De verhuizing van de verzorgingsstaat

jan willem duyvendak en evelien tonkens 18 als vehikels voor relatievorming en -behoud. Relaties zijn niet gebaseerd op gelijkheid, zoals in de civiele logica, maar op ver- schil. Verschil bijvoorbeeld tussen wie ouder en meer ervaren en wie jonger en minder ervaren is. Mensen hebben elkaar nodig doordat ze verschillend zijn en uiteenlopende posities innemen. Relaties in de huiselijke logica zijn gebaseerd op ongelijkheid, maar daarmee niet op ongelijkwaardigheid. De hedendaagse Nederlandse samenleving is sterk geëgali- seerd en geïnformaliseerd (zie Wouters 2007 ). Dat geldt ook voor traditioneel hiërarchische huiselijke relaties, zoals tussen ouder en kind en tussen man en vrouw. Dat er toch sprake is van een wending richting een huiselijke logica in de zorg, inclusief ver- schillen en ongelijkheden, wordt duidelijker als we de huiselijke logica contrasteren met de civiele, de tweede, logica bij Boltanski en Thévenot. In de civiele logica staat gelijkheid centraal. Actoren zijn vrije, gelijke burgers. Burgers stappen (in elk geval tijdelijk) uit huiselij- ke verbanden en organiseren zich op voet van gelijkheid om col- lectieve doelen te verwezenlijken. Ze bevrijden zich daarmee van de persoonlijke afhankelijkheden van de huiselijke logica. Zo organi- seren mensen zich rond gemeenschappelijke belangen en ontlenen ze waardigheid aan solidariteit (Boltanski & Thévenot 2006: 187 ). Bijvoorbeeld door clubs, verenigingen of actiegroepen op te rich- ten. Arrangementen in de civiele logica zijn gestoeld op vereni- ging en vertegenwoordiging (en dus op afstand). Waardigheid is gestoeld op onderlinge gelijkheid, en op opoffering van particu- liere en onmiddellijke belangen ten behoeve van het collectief en de langere termijn ( 2006: 190 ). In de civiele logica is ‘zelfredzaam- heid’ (of liever: zelfstandigheid) weliswaar belangrijk, maar het is zeker geen doel op zichzelf. Zelfstandigheid is veeleer een voor- waarde voor vrijwillige verbinding met andere vrije individuen. Voor gelijkwaardigheid moet je gelijk zijn, is een kerngedachte van de civiele logica.