Op 12 juni 2026 werd het Migratiepact van kracht. Op dat moment waren er 54.000 asielaanvragen waarop nog niet door de IND was beslist. De toekomst van deze mensen is onzeker. De besluiten die genomen worden voor nieuwe asielverzoeken zijn ondermaats, betoogt asieladvocaat Maartje Terpstra.
Op vrijdag 12 juni ontvingen asieladvocaten van de 54.000 ‘oude’ asielaanvragen de eerste afwijzende besluiten. In sommige gevallen waren de aanvragers bijna een jaar geleden voor het laatst door de IND gehoord. Volgens asieladvocaten kan dit niet; er kan immers veel veranderen in een jaar.
Bijna alle 54.000 asielaanvragers waarop nog niet op 12 juni was beslist voelen zich – niet ten onrechte – oneerlijk behandeld. Zij moesten eerst buiten hun schuld te lang wachten op een asielbesluit en vervolgens worden zij geconfronteerd met nadeligere regels die zonder overgangsrecht op hen worden toegepast. Met hun frustratie, verdriet, boosheid of gevoel van uitzichtloosheid – zich soms uitend in suïcidale gedachten – kunnen ze bij bijna niemand terecht; veel daarvan wordt geuit bij hun asieladvocaat.
Nieuwe zaken
Intussen liep de planning van de nieuwe zaken op de aanmeldcentra iets beter. De asielzoekers die verschenen, bleken echter geen idee te hebben dat ze ‘legal counseling’ hadden gehad van de IND. Deze zogenaamde legal counseling bestaat dan ook uit niets anders dan wat algemene informatie, die lang niet iedereen kan lezen of begrijpen.
Juist de meest kwetsbaren bleken niets te hebben meegekregen van wat er verwacht wordt bij een interview
Juist de meest kwetsbaren bleken niets te hebben meegekregen van wat er verwacht wordt bij een interview, welke documenten zij moeten meenemen, welke psychische en medische beperkingen zij kunnen aangeven, hoe zij kunnen vragen om een vrouwelijke tolk of ambtenaar, of dat ze vrij kunnen (zelfs moeten) spreken over hun seksuele geaardheid in het geval ze behoren tot de LHBTQI-gemeenschap.
Evenmin was hun verteld dat ze het mogen aangeven wanneer ze de tolk niet goed begrijpen, of mogen zeggen dat een vraag te moeilijk wordt gesteld, dat ze om een pauze kunnen vragen wanneer een interview voor hen te lang duurt, dat het niet erg is als ze emotioneel worden maar dat ze dit dan wel tijdens het interview moeten aangeven. Dat het niet vreemd is dat traumatische gebeurtenissen moeilijk zijn om aan terug te denken maar dat de IND toch verwacht dat je erover spreekt, en waarom dit ene interview zo ontzettend belangrijk is.
Na 12 juni werden hun aanvragen ineens afgewezen
De IND neemt immers sinds het Migratiepact maar één interview af en bepaalt aan de hand daarvan meteen of een asielrelaas geloofwaardig is, en of er wel of niet asiel wordt verleend. Juist kwetsbaren, laagopgeleiden, minderjarigen, getraumatiseerden en mensen met een laag verstandelijke beperking kunnen dit niet bij zichzelf signaleren, laat staan onder woorden te brengen. Er komt hierdoor veel extra druk op de asieladvocatuur te liggen met veel te weinig tijd en gelegenheid om een deskundige in te schakelen.
Geen asiel meer voor onbepaalde tijd
Intussen ontvingen statushouders ook negatieve besluiten op aanvragen die zij hadden ingediend voor 12 juni, op een moment dat zij voldeden aan alle voorwaarden voor een asielvergunning voor onbepaalde tijd. Na 12 juni werden hun aanvragen ineens afgewezen.
Er is toegezegd dat de nationaliteitswet zal worden aangepast zodat statushouders na twee keer drie jaar verblijf voor bepaalde tijd, ook de Nederlandse nationaliteit kunnen aanvragen. Dit wetgevingstraject is echter nog niet gestart, en zal nog twee jaar duren.
De besluiten die genomen zijn sinds 12 juni 2026 over nieuwe gevallen, worden door de asieladvocatuur ervaren als ondermaats
Deze statushouders worden dus niet alleen geconfronteerd met een plotselinge en onverwachte wijziging van hun rechten, maar ook met een voorlopige leemte in de nationaliteitswetgeving om dit te ondervangen.
Besluiten na 12 juni ondermaats
De besluiten die genomen zijn sinds 12 juni 2026 over nieuwe gevallen, worden door de asieladvocatuur ervaren als ondermaats. De screening is onvoldoende, er is geen daadwerkelijke legal counseling door de IND, de hoor-ambtenaren zijn vaak onervaren, de besluiten slordig, onzorgvuldig en niet deugdelijk gemotiveerd. Door het ontbreken van de voornemen/zienswijze fase kunnen de ergste fouten niet meer hersteld worden voorafgaand aan een besluit.
Dit heeft tot gevolg dat in bijna alle gevallen beroep bij de rechtbank moet worden ingesteld, en in geval van een gewonnen beroep valt de asielaanvraag erna weer terug naar de IND. Op die manier heeft een snel besluit door de IND, nog steeds niet het effect dat mensen snel een definitief besluit ontvangen, en kan er nagenoeg geen dossier worden gesloten door de advocatuur.
Alles kan in belangrijke mate worden opgelost door de groep van 54.000 asielzoekers een vorm van pardon aan te bieden
Een vorm van pardon
De asieladvocatuur staat onder druk en kan het niet goed meer bolwerken, zowel door de emotionele belasting als de toename van het aantal noodzakelijke beroepsprocedures.
Overigens zijn de asieladvocaten van mening dat dit alles in belangrijke mate kan worden opgelost door de groep van 54.000 asielzoekers een vorm van een pardon aan te bieden, gelet op de extreem lange duur waarop zij buiten hun schuld hebben moeten wachten op een asielbesluit. Alleen dan kan de IND en de asieladvocatuur zich richten op een deugdelijke uitvoering van het Migratiepact.
Maartje Terpstra is asieladvocaat, zij schreef een boek over het asielbeleid: Geen weg terug, Een pleidooi voor medemenselijkheid in het Nederlandse asielbeleid.
Foto: Timur Weber via Pexels.