Waarom daalt de lhbtiqa+ acceptatie onder jongeren? Deze vraag werd mij de afgelopen tijd vaak gesteld door verschillende media. Een goede en belangrijke vraag. Het is positief dat deze vraag onder meer aandacht vraagt voor de desinformatie over lhbtiqa+ die hard wordt verspreid via sociale media, in de kroeg en in de klas.
Dat desinformatie nu vaker van repbliek wordt gediend, is pure winst
Zo hoorde ik pas op de radio hoe een beller dacht dat Paarse Vrijdag inhield dat jongens in meisjeskleding naar school moeten. En regelmatig ben ik online de onzin tegengekomen dat kinderen op de basisschool leren over homoseks.
Maar het kan nog gekker: bijvoorbeeld het absurde idee dat je kind spontaan zelf transgender zou worden als het hoort dat transgender personen bestaan. Dat deze desinformatie nu vaker van repbliek wordt gediend en niet zomaar meer voor zoete koek wordt geslikt, is pure winst.
De invloed van sociale normen
Maar er zit ook een keerzijde aan de vraag naar de reden van de afname van de acceptatie. Het is namelijk een vraag die onbedoeld tot nóg minder acceptatie kan leiden. Dat klinkt in eerste instantie misschien wat vreemd, maar eigenlijk is het vrij logisch.
Een belangrijke oorzaak van discriminatie is dat mensen denken dat anderen het ook doen
Het zit als volgt. Een van de belangrijkste oorzaken van discriminatie is dat mensen denken dat anderen het ook doen, zo wordt beschreven in dit dossier. Het gaat dus om wat sociale wetenschappers noemen de ‘perceptie van sociale normen’, dus wat je dénkt dat normaal is.
Tankard en Paluck leggen uit dat mensen doorgaans gemotiveerd zijn om de normen te volgen van de groepen waar zij bij horen. Denk je bijvoorbeeld dat jouw medestudenten vooroordelen afkeuren? Dan doe je zelf ook je best om geen vooroordelen te uiten (zie bijvoorbeeld deze studie).
Sociale normen hebben bovendien niet alleen invloed op gedrag, maar ook op onze gevoelens en gedachten: in een omgeving met sterke antidiscriminatie normen, hebben mensen vaak minder onbewuste vooroordelen (zie deze studie).
Omdat de rest het ook doet
Dat is op zich goed nieuws, zou je zeggen. Maar andersom werkt het helaas ook zo, zo liet onder meer een studie van Blanchard en anderen zien. Als we denken dat anderen discriminatie goedkeuren, gaan we zelf discriminatie ook minder afkeuren. Mensen zijn immers gevoelig voor groepsnormen en dat kan dus ook de verkeerde kant opgaan.
Mensen volgen een trend vaak omdat ze verwachten dat die trend doorzet
Dus als we bijvoorbeeld in grote letters ‘steeds minder mensen accepteren homoseksualiteit’ in de krant lezen, dan kan dit negatieve gevolgen hebben. Want mensen volgen vaak trends omdat ze verwachten dat die trend doorzet, zo blijkt uit onderzoek. Dat betekent dat hetero’s de boodschap kunnen oppikken dat het accepteren van homo mannen en lesbische vrouwen niet langer de norm is, of in de toekomst niet meer zal zijn. En dat vergroot de kans dat zij zelf ook niet meer hun best doen om zich respectvol en accepterend uit te laten over lhbtiqa+ personen.
Discrimineren als nieuwe norm?
Nu kun je tegenwerpen dat discriminatie verboden is in Nederland. Het staat zelfs in het Wetboek van Strafrecht. Dat is een duidelijke sociale norm. Maar de perceptie van sociale normen, dus wat je denkt dat normaal is, kan afwijken van de formele regel.
Als iedereen het doet dan mag het kennelijk, is vaak de gedachte
Doorlopen terwijl het stoplicht op rood staat mag niet, maar als iedereen het doet, wordt het normaal. Als ‘iedereen het doet’, dan mag het kennelijk, is vaak de gedachte. Dat werkt ook zo bij discriminatie, zo komt in deze review naar voren: als je ziet dat er steeds opnieuw gediscrimineerd wordt, zonder dat hier sancties op volgen, dan wordt discrimineren de nieuwe norm.
Benadrukken wat goed gaat
Kortom, het risico van de communicatie over de dalende acceptatie is dat daardoor de acceptatie nog verder afneemt. Voor mij en mijn collega’s als onderzoekers betekent dat soms een dilemma. Want we moeten de feiten communiceren en aangeven waar zorgen zijn. Maar we willen zelf niet bijdragen aan het vergroten van het probleem.
De meeste mensen gaan respectvol met anderen om, ongeacht de seksuele oriëntatie, sekse of genderidentiteit
En, misschien nog wel belangrijker: het is ook niet alleen maar kommer en kwel. Uit de Lhbtiqa+ monitor waar mijn collega’s aan werkten, blijkt dat de daling die onder jongeren te zien, niet te zien is onder volwassenen. Daarnaast denkt een overgrote meerderheid positief over homo mannen, lesbische vrouwen en bi+ personen. Ten aanzien van non-binaire personen, transgender en intersekse personen is de houding van de bevolking helaas negatiever, maar nog steeds is het een meerderheid die positief is.
Dus: de meeste mensen deugen. De meeste mensen gaan gewoon respectvol met anderen om, ongeacht wat hun seksuele oriëntatie, sekse of genderidentiteit is. De meeste mensen vinden een samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn, gewoon fijn. Dat is ook een feit. Als we willen dat zo blijft, mogen we dat best vaker benadrukken.
Hanneke Felten werkt als senior onderzoeker en projectleider bij Movisie en Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS).