TSV 3 - najaar 2020

Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken NAJAAR 2020 nummer 3 57 veld, lijkt er sprake van minstens drie bewegingen, waar we misschien beter naar moeten kijken zonder er direct panklare adviezen uit te willen destilleren. Informalisering De eerste beweging is dat de informa- lisering van de samenleving zich lijkt te versnellen. Het werk thuis, zonder kantoor, neemt toe en het werk op kantoor neemt af. De hulp die mensen zelf kunnen geven, neemt toe; de hulp die van professionals moet komen, wordt lastiger. De buurt- clubjes die niks met de overheid te maken hebben, draaien lekker door; de buurtactivisten die hopen dat de telefoon op het gemeentehuis wordt opgenomen, zitten met de handen in het haar. De kerken zien hun bezoek niet herstellen na de quarantaine. Mensen zoomen misschien een misje mee, of niet. Die informalisering of trend naar lichte gemeenschappen is geen nieuws. Deze is er al decennia. Denk aan het afscheid van de kerk of de vakbonden, en hoe sportscholen en informele hardloopclubjes georgani- seerd korfbal en badminton vervan- gen. Maar de trend lijkt een nieuwe wending te nemen. Boven op het door emancipatie gedreven afscheid van veeleisende verenigingen en formele sociale verbanden, komt er een door gezondheid ingegeven afstandseis. Die voegt afstandelijkheid bij losheid. Wat niet meer via formele regels afge- sproken is, moet via emotiewerk van individuen gecompenseerd worden. De lichte gemeenschappen eisten al veel. Namelijk dat je de liberale code van ‘leven en laten leven’ omhelst. Dat gaat een stuk makkelijker met flink wat opleiding en geld op zak. Zo eist ook nu de informalisering dat je je aan maatschappelijke opdrachten houdt. Je mag niet zomaar alles doen waar je zin in hebt in een informele samenle- ving; er zijn tal van regels. Sommige zijn nog best letterlijk geformuleerd, zoals geen handen schudden. Maar de ander vragen hoe deze over direct contact denkt, lijkt logisch of zelfs onvermijdelijk. Maar dat gesprek kan gedoe opleveren, er borrelen veel meningen en gevoelens direct onder de oppervlakte. Terugkeer van kwetsbaarheid Een tweede beweging is de terugkeer van kwetsbaarheid. Oude, bestaande kwesties rond kwetsbaarheid komen opnieuw in beeld. Langzaam maar zeker dringen de verpleeghuizen zich weer het publieke bewustzijn in. Dat gebeurt meestal alleen rond verkiezin- gen; nu wordt bij vol daglicht duidelijk dat de verzorgingsstaat ook minder mooie plekken heeft die makkelijk verwaarloosd worden. De tegenstel- ling tussen mensen met vast werk en mensen met flexwerk is ook een bekende variant van kwetsbaarheid, die op de arbeidsmarkt. De VNG be- nadrukt bovendien ook nog eens de dak- en thuislozen en multiprobleem- gezinnen, waarvoor gemeenten immers een flink deel van de bestuur- lijke last dragen, waardoor er alles bij elkaar een ‘grote, zeer diverse groep nieuwe kwetsbaren met financiële problemen ontstaat’. Maar het gaat niet alleen om poen. Mensen zeggen hardop dat ze niet meedoen aan een vergadering omdat ze maar een halve long hebben, of een partner met een zwak ademhalings- systeem, of iets anders wat maakt dat ze niet alleen thuisblijven maar ook actief vertellen waarom ze dat doen. Dat gebeurt vaak in een gespannen context. Het blijkt immers amper te doen om van de meeste mensen te verlangen dat ze permanent op hun kot blijven of zelfs maar iedere publieke plaats mijden. Men rede- neert massaal in de lijn dat de kwaal misschien een griepje is of misschien zelfs een verzinsel, maar dat Covid hoe dan ook iets is waar met name anderen zich druk om maken, of zouden moeten maken. Het lukt minister van Justitie Ferd Grapperhaus zelf al niet zich aan De coronacrisis en de stad. Een verkenning van scenario’s, effecten en handelingsperspectieven voor gemeenten. Den Haag: Platform31, juni 2020 Welbevinden ten tijde van corona. Eerste bevindingen op basis van een bevolkingsenquête uit juli 2020. Den Haag: SCP, september 2020 VerslagWerkgroep Sociale Impact van de Coronacrisis. Den Haag: VNG, september 2020