Wie een nieuw leven opbouwt in Nederland, heeft contact met anderen nodig, een gevoel van verbondenheid en toegang tot netwerken. Vier praktijkverhalen laten zien dat informeel contact geen bijzaak is, maar een essentieel onderdeel van integratie.
In een buurthuis zitten mensen aan een tafel. Er wordt gekookt, gelachen, soms gezocht naar woorden. Iemand vertelt over een feest uit haar land, een ander legt uit hoe dat hier gaat. Wat begint als een activiteit, verandert langzaam in iets anders: vertrouwen, herkenning, contact.
Voor Iyad Sandid zijn dit de momenten die ertoe doen. ‘Hier voelen mensen zich verbonden’, zegt hij. ‘Niet omdat het is georganiseerd met dat doel, maar omdat het ontstaat.’ Sandid weet waar hij over praat. Hij kwam zelf naar Nederland als nieuwkomer, woonde in verschillende azc’s en werkt inmiddels als onderzoeker bij OpenEmbassy. Samen met Sandrine Lafay, co-directeur van de organisatie, onderzoekt hij hoe nieuwkomers hun plek vinden in Nederland. Niet vanuit systemen of beleid, maar vanuit ervaringen. Hun conclusie is duidelijk: zonder informeel contact blijft inburgering onvolledig.
Meer dan een traject
Inburgering wordt vaak benaderd als een traject met duidelijke doelen: taal leren, werk vinden of onderwijs volgen. Het zijn noodzakelijke stappen, maar volgens Sandrine vertellen ze maar een deel van het verhaal. ‘Wat mensen zelf aangeven nodig te hebben, gaat verder dan dat’, zegt ze. ‘Het gaat ook over ergens bij horen, over je thuis voelen. En dat ontstaat niet alleen via formele trajecten.’ OpenEmbassy probeert juist dat bredere perspectief zichtbaar te maken. De organisatie verzamelt ervaringen van nieuwkomers en vertaalt die naar inzichten voor gemeenten en maatschappelijke organisaties. Centraal staat steeds dezelfde vraag: wat heb je nodig om een nieuw leven op te bouwen in een land?
Het model laat zien dat sociale verbindingen geen bijzaak zijn, maar een fundament onder succesvolle inburgering
Ten grondslag aan de manier waarop ze dat doen, ligt het zogeheten Indicators of Integration Framework. Dat model kijkt niet alleen naar werk en onderwijs, maar ook naar sociale relaties, gevoel van veiligheid en toegang tot de samenleving. Het laat zien dat sociale verbindingen geen bijzaak zijn, maar een fundament onder succesvolle inburgering. Iyad: ‘Je kunt alles goed organiseren voor nieuwkomers, maar zonder echte contacten blijven ze aan de rand staan.’
Die conclusie wordt bevestigd in het meerjarige onderzoek Perspectief inburgeraar (2022–2025), uitgevoerd door Regioplan, OpenEmbassy en BMC in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dit onderzoek evalueert de Wet inburgering 2021 vanuit de ervaringen van nieuwkomers en richt zich onder meer op maatschappelijke begeleiding, taalverwerving en participatie.
Uit het onderzoek blijkt dat veel inburgeraars behoefte hebben aan meer mogelijkheden om de taal buiten de les te oefenen en contact te hebben met Nederlandstaligen. In de praktijk blijkt dat lastig. Contact is er vaak wel, maar blijft aan de oppervlakte. Een kort gesprek met de buurman, een uitwisseling met een vrijwilliger – waardevol, maar niet voldoende om echt onderdeel te worden van een gemeenschap. ‘Je ziet dat mensen wel contact hebben,’ zegt Sandrine. ‘Maar het is moeilijk om van een eerste kennismaking naar een echte relatie te gaan.’ Juist daar zit voor veel nieuwkomers de behoefte: niet alleen oefenen met taal, maar ook vriendschappen opbouwen, een netwerk creëren en ergens bij horen.
Op de foto: Sandrine Lafay en Iyad Sandid van OpenEmbassy. Foto door Lize Kraan.