TSV 3 - najaar 2020

44 Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken NAJAAR 2020 nummer 3 ESSAY TEKST Marij Swinkels FOTO Tiva Pam Het advies van de Britse staatsmanWinston Churchill dat een goede crisis niet verspild moet worden, kwam de afgelopen crisismaanden voortdurend terug.Vooralsnog lijkt die raad bij politici en bestuurders op barre grond te vallen. Onder hoge druk zijn ze geneigd tot de politiek risicoloze weg van accommodatie en pacificatie en laten ze daardoor de kansen die er óók zijn, liggen. B egin april poneerden we op de site van Sociale Vraagstukken de stellingen dat een crisis heel vaak niet tot verandering leidt, en dat de bestuurlijke aanpak van de Covid-19-pande- mie in sterkemate berust op een drang naar depolitisering. 1,2 Deze twee stellingen staan in schril contrast met de veelgehoorde oneliner ‘Never waste a good crisis’. Oftewel, jemoet politiek gebruikmaken van een crisis, want juist dan worden beleidskaders vloeibaar en is grootschalige veranderingmogelijk. De afgelopenmaanden zien we een spanningsveld ontstaan rond die oneliner: uit oppositie en samenleving ontsproten talloze ideeën omde crisis te gebruiken als aanknopingspunt voor het resetten van de economie tot het hervormen van de zorg. 3 Kijkend naar de daadwerkelijke politiek-bestuurlijke besluitvorming in de afgelopenmaanden leek het echter soms eerder de bedoeling omde crisis te ‘verkwanselen’ en vooral in crisisstand te blijven. Het adagium leek eerder ‘Always waste a good crisis’. In deze bijdrage verkennen we de bestuurlijke hang naar comfortabel crisismanagement, en doen we een poging dit te verklaren. Crises zijn constructies ‘Never waste a good crisis’. Deze woorden vanWinston Churchill na de TweedeWereldoorlog hebben we de afge- lopenmaanden veelvuldig voorbij zien komen. ‘Innovatie neemt een vogelvlucht door coronacrisis’, ‘Terug naar het oude normaal is waanzin’, ‘Corona leidt einde tijdperk van neoliberalisme in’. Maatschappelijke sectoren, media, wetenschappers, twitteraars − iedereen greep een vari- ant van de slogan aan om te voorspellen dat deze crisis dan toch echt zou leiden tot een beter milieu, tot nieuwe vormen van samenleven, en dat zij het lot van het kapita- lisme definitief bezegelde. Het grote probleem is: de dreiging van een crisis kan de context scheppen voor verandering, maar zélf voor veran- dering zorgen, doet het niet. In de eerste plaats omdat een crisis niets zelf kan; het heeft geen handelend vermogen of keuzemogelijkheden. Een crisis is een geconstrueerde werkelijkheid. Een dreiging kan niettemin echt zijn, maar de urgentie omer iets aan te doen, er lessen uit te trekken en het beleid over een radicaal andere boeg te gooien, is voor een belangrijk deel terug te voeren op de interpretatie van die dreiging door leiders en bestuurders. Verkwanseling Reacties wereldwijd laten zien hoe leiders dat op verschil- lendemanieren doen. De Amerikaanse president Donald Trump bestempelde de crisis vooral als een non-crisis, ‘Alwayswaste agoodcrisis’