor een andere lading. Kwetsbaar ben je in tijden van corona niet meer alleen als je arm of ziek bent, maar ook als je je werk niet kunt uitvoeren via een digitale omgeving. Met de corona-uitbraak en de eco- nomische crisis als gevolg, is er een nieuwe scheidslijn in de samen- leving ontstaan. Naast de klassieke polarisatie tussen de klassen, rassen, seksen, generaties en politiek links en rechts, doemt een tot nog toe ongekend scenario voor ons op: mensen die werken met mensen en zo een menselijk gezicht geven aan onze mensensamenleving, worden fysiek en economisch uitgesloten van deelname. Alleen diegenen die hun werk zonder anderen in de buurt en online kunnen voltooien, zullen zich ten tijde van corona economisch staande kunnen houden. Naast alle persoonlijke drama’s en economische gevolgen die de pandemie teweeg heeft gebracht, lijkt het er dus ook op dat we onszelf, in metafysische zin, als fysieke wezens overbodig hebben gemaakt. De Mens is dood, leve de Avatar? Als wij sociaal-wetenschappelijke inzichten in protestbewegingen serieus nemen, zal de bereidheid van de massa om de barricades op te gaan en hun regeringen omver te werpen groter worden als er geen verandering in zicht komt. En inder- daad, de afgelopen maanden hebben we op het Malieveld in Den Haag en in andere grote steden al kunnen zien hoe de coronamaatregelen tot rellen en onrust kunnen leiden als mensen zich beperkt voelen in hun vrijheid en mogelijkheden. Na een half jaar Covid-19 ontstaat er niet alleen onrust onder groepen die al langer gemargi- naliseerd zijn, ook binnen de midden- klasse groeit de vertwijfeling. Niet eerder stond hun werk en levensstijl zo op de tocht. Ik vermoed dat het niet lang zal duren voor de nieuwe scheidslijn in de samenleving zichtbaar wordt – een scheur die voor het eerst dwars door de middenklasse loopt. Want waarom moeten juist de horeca, de culturele sector, de kappers, de thuiszorg, de sekswerkers, mensen die fysiek de samenleving in moeten voor hun werk, de hoogste prijs voor de coronamaatregelen betalen? Vanuit volksgezondheidsoverwegingen is dit natuurlijk volstrekt legitiem, maar vanuit financieel en sociaal oogpunt zal het een grote uitdaging worden dit vol te houden. Want hoelang houd je je koest als de kans op armoede vele malen groter wordt dan de kans om Covid-19 te krijgen? Opgaven enmiddelen corporaties laat voor 2020 tot 2035 een financieel tekort zien van ruim € 30miljard. 7 Door de lage inflatie zal dit tekort vanwege onder andereminder huurinkomsten vermoedelijk verder oplopen. Over dezelfde periode van vijftien jaar zijn het Rijk en de woning- corporaties gezamenlijk een investeringsopgave van € 120miljard overeengekomen. De financiering daarvoor is echter verre van rond. Daarnaast is er een sterke regionale spreiding; in 2024 lopen de corporaties in de regio Haaglanden, Rijnmond enMidden- Holland al tegen hun grenzen aan. De conclusie is dat de verhuurderheffing van de afgelopen jaren niet de belangrijkste oorzaak was van de geringe productie van woningen door woningcorporaties. Ze vormt daarentegen wel een beletsel ommaatschappelijke opgaven in de toekomst te realiseren. Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) vreest dat de coronacrisis net als de crisis van 2008 leidt tot het ineenzakken van de bouw, en tot massaal ontslag van bouwvakkers. Als de economie te zijner tijd dan weer opbloeit, zal er net als bij de vorige crisis een tekort aan bouwvakkers en bouwmaterialen ontstaan. Bouwprojecten worden daardoor niet alleen duur, maar lopen ook vertraging op. Zonder aanpassing van de verhuurderheffing rest corporaties dan niets anders dan een pijnlijke keuze tussen huur- verhogingen of minder duurzaamheidsinvesteringen en een lager dan gewenste nieuwbouwproductie. En daarmee tot bestendiging van de hoge woningnood. Noten 1 https://www.parlement.com/id/vj8qb1nuabtp/ parlementaire_enquete_woningcorporaties 2 Ver van huis , Tweede Kamer, vergaderjaar 2014-2015, 33 606, nr. 4 3 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2015/03/17/ woningwet-2015-in-vogelvlucht 4 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/huurwoning/ verhuurderheffing 5 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32847-611.html 6 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/coronacri- sis-dreigt-woningnood-erger-te-maken-nu-nieuwbouw-inzakt~- b6aa80b7/ 7 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/07/03/ bijlage-1-hoofdrapport-opgaven-en-middelen-woningcorporaties Peter Boelhouwer is hoogleraar Housing Systems aan de afdeling Management in the Built Environment van TU Delft. ‘DeMens is dood, leve de Avatar?’ Crisis met nieuwe scheidslijnen