De verhuizing van de verzorgingsstaat

jan willem duyvendak en evelien tonkens 20 ker, ten koste van rechten en daarbij behorende formele regels en procedures. Afhankelijkheid van professionele hulp geldt in de huiselijke logica als problematisch, want die afhankelijkheid ver- oordeelt je tot een passief bestaan in een kille bureaucratie. De verschuiving van civiele naar huiselijke logica gaat gepaard met grotere waardering voor informele verhoudingen, waartegen pro- fessionele hulpverlening bleek afsteekt. Professionele hulpverle- ning zou niet alleen te koud, te duur en te afstandelijk maar ook te bureaucratisch zijn én zij zou cliënten het eigenaarschap van hun problemen én hun oplossingen afnemen. In dit boek zullen we deze gedachte herhaaldelijk tegenkomen en onderzoeken. Er kunnen zich aan de keukentafel ook spanningen voordoen tussen de huiselijke logica en andere logica’s, bijvoorbeeld met de (verzwakte) civiele logica. Door de setting van het keuken- tafelgesprek en de belofte van nabijheid die daaruit spreekt (bij- voorbeeld door in gesprek te raken over de foto’s van de kinderen of over de kat), wordt de hulpverlener deel van de huiselijke lo- gica. Het is dan, in termen van Boltanski en Thévenot, ongepast ( awkward ) om mensen plotseling op afstand te plaatsen door te wijzen op de verantwoordelijkheden van en voor anderen, wat vanuit de civiele logica voor de hand ligt. Vanuit de huiselijke logica kun je anderen wel aanspreken, maar alleen als je zelf ook deel uitmaakt van de kring van mensen die onderlinge relaties in stand houden − bijvoorbeeld familieleden. Recht van spreken ontleen je in de huiselijke logica aan zorgzaamheid, bekommer- nis om degenen die van jou afhankelijk zijn. De spanning tussen de huiselijke en de civiele logica zit ook in een van de centrale termen van het beleid, ‘zelfredzaamheid’. Zelfredzaamheid heeft, zoals geschetst, in het beleid een brede betekenis: het verwijst zowel naar individuele zelfstandigheid als naar onderlinge hulp kunnen vragen en geven. Zelfredzaamheid is enerzijds een voort- brengsel van veertig jaar nadruk op respectievelijk zelfontplooi- ing, autonomie en zelfbeschikking − allemaal passend in de civiele