TSV 3 - najaar 2020

6 Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken NAJAAR 2020 nummer 3 JOURNALISTIEKE VERKENNING eigen gedachten, dat ze geïsoleerd zouden raken.’ De aanmeldingen voor ambulante hulpverlening liepen eveneens terug, vertelt Scheepers. ‘Er is sindsdien ook geen boeggolf van nieuwemensen gekomen.’ De observaties passen bij een in september versche- nen onderzoek van de Nederlandse Zorgautoriteit waarin gemeld wordt dat sinds half maart het aantal verwijzingen van de huisarts naar de geestelijke gezondheidszorg drastisch afnam. Ontzettend inclusief Dat een substantiële groep kwetsbaremensen juist goed gedijde in de lockdown-maanden, roept vragen op. Waaromdan? Wat maakte dat dezemensen juist ‘beter’ werden? Wat valt daarvan te leren voor hulp- verleners? Verklaringen zijn drie, vier maanden na de lockdown natuurlijk slechts hypothetisch, maar toch. Lector Lilian Linders constateert dat er met corona tijdelijk een ‘ontzettend inclusieve’ samen- leving ontstond. Jaap van der Stel, lector Geestelijke Gezondheidszorg aan de Hogeschool van Leiden, zag dat ‘iedereen in hetzelfde schuitje zat’. Floortje Scheepers: ‘Blijkbaar is de samenleving zelf extreem stressvol, confronterend. Demensen over wie we het hier hebben, ervaren voortdurend dat ze het tempo niet kunnen bijhouden. Ze voelen zich de mindere. Dat gevoel viel nu tijdelijk weg. Het is met de lockdown des te duidelijker geworden dat hoe wij denken en voelen erg bepaald wordt door interactie met anderen.’ Sarah Voss zag het in haar dagelijkse praktijk. ‘Mijn doelgroep voelde zichmeer normaal omdat iedereen thuiszat. Er waren geen feestjes of andere dingenmeer waar je bij moest zijn.’ Jaap van der Stel noemt de inclusie diemet de lockdown ontstond een ‘beschermende’ factor. ‘Dat is geen nieuw inzicht. In onderzoek naar het welbevinden aan het begin van de TweedeWereldoorlog bijvoor- beeld is vastgesteld dat de gemiddelde bevolking er eerder op voor- dan op achteruitging. Mensen zitten ineens allemaal in hetzelfde verhaal.’ Van der Stel wijst bovendien op een ander opvallend cijfer. ‘We weten inmiddels dat zowel in Japan als in Nederland ten tijde van de lockdown het aantal geslaagde suïcides procentueel flink gedaald is. Dat vind ik onthullend. Je kunt een telefoonlijn open- stellen omzelfmoorden te voorkomen, maar het verbeteren vanmaatschappelijke omstandigheden is blijkbaar veel relevanter.’ Geen stress meer De belangrijkste verandering in het dagelijks leven van cliënten in het sociaal domein was wellicht het plotsklaps wegvallen van de hulpverlening. Dat stemde veel professionals bezorgd, maar spv’er Harold Brouwer realiseerde zich gaandeweg de lockdown-weken ‘dat wij professionals mensen uitgeschakeld hebben door heel zorgzaam te zijn’. ‘Ineens blekenmensen computervaardig, laaggeletterdals ze zijn’ ‘Ik had het zweet op de lippen staan toen we ineens moesten stoppen met hulpverlening en de deuren dichtgingen.’ Corine Govers is wijkteam-manager van het Toegangsteam Zuid-Zuidoost in Tilburg. ‘Huiselijk geweld, alcohol, drugsgebruik, verward gedrag, overlast − maar het is allemaal reuze meegevallen.’ Govers werkt met haar team in twee van oudsher kwetsbare buurten in Tilburg. Veel genera- tieproblematiek. ‘Nu moesten ze het zelf doen en dat deden ze. Er is hier veel onderlinge cohesie. Dat kwam goed van pas.’ Govers vertelt hoe het in haar werkgebied tot voor enkele jaren normaal was ‘te leunen’ op hulp- verleners. Er werd veel aange- boden, bijvoorbeeld vanuit het ‘bloeiende’ wijkcentrum. ‘Mensen klopten voor hulp op elke deur, en ze gingen zitten bij de deur die openging.’ Het is oud DNA van bewoners, maar ook van professionals, legt Govers uit. Maar juist een andere werkwijze in de afgelopen jaren betaalde zich uit tijdens de corona-lockdown. ‘We werken hier onder meer met presentie- werkers in het voorliggende veld. We zijn er, dat weten de mensen, maar we stappen pas in als het echt nodig is. We willen echt aansluiten bij wat er is, bij wat bewoners kunnen en willen. Dus niet iedereen weer het wijk- centrum binnenhalen.’ De lockdown-tijd liet Govers zien dat ze in Zuid-Oost met de onder- steuning op de goede weg zijn. Dat het idee dat er veel verbor- gen kracht zit en dat professi- onals dat onbedoeld in de weg kunnen zitten, gewoon klopt. ‘Ineens bleken mensen compu- tervaardig, laaggeletterd als ze zijn. Al dan niet met hulp van de buurvrouw. Die onderschatting van mensen; het sluipt er bij ons zo makkelijk in.’ Onderschatting