Wanneer minder asielbesluiten standhouden tijdens de gerechtelijke fase, rijst de vraag wat dat zegt over asieldiensten zelf. Promovendus Bob Mertens legt uit hoe administratieve kwaliteit afhangt van hoe deze diensten politieke druk, werkdruk en deskundigheid organiseren.
In 2025 volgde de rechter de IND in 80% van de asielzaken, tegenover 87% in 2024. Dat rechtbanken een cruciale waarborg vormen voor de bescherming van migrantenrechten staat buiten kijf (zie Zaun et al., 2024), maar een stijgend percentage besluiten dat geen standhoudt, roept ook een bredere vraag op. Wat zegt dit over de kwaliteit van asielbesluitvorming? En hoe beïnvloedt de organisatie van asieldiensten die kwaliteit?
In 2025 nam de IND in de algemene en verlengde asielprocedure 26.150 besluiten, tegenover 33.160 in 2024, een daling van ongeveer 21%. Tegelijk daalde het inwilligingspercentage fors, van 58% naar 36% (Immigratie- en Naturalisatiedienst, 2026). Afwijzingen vormden daarmee voor het eerst in jaren de duidelijke meerderheid.
Deels valt dat te verklaren door ontwikkelingen in landen van herkomst. Na de regimewisseling daalde bijvoorbeeld het aantal Syrische aanvragen sterk, terwijl gewijzigd landenbeleid voor Syrië, Jemen en Turkije het inwilligingspercentage verder drukte.
Kwaliteit van besluiten en kwaliteit van besluitvormingsproces
De kwaliteit van asielbesluiten gaat niet alleen over de juridische juistheid van één individueel besluit, maar ook over de kwaliteit van het besluitvormingsproces (De Graaf et al., 2007). Het eerste gaat over de beschikking zelf: redeneert de asieldienst juridisch correct, bijvoorbeeld, stelt zij de feiten zorgvuldig vast? Gebruikt zij actuele landeninformatie? En weegt zij het risico bij terugkeer naar het land van herkomst zorgvuldig af?
Kwaliteit is dus niet alleen een eigenschap van een individueel dossier, maar van het systeem
De kwaliteit van het besluitvormingsproces gaat onder andere over opleiding, werkdruk, toegang tot betrouwbare informatie, interne controle en politieke sturing. Zij bepalen mede hoe besluiten tot stand komen. Kwaliteit is dus niet alleen een eigenschap van een individueel dossier, maar van het systeem dat dag na dag opnieuw besluiten produceert.
Asielbesluitvorming berucht moeilijk
Rechterlijke toetsing geeft zicht op die administratieve kwaliteit, maar vraagt om voorzichtige interpretatie. Robert Thomas (2011) laat zien dat een vernietiging niet automatisch een fout besluit bewijst. Asielbesluitvorming is, in zijn woorden, “berucht moeilijk” en misschien wel een van de meest problematische vormen van bestuurlijke oordeelsvorming in de moderne staat” (p. 48). Asielzaken draaien inderdaad op onzekere feiten, onduidelijke bewijsstandaarden en geloofwaardigheidsvragen rond het risico bij terugkeer naar het land van herkomst. De rechter kan bovendien beschikken over informatie die bij het oorspronkelijke besluit nog niet beschikbaar was, en rechtsbijstand of nieuwe ontwikkelingen in het land van herkomst kunnen de uitkomst alsnog keren.
Toch zijn stijgende vernietigingscijfers niet betekenisloos. Wanneer rechters structureel een groter aandeel besluiten terugdraaien, is dat niet los te zien van de juridische houdbaarheid van de administratieve besluitvorming. Het laat zien of besluiten standhouden onder onafhankelijke toetsing – en daarmee wordt ook zichtbaar of de organisatie erachter voldoende kwaliteit weet te produceren.
Voldoende afstand tussen politiek en uitvoering
Vergelijkend onderzoek naar negen Europese asieldiensten laat zien dat wij kwaliteit niet vanuit één afzonderlijke factor kunnen verklaren (Mertens, 2026). Institutionele ervaring met asielaanvragen helpt, maar maakt een organisatie ook rigide als zij niet gepaard gaat met een omgeving die leren mogelijk maakt. Deskundige medewerkers dragen bij aan betere beslissingen, maar alleen als zij de tijd en ruimte krijgen om hun kennis ook daadwerkelijk toe te passen. En een lagere aanvraagdruk maakt zorgvuldigheid makkelijker, maar garandeert haar niet. De kern is dat kwaliteit ontstaat uit specifieke combinaties van voorwaarden, niet uit de aanwezigheid van één ervan.
Wanneer dossiers zich opstapelen en medewerkers vooral op productie worden gestuurd, valt op dat er meer besluiten worden hervormd door de rechtbanken
Wat over de configuraties heen terugkeert, is het belang van afstand tot politieke sturing. Asiel is politiek gevoelig, maar individuele aanvragen moeten dossiergericht en binnen Europees, internationaal en nationaal recht worden beoordeeld. Wanneer de afstand tussen politiek en uitvoering te klein wordt, verschuift de aandacht gemakkelijk van zorgvuldigheid en juridische houdbaarheid naar snelheid, aantallen of beleidsmatige wenselijkheid. Asieldiensten met een grotere administratieve afstand, zoals het Franse OFPRA en, vooralsnog, het Belgische CGVS, lijken die druk bijvoorbeeld beter te absorberen.
Voldoende tijd
Ook werkdruk moet concreet worden beheerst. Hoge dossierdruk leidt niet als vanzelf tot slechtere besluiten, maar zij verkleinen wel de ruimte voor voorbereiding, motivering, overleg en het raadplegen van actuele landeninformatie. Wanneer dossiers zich opstapelen en medewerkers vooral op productie worden gestuurd, valt op dat er meer besluiten worden hervormd door de rechtbanken.
Kwaliteit van medewerkers vraagt dus om meer dan opleiding
Deskundigheid is evenmin voldoende op zichzelf. Juridische kennis, interviewvaardigheden en kennis van landeninformatie leveren pas kwaliteit op wanneer medewerkers tijd, begeleiding en professionele ruimte krijgen om die expertise toe te passen. Kwaliteit vraagt dus om meer dan opleiding: zij moet worden ingebouwd in de dagelijkse organisatie van asielbesluitvorming, via voldoende capaciteit, toegang tot actuele informatie, juridische ondersteuning en beoordeling op meer dan snelheid of aantallen.
Efficiëntie vraagt om kwaliteit
In het asieldebat gaat het veel over aanvragen, achterstanden, doorlooptijden en productiecijfers. Dat is niet onbegrijpelijk, maar een snelle doorlooptijd zegt weinig over de vraag of besluiten zorgvuldig tot stand komen en juridisch standhouden. Dit raakt aan de kwaliteit van de asielprocedure.
Slecht gemotiveerde of onvoldoende zorgvuldige besluiten leiden tot vernietigingen
Efficiëntie in de asielprocedure en voldoende kwaliteit, gaan altijd samen. Slecht gemotiveerde of onvoldoende zorgvuldige besluiten leiden tot vernietigingen, herbeoordelingen, langere onzekerheid voor aanvragers, extra druk op rechtbanken en verlies van capaciteit binnen de asieldienst zelf (zie ook Thomas, 2014). Rechterlijke correctie wordt dan een dure noodoplossing voor tekortschietende administratieve besluitvorming.
Wie minder hervormingen en vernietigingen wil, moet daarom niet alleen sturen op sneller beslissen, maar vooral op beter organiseren: voldoende capaciteit, actuele landeninformatie, juridische ondersteuning, professionele ruimte en bescherming tegen te directe politieke druk. Kwaliteit in de asielprocedure is daarmee uiteindelijk een organisatievraagstuk.
Auteur
Bob Mertens is promovendus aan de Universiteit van Trento (Italië)
Verwijzingen
Affolter, L. (2021). Regular matters: Credibility determination and the institutional habitus in a Swiss asylum office. Comparative Migration Studies, 9, (4). https://doi.org/10.1186/s40878-020-00215-z
de Graaf, K. J., Jans, J. H., Marseille, A. T., & de Ridder, J. (2007). Administrative decision-making and legal quality: An introduction. In K. J. de Graaf, J. H. Jans, A. T. Marseille, & J. de Ridder (Eds.), Quality of decision-making in public law (pp. 3–10). Europa Law Publishing.
Immigratie- en Naturalisatiedienst. (2026, januari). Jaarcijfers 2025. https://ind.nl/nl/documenten/02-2026/ind-jaarcijfers-2025.pdf
Mertens, B. (2026). Organisational determinants of administrative decision-making quality in European asylum offices: A qualitative comparative analysis (fsQCA). Comparative Migration Studies, 14(18). https://doi.org/10.1186/s40878-026-00528-5
Thomas, R. (2011). Administrative justice and asylum appeals: A study of tribunal adjudication. Hart Publishing.
Thomas, R. (2014, September 9). Administrative justice: Better decisions and organisational learning. UK Constitutional Law Association. https://ukconstitutionallaw.org/2014/09/09/robert-thomas-administrative-justice-better-decisions-and-organisational-learning/
Zaun, N., Leroch, M., & Thielemann, E. (2024). Why courts are the life buoys of migrant rights: anti-immigrant pressure, variation in judicial independence, and asylum recognition rates. Journal of European Public Policy, 31(5), 1206–1230. https://doi.org/10.1080/13501763.2023.2182821
Foto: Pavel Danilyuk. Via Pexels