Nederland moet zich voorbereiden op mensen die door klimaatverandering uit hun woonplaats vertrekken. Dit staat in de signalering In beweging komen van twee adviesraden.
Mensen worden steeds vaker geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. Denk aan orkanen, stormen, overstromingen, bosbranden, het verdwijnen van bruikbaar land door zeespiegelstijging en verwoestijning, tekorten aan water en voedsel. Denk ook aan verlies van inkomen, gezondheidsproblemen en instabiliteit en conflicten.
Dat kan mensen nopen om te vertrekken, en dat komt steeds vaker voor. Volgens het IPCC leven miljoenen mensen nu al in gebieden waar de leefomstandigheden verslechteren door de gevolgen van klimaatverandering. Als er niks wordt gedaan, neemt de kans op migratie toe.
Alle reden voor aandacht voor migratie vanwege klimaatverandering
Wereldwijd staat migratie door klimaatverandering steeds vaker op de agenda, maar in de Nederlandse politiek en het beleid is er weinig aandacht voor, zeggen de adviesraden. Voor een deel komt dit doordat het probleem complex en onzeker is.
Tegelijkertijd is reden genoeg om hier meer aandacht te besteden. Met deze signalering willen de Adviesraad Migratie en Wetenschappelijke Klimaatraad beleidsmakers, uitvoerders en het maatschappelijk middenveld voorzien van kennis en schetsen welke stappen op nationaal, Europees en internationaal niveau kunnen worden gezet.
Jaarlijks zijn gemiddeld ongeveer 24 miljoen mensen ontheemd door extreem weer
Zo weten we bijvoorbeeld dat jaarlijks gemiddeld ongeveer 24 miljoen mensen ontheemd zijn door extreem weer, vooral in Afrika, Oost-Azië en het Pacifisch gebied. Zulk weer is niet altijd te koppelen aan klimaatverandering, maar door klimaatverandering neemt de frequentie en hevigheid van extreem weer wel toe. Het is niet precies vast te stellen hoeveel mensen migreren door de geleidelijke en indirecte gevolgen van klimaatverandering.
Schattingen over klimaatmigranten
Er zijn dus ook geen schattingen van het huidige aantal klimaatgerelateerde migranten wereldwijd. Het staat wel vast dat klimaatgerelateerde migratie wereldwijd al voorkomt, op elk continent zijn er voorbeelden. Schattingen over het toekomstige aantal klimaatgerelateerde migranten zijn er wel. Die laten een grote bandbreedte zien: van 44 tot 216 miljoen in 2050.
Klimaatadaptatie kan het risico op migratie verminderen
Klimaatadaptatie (zoals het versterken van watermanagementsystemen en het vergroenen van steden) kan het risico op migratie verminderen. De meeste mensen willen in de eigen woonplaats blijven. Klimaatadaptatie is echter niet overal mogelijk, doordat er beperkte middelen zijn, met name in lage en middeninkomenslanden.
De meeste ontheemding vanwege klimaatverandering wordt verwacht in laaggelegen kustgebieden in Afrika, Azië en het Pacifisch gebied, vanwege overstromingen en stormen. In Afrika wordt de meeste klimaatgerelateerde migratie verwacht door geleidelijke gevolgen van klimaatverandering, zoals water- en voedseltekorten door opwarming en verdroging.
Kleine eilandstaten zijn door hun lage ligging kwetsbaar voor de gevolgen van zeespiegelstijging, waardoor klimaatgerelateerde migratie hier naar verwachting toeneemt.
Vooral interne migratie
Mensen die migreren door klimaatverandering vertrekken veelal van landelijke gebieden naar andere landelijke gebieden in de regio of naar nabije steden. Klimaatgerelateerde migratie is dus vooral interne migratie, in eigen land of eventueel tussen buurlanden. Een uitzondering hierop vormen kleine eilandstaten, waar klimaatgerelateerde migratie juist over langere afstand kan plaatsvinden. Voor grootschalige intercontinentale migratie, zoals van buiten Europa naar Europa, bestaat nog weinig feitelijk bewijs.
In Europa komt klimaatmigratie steeds vaker voor, met name door overstromingen en bosbranden
In Europa komt klimaatgerelateerde migratie steeds vaker voor, met name door overstromingen en bosbranden. Indirecte en geleidelijke gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging en veranderende neerslagpatronen, kunnen leiden tot migratie vanuit kustgebieden landinwaarts, onder andere in Zuid-Europa.
In het Koninkrijk der Nederlanden hebben we al te maken gehad met klimaatgerelateerde migratie op Sint Maarten na de orkaan Irma en in Enschede en Limburg na zware regenval en overstromingen.
Wat kan Nederland doen?
- Op korte termijn is het volgens de adviesraden belangrijk om gezamenlijk voorbereid te zijn op extreem weer, om tijdelijke ontheemding op te vangen en schade te voorkomen. Op lange termijn is het nuttig om meer inzicht te krijgen in klimaatverandering als drijfveer voor migratie binnen het Koninkrijk.
- Nederland kan op Europees niveau inzetten op onderzoek en monitoring om meer inzicht te krijgen in klimaatgerelateerde migratie binnen Europa, en mogelijk naar Europa. Met het van kracht worden van het nieuwe Europese Asiel- en Migratiepact in juni 2026 is er een kans om gezamenlijke monitoring te versterken.
- Het is belangrijk te investeren in klimaatadaptatie en leefbaarheid in lage- en in middeninkomenslanden. Voor sommige landen is vrij verkeer van personen in de regio een manier om om te gaan met een veranderend klimaat, en dit kan in de weg worden gezeten door restrictief migratiebeleid.
- Inzetten op de (mondiale) rechtsbescherming van klimaatgerelateerde migranten en ontheemden.
De de signalering ‘In beweging komen’ van de Adviesraad Migratie en de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) is hier te lezen.
Foto: Kallie Calitz via Pexels.