Het Europese migratiepact dat 12 juni van kracht werd moet helpen landen meer ‘controle’ over migratie te krijgen. Maar wat verandert er nu voor vluchtelingen die asiel aanvragen? Tijdens een avond in De Balie over de ‘impact van het migratiepact’ werd er veel duidelijk aan de hand van wat asieladvocaat Maartje Terpstra vertelde.

Nederland probeert met het migratiepact in de hand grip te krijgen tijdens de screening van vluchtelingen. Die moet vooral korter en sneller worden. Binnen 3 tot 6 maanden na de asielaanvraag moet iemand uitsluitsel krijgen. Nu wachten mensen vaak jaren.

Op veel plekken is er al op gewezen dat het nieuwe systeem betekent dat mensen die al jaren in procedure zitten nu nog langer moeten wachten omdat de nieuwe aanvragen voorgaan. Het gaat om 54.000 wachtenden, zij moeten volgens de Rekenkamer misschien wel 8 tot 11 jaar wachten.

Er is nog een groep de dupe vanaf 12 juni, legt asieladvocaat Maartje Terpstra in De Balie uit: mensen die een aanvraag deden voor de nareis van familieleden en op dat moment voldeden aan de voorwaarden. Die moeten nu opeens – als nieuwe geldende voorwaarden – voldoen aan de eis over eigen huisvesting te beschikken en over een inkomen, en twee jaar hebben gewacht.

Terpstra: ‘Extra schrijnend is dat de overheid niet binnen de wettelijke beslistermijnen heeft beslist’

Dit treft 8500 B-statushouders (mensen die geen geronde vrees hebben voor vervolging maar wel een reëel risico op ernstige schade) die nog geen besluit hebben gekregen over hun nareis. Gemiddeld gaat het om drie gezinsleden (dus bijvoorbeeld vrouw en twee minderjarige kinderen – dus in totaal 30.000 mensen). Terpstra: ‘Extra schrijnend is dat de overheid niet binnen de wettelijke beslistermijnen heeft beslist. Had de overheid dit wel gedaan, dan waren hun aanvragen niet behandeld onder deze ongunstige regels.’

‘Eén gesprek, en dan is het klaar’

Aan de hand van een infographic van Vluchtelingenwerk Nederland vertelt Terpstra wat er vanaf 12 juni is veranderd voor nieuwe asielzoekers. ‘Daarvoor hadden mensen een aanmeldgehoor met de IND, en een nabespreking met een advocaat van het aanmeld-gehoor. Dat vervalt nu. Ook is verdwenen: de persoonlijke voorlichting van Vluchtelingenwerk, de medische check en een voorbereiding van een advocaat op het nader gehoor.’

‘Dat ene gesprek is je enige kans, dan moet je al je documenten, je hele verhaal neerleggen’

‘Vanaf 12 juni is er één gehoor door de IND en kunnen er daarna één keer correcties en aanvullingen worden ingediend. Daarvoor was het zo dat als je asielverzoek afgewezen werd, je eerst een voornemen tot afwijzing kreeg. Daarin schreef de IND dan waarom het wilde afwijzen, en dan was er een reactiemogelijkheid. Dat is ook verdwenen. Het is nu dus één gesprek, en dan is het klaar.’

Op dat ene gesprek met de IND komt het voor een asielzoeker dus aan. ‘Dat is je enige kans, dan moet je al je documenten, je hele verhaal neerleggen. Terpstra: ‘Dat betekent dat mensen een interview ingaan zonder dat duidelijk is of ze kwetsbaar zijn. Of dat duidelijk is of iemand een vrouwelijke tolk nodig heeft. Heel veel signaleringen liggen er dan dus niet. Sorry, maar dat is geen zorgvuldige procedure.’

Onzorgvuldiger, met minder waarborgen

De termijn van uitsluitsel binnen 3 á 6 maanden is op zich fijn. Terpstra: ‘Maar de besluiten gaan veel onzorgvuldiger worden met veel minder waarborgen.’ Daardoor zullen er veel meer fouten ontstaan. Het gevolg zal volgens Terpstra zijn: heel veel beroepsprocedures. ‘Het probleem van de IND wordt verlegd naar de rechtbanken.’

‘Het probleem van de IND wordt verlegd naar de rechtbanken’

Dat zal er weer toe leiden dat meer asielzoekers ongedocumenteerd raken. Daar wordt dan weer strenger tegen opgetreden. En het wordt moeilijker om opnieuw asiel aan te vragen.

Geen asiel meer voor onbepaalde tijd

Er is, zo legt Terpstra uit, sinds 12 juni nog een forse verslechtering voor asielzoekers bijgekomen. ‘Nu is het zo dat je voor 5 jaar asiel kunt krijgen en daarna voor onbepaalde tijd een asielvergunning kunt aanvragen. Dat is nu door Nederland beëindigd. Er bestaat geen asiel voor onbepaalde tijd meer. Ook niet voor de mensen die al 5 jaar hebben gehad en bijvoorbeeld al 4 jaar hier zijn.’

‘Er bestaat geen asiel voor onbepaalde tijd meer’

Het geldt zelfs niet voor de mensen die al een aanvraag hebben ingediend. Terpstra: ‘Die krijgen ook geen asiel voor onbepaalde tijd meer. Terwijl die jaren hebben gedacht: als ik maar mijn best doe om in te burgeren dan krijg ik daarna onbepaalde tijd. Ik krijg ook heel veel reacties van NT2-leraren die daar aan gewerkt hebben.’

Voor onbepaalde tijd een asielvergunning krijgen is voor mensen heel belangrijk, benadrukt Terpstra: ‘Een werkgever zal geen arbeidscontract voor onbepaalde tijd geven of in jou investeren als je maar tijdelijk hier mag zijn. Je kunt ook geen hypotheek krijgen. En de Nederlandse nationaliteit aanvragen kan niet, dus krijg je ook geen stemrecht.’

Instroom

Het vertrouwen dat enorm wordt geschaad doet ook iets met mensen, weet Terpstra. ‘En mensen die gevlucht zijn hebben al moeite om vertrouwen opnieuw op te bouwen. Dan maak je mensen gewoon kapot. Ik raak er heel emotioneel van en ik vind het niet kunnen.’

‘Dan maak je mensen gewoon kapot’

Er valt eigenlijk geen logische reden te bedenken om zo veel barrières voor vluchtelingen op te werpen, vindt de asieladvocaat. ‘De enige reden is dat je de instroom wilt verminderen. Maar deze mensen zijn hier al.’

De avond in De Balie is hier terug te kijken. Maartje Terpstra schreef een boek over het asielbeleid: Geen weg terug, Een pleidooi voor medemenselijkheid in het Nederlandse asielbeleid.