De verhuizing van de verzorgingsstaat

inleiding 19 Dit is een cruciaal verschil met de huiselijke logica, waarin ge- lijkheid geen voorwaarde is voor gelijkwaardigheid. Verschillen spelen in de huiselijke logica een grote rol. De een is gezond en de ander is minder gezond. De een verleent (al dan niet betaal- de) zorg en de ander ontvangt die. Of de een is gehandicapt en de ander niet. Ongelijk maar niet ongelijkwaardig. Er zijn ook ver- schillen in kennis, ervaring, noden en behoeften, en die hoeven we niet eerst op te heffen of te neutraliseren om waardig met el- kaar om te gaan. Wie zorgt voor anderen, moet aandacht geven en moet zich niet bazig of afstandelijk gedragen, zo stellen ook Boltanski en Thévenot. In de civiele logica daarentegen worden dergelijke verschillen geabstraheerd: het mag wezen dat sommi- gen jonger of gezonder en anderen ouder en zieker zijn, maar dat doet er juist niet toe. We zijn allemaal burgers en in dat opzicht zijn we allemaal gelijk. Relaties zijn in de huiselijke logica niet noodzakelijkerwijs hiërarchisch, maar impliciete hiërarchieën (op basis van status, leeftijd etc.) kunnen zich wel voordoen. Er is namelijk, anders dan in de civiele logica, geen expliciete bescherming tegen hiërar- chie. Die bescherming is volgens de huiselijke logica ook niet no- dig, want niet hiërarchie maar ontbrekende zorgzaamheid is het grootste gevaar binnen deze logica. Een moderne verwoording van de huiselijke logica is te vinden in de zorgethiek, die fundamen- tele onderlinge afhankelijkheid als uitgangspunt neemt en stelt dat mensen wel ongelijk gesitueerd zijn (bijvoorbeeld als zorgverlener versus zorgvrager) maar daarmee niet ongelijkwaardig zijn. We zijn allen afhankelijk, maar gelukkig zelden op dezelfde manier en/of op hetzelfde moment, want anders konden we niet voor elkaar zor- gen, stelt de zorgethiek. De beloften van nabijheid zijn in grote lijnen te begrijpen als een verschuiving van de civiele naar de huiselijke logica, en daar- mee van rechten naar voorzieningen en soms zelfs naar gunsten. Persoonlijke, informele verhoudingen worden veel belangrij-