‘Wat hebben we eigenlijk aan u?' Historische migratiestudies in tijden van polarisatie. Met die titel nam Leo Lucassen op 28 september afscheid als hoogleraar migratiegeschiedenis van de Universiteit Leiden.

Lucassen begon zijn rede zo:

Op woensdagmiddag 13 januari 2016 werd ik gebeld door een redacteur van De Wereld Draait Door, gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk. Aanleiding was een uitspraak van Sywert van Lienden de avond daarvoor, die had beweerd dat asielzoekers sterk oververtegenwoordigd waren in de criminaliteitsstatistieken. Toen bleek dat hij een komma verkeerd had geplaatst, stak er op de sociale media een storm van verontwaardiging op. Om die tot bedaren te brengen, mocht ik komen uitleggen hoe het dan wél zat. Dat er met de rekenvaardigheid van diezelfde Van Lienden overigens niets mis is, bleek vijf jaar later tijdens de Coronacrisis, maar dat terzijde.

En dat dan blijkt dat asielzoekers juist ondervertegenwoordigd zijn in criminaliteit

Desgevraagd legde ik uit dat je, om een zinvolle uitspraak te kunnen doen over criminaliteit, asielzoekers moet vergelijken met Nederlanders met hetzelfde demografische profiel, in dit geval jonge mannen. En dat dan blijkt dat asielzoekers juist ondervertegenwoordigd zijn en het bij de paar procent die als verdachten zijn geregistreerd bovendien vooral gaat om conflicten binnen AZC’s en kruimeldiefstallen.

Dat antwoord beviel Van Nieuwkerk maar matig en uit het niets vroeg hij op hoge toon hoe het dan zat met de golf van aanrandingen door asielzoekers in de oudejaarsnacht in een aantal Duitse steden, twee weken eerder. Ik legde uit dat nog lang niet alle feiten daarover bekend waren, laat staan dat wetenschappers die al goed hadden kunnen analyseren, maar dat het hier, op grond van de nieuwsberichten, naar alle waarschijnlijkheid ging om een kleine minderheid van kansloze asielzoekers (wat later ook zo bleek te zijn).

Die verklaring viel evenmin in goede aarde bij de presentator

Die verklaring viel evenmin in goede aarde bij de presentator, die enigszins geërgerd uitriep: ‘Maar wat hebben we dan aan u?’ Deze reactie laat goed zien hoe ingewikkeld het voor migratiewetenschappers is om zich in het publieke debat te mengen. Dat heeft mij en collega’s, zowel historici als sociale wetenschappers, er niet van weerhouden om in de afgelopen vijftien jaar de stem van de wetenschap in de media te laten horen, voor de microfoon en de camera maar ook met opiniestukken in landelijke dagbladen.

Dat dit ons niet altijd in dank werd afgenomen, vooral op sociale media, heeft me alleen maar gesterkt in mijn overtuiging dat wetenschappers, juist als het gaat om sterk gepolariseerde onderwerpen (denk ook aan klimaatwetenschappers en virologen), hun stem moeten laten horen om zo hun inzichten met een breed publiek te delen.

Ook de wijze waarop de wetenschap is georganiseerd en de soms tribale aard van de uiteenlopende disciplines die zich met migratie bezighouden helpen niet altijd mee

Wie dat op effectieve wijze wil doen, wordt echter niet alleen geconfronteerd met vooroordelen van talkshow-‘ankers’, journalisten, politici en toetsenbordridders op sociale media. Ook de wijze waarop de wetenschap is georganiseerd en de soms tribale aard van de uiteenlopende disciplines die zich met migratie bezighouden helpen niet altijd mee.

Lees hier de hele afscheisrede.