TSV 3 - najaar 2020

Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken NAJAAR 2020 nummer 3 43 maar voortduurt en gevoelens zoals moedeloosheid, mach- teloosheid, onmacht en hulpeloosheid oproept. Gevoelens waardoor mensen uit hun evenwicht kunnen raken en die hun lichamelijke en geestelijke gezondheid en daardoor ook hun professionele prestaties negatief beïnvloeden. Pijn of stimulans De extreme vormvan moral distress oftewel moral injury leidt bij professionals tot afname van empathie en betrok- kenheid bij hun patiënten of cliënten. Maar ookmelden zij zich vaker ziek of zeggen ze het beroep voorgoed gedag. Tijdige aanpak van moral distress kan ertoe leiden dat mensen zich gaan realiseren welke positie zij als persoon of professional innemen binnen een bepaalde context, wat hen uiteindelijk kanmotiveren ombeter te presteren. Sociale professionals zijn de kanaries van het sociaal domein: als zij moral distress ervaren, dan is dat een opdracht voor bestuurders om te reageren. 2 Als bestuurders de eerste tekenen van moral distress serieus nemen, kunnen gevoelens van schuring een gidsende rol spelen. Schuring en onbehagen kan op persoonlijk en professioneel niveau veel opleveren. Interesse in moral distress kan ons leren om in de huidige crisis te doen wat nodig is omprofessionals en cliënten zo veerkrachtigmogelijk te houden. Doen wat nodig is Onze gezondheid, economie en welbevinden staan door corona onder druk. Wat nu vooral nodig is, is moed. Een morele deugd die vaak in verband wordt gebracht met het beroep van hulpverleners (Leijssen 2000). Dat is niet vreemd als je bedenkt dat het woord ‘courage’ is afgeleid van het Latijnse ‘cor’, dat ‘hart’ betekent. Volgens Banks (2012) is moed de deugd waar de literatuur het meest naar verwijst als het gaat over wat sociale profes- sionals nodig hebben omethisch verantwoord te werken. Moedige professionals zien hun angsten onder ogen en nemen, omhun doelen te bereiken, de risico’s op de koop toe. Duurzame inzet van professionals ten behoeve van cliënten vereist dat ook bestuurders lef tonen omervoor te zorgen dat professionals datgene kunnen leveren wat nodig is omeen duurzaamherstel van de samenleving na corona mogelijk temaken. Tonen bestuurders diemoed niet, dan is een grote toename van moral injuries bij professionals, cliënten enmaatschappij welhaast onvermijdelijk. Mariël Kanne is docent en supervisor bij de masteroplei- ding Advanced Nursing Practice en onderzoeker binnen het Kenniscentrum Sociale Innovatie. Nadja Jungmann is lector Schulden en Incasso en trainer bij Social Force. Lia van Doorn is lector Innovatieve Maatschappelijke Dienstver- lening. Alle drie werken ze aan de Hogeschool Utrecht. Noten 1 Zie ook onze eerdere publicatie op Sociale Vraagstuk- ken, ‘Sociaal werkers zijn in de loopgraven terugge- drongen’ (Ed de Jonge, Mariel Kanne, Peter Hendriks, Edith Raap, Raymond Kloppenburg, Lia van Doorn), 26 mei 2020 https://www.socialevraagstukken.nl/ sociaal-werkers-zijn-in-de-loopgraven-teruggedrongen/ 2 In de kolenmijnen namen mijnwerkers vroeger kanaries mee. Als die van hun stokje vielen, dan waren er te veel giftige stoffen en moesten ze zich direct terugtrekken. Bronnen • Banks, S., Ethics and values in social work (4th ed.). Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2012 • Binnenlands Bestuur, Wees voorbereid op schuldengolf, waarschuwt NVVK, 2020 Geraadpleegd via https://www.binnenlandsbestuur.nl/ sociaal/nieuws/wees-voorbereid-op-schuldengolf-waar- schuwt-nvvk.13947500.lynkx • CBS, Aantal werklozen in juni gestegen tot 404 duizend, 2020a https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/29/aantal-werklo- zen-in-juni-gestegen-tot-404-duizend?utm_source=twit- ter&utm_medium=Nieuws&utm_campaign=Inzicht%20 sociaal%20domein&utm_term=Inzicht%20werk%20en%20parti- cipatie&utm_content=Aantal%20werklozen%20in%20juni%20 gestegen%20tot%20404%20duizend • CBS, Schuldenproblematiek in beeld. Huishoudens met geregistreerde problematische schulden 2015-2018 . Den Haag: CBS, 2020b • Clark, A.E., Four decades of the economics of happiness: Where next? Review of Income and Wealth , 64, 245-269, 2018, doi 10.1111/ roiw.12369 • DNB, Deel Nederlandse gezinnen kwetsbaar bij tegenspoed , 27 januari 2020 Geraadpleegd via https://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsover- zicht-en-archief/dnbulletin-2020/dnb387106.jsp • Engbersen, G. & T. Wentink (red.), De bedreigde stad: de maatschap- pelijke impact van COVID-19 op Rotterdam . Rotterdam: Kenniswerk- plaats Leefbare Wijken Rotterdam, 2020 • Engeland, W. van & P. Kanne, Corona en gedrag . Amsterdam: I&O research, 2020 • Jacobs, Gaby, Zin in geestelijke verzorging . Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Geestelijke Verzor- ging aan de Universiteit voor Humanistiek. Utrecht: UvH, 2020 • Jameton, A., A Reflection on Moral Distress in Nursing Together With a Current Application of the Concept. Journal of Bioethical Inquiry , 10, 297-308, 2013, doi 10.1007/s11673-013-9466-3 • Leijssen, M., Het ethos van de hulpverlener. Graste, J. & D. Bauduin (red.), Waardenvol werk. Ethiek in de geestelijke gezond- heidszorg (p. 78-93). Assen: Van Gorcum, 2000 • RIVM & GGD GHOR, Onderzoek gedragsmaatregelen en welbe- vinden, 2020 Geraadpleegd op 27 juli 2020 via https://www.rivm.nl/onder- zoek/ gedrag/onderzoek-gedragsmaatregelen-en-welbevinden. • SCP, Maatschappelijke gevolgen van corona. Verwachte gevolgen van corona voor scholing, werk en inkomen . Den Haag: SCP, 2020 • https://digitaal.scp.nl/ssn2020/betaald-werk/ • Trimbos-instituut, De impact van de coronacrisis op werk en welzijn van professionals voor psychische hulp . Rapportage kerncijfers. Utrecht: Trimbos-instituut, 2020 • Trouw, Kinderen kunnen nu minder kanten op en dus rinkelt de Kindertelefoon veel vaker, 12 april 2020 https://www.trouw.nl/nieuws/kinderen-kunnen-nu-min- der-kanten-op-en-dus-rinkelt-de-kindertelefoon-veel-vaker~b- b2acda4/?referrer=https%3A%2F%2Fwww .google.com %2F • VNG, Position paper voor het AO financiële verhoudingen . Den Haag: VNG, 2020 • Vrooman, C., Werkloos in crisistijd. Den Haag: SCP, 2009 Socialeprofessionals zijnde kanaries vanhet sociaal domein Crisis met nieuwe scheidslijnen