Het rapport Grenzen verleggen van Instituut Clingendael onderzoekt welke juridische, politieke en praktische voorwaarden nodig zijn om (delen van) de asielprocedure buiten de EU te laten plaatsvinden (‘externalisering’).

De analyse vindt plaats tegen de achtergrond van toenemende politieke druk om het aantal asielaanvragen te beheersen, gecombineerd met discussies over hervorming van het internationale en Europese migratiestelsel.

Het VN‑Vluchtelingenverdrag vormt op zichzelf geen grote belemmering, non‑refoulement (je mag mensen niet terugsturen naar hun herkomstland als ze daar gevaar lopen, red) is de belangrijkste randvoorwaarde, maar vooral Europese regels leggen beperkingen op door strenge rechtenbescherming, individuele risicobeoordelingen en toegang tot rechtsmiddelen.

Verruiming mogelijkheden al bezig

Het blijft daarom noodzakelijk het debat over de interpretatie en aanpassing van EU-wetgeving actief in Brussel en de hoofdsteden te blijven voeren. Recente aanpassingen van EU‑wetgeving (het Asiel- en Migratiepact van kracht in juni 2026) verruimen de mogelijkheden voor overdracht naar ‘veilige’ landen buiten de EU al wel.

Juridisch is mogelijk maar er grote risico’s op schending van mensenrechten, onvoldoende capaciteit in partnerlanden en politieke weerstand

De auteurs analyseren vijf modellen: ontschepingsplatformen, screening langs de migratieroute, een buitengrensprocedure in een niet‑EU‑land, volledige uitbesteding via het veilig‑derde‑landmodel, en terugkeer‑/transithubs. Voor elk model worden opzet, juridische implicaties, uitvoerbaarheid, risico’s en bestaande praktijkvoorbeelden beschreven (zoals Italië‑Albanië, EU-Turkije, het Verenigd Koninkrijk‑Rwanda en de Nederlandse plannen met Oeganda).

De conclusie is dat de modellen juridisch mogelijk zijn, maar in praktijk zeer complexe implementatie en intensieve samenwerking vergen, met grote risico’s op schending van mensenrechten, onvoldoende capaciteit in partnerlanden en politieke weerstand.

Het rapport stelt dat externalisering alleen kans van slagen heeft wanneer het onderdeel wordt van een breder hervormingsinitiatief

Kans van slagen

Het rapport stelt dat externalisering alleen kans van slagen heeft wanneer het onderdeel wordt van een breder hervormingsinitiatief dat mondiale verantwoordelijkheid centraal stelt. Dat vraagt om bredere internationale betrokkenheid en een sterkere inzet op bescherming dicht bij huis (proximity protection). Dit zou kunnen worden bereikt door betere aansluiting tussen opvang in de regio en migratiesamenwerking, duidelijkere en tijdelijke vormen van bescherming, betere financiering van opvanglanden en selectieve legale migratie, met aandacht voor mogelijke braindrain.

Het rapport in het kort: Nederland en andere Europese landen zoeken naar mogelijkheden om irreguliere migratie te verminderen en komen daarbij uit op ‘externalisering’: het verplaatsen van (delen van) de asielprocedure buiten Europa. Externalisering is mogelijk volgens internationaal recht, maar de uitvoering kan botsen met Europese rechten op individueel niveau. Externalisering werkt slecht als losstaande maatregel: te eurocentrisch en partnerlanden hebben weinig prikkels om samen te werken. Dit vraagt om een breder hervormingspakket dat internationale partners betrekt en veel grotere nadruk legt op opvang in de regio (proximity protection). Meer legale migratie en betere financiering voor opvanglanden zouden onderdeel moeten zijn van dit pakket.

 

Foto door Baset Alhasan via www.pexels.com