Om jeugdcriminaliteit terug te dringen, investeert de gemeente Amsterdam via de Amsterdamse Jongerenwerkacademie in sterker jongerenwerk. Onderdeel daarvan is een verdiepende module jeugd- en veiligheidsjongerenwerk. De module is ontwikkeld binnen de Amsterdamse Jongerenwerkacademie en is gericht op ervaren jongerenwerkers en coördinatoren. Ze behandelt onder meer het signaleren en duiden van risico's op jeugdcriminaliteit. Ook aan de orde komen, het onderbouwen van professionele keuzes en het samenwerken met andere partijen. De eerste pilot heeft in september en oktober 2026 plaatsgevonden
Versterking en verdieping van beleid is nodig, maar ook verbinding tussen zorg, veiligheid en welzijnsorganisaties want er is niet een die de silver bullet heeft om de jeugdcriminaliteit op te lossen. We hebben het immers over een probleem waarachter vaak een stapeling van andere problemen schuilgaat, armoede, discriminatie en trauma.
Burgemeester Halsema stelt dat ze geleerd heeft dat veel preventie niet werkt
Des te opvallender is dat de Amsterdamse burgemeester, Femke Halsema, in een aflevering van de podcast Van Hossel tot Hoop met name de grotere welzijnsorganisaties die preventief met jongeren werken een aantal keren een flinke veeg uit de pan geeft. Zo stelt Halsema onder meer dat ze geleerd heeft dat veel preventie niet werkt. Belangrijke reden daarvoor is, aldus Halsema, dat de grote welzijnsorganisaties te ver af staan van de leefwereld van jongeren om ze te kunnen bereiken.
De kritiek van de burgemeester is opvallend want de verschillende kwaliteiten die in de podcast, ook door haar, aan Credible Messengers (CM) worden toegeschreven – nabijheid, vertrouwen, continuïteit en aansluiten bij de leefwereld – zijn gewoon onderdeel van jongerenwerk. Credible Messengers zijn opgeleide begeleiders die vanuit eigen levenservaring en kennis van de straat contact leggen met jongeren die betrokken zijn bij criminaliteit of daarin dreigen af te glijden. Ze bieden intensieve begeleiding en werken daarbij samen met andere professionals. In Amsterdam zijn zij verenigd in het netwerk ADAMAS. Sociaal werk met jongeren is met andere woorden bij uitstek een werksoort waarin continuïteit en professionele relatie voorop staan.
Onderscheid
Wat verder opvalt in de podcast is dat de interviewers en de burgemeester de verschillende werksoorten door elkaar husselen worden waardoor het onderscheid tussen zorgtrajecten en welzijnswerk uit beeld verdwijnt. Maar juist dat onderscheid tussen werksoorten doet ertoe. Professioneel jongerenwerk is, anders dan vele voorzieningen in de zorg, geen behandelingstraject met intake en wachtlijst, maar een pedagogische en relationele voorziening.
Wie toegang heeft tot de jongere hoeft niet alles zelf te kunnen doen
Bovendien: een jongere bereiken is niet hetzelfde als succesvol interveniëren. Een goede relatie kan deuren openen, maar dat betekent niet dat de professional per se alle pedagogische, gedragswetenschappelijke of forensische kennis heeft die daarna nodig kan zijn. De jongere bereiken, dat doet ertoe. Echter, wie toegang heeft tot de jongere, doet er goed aan te kijken wie het meest geschikt is voor (verdere) begeleiding.
In officiële Amsterdamse stukken wordt jongerenwerk beschreven als een brede, laagdrempelige voorziening die vroeg contact kan leggen, signaleren en een preventieve rol kan vervullen. Credible Messengers worden specifiek gepositioneerd bij jongeren met complexe forensische problematiek en criminogene factoren. Oftewel, jongerenwerkers kunnen jongeren met complexe forensische problematiek naar CM verwijzen, terwijl CM jongeren richting jongerenwerk kunnen leiden wanneer er geen forensische problematiek speelt.
Waarschuwing
De burgemeester zegt in de podcast dat we moeten stoppen met al die onderzoeken naar de oorzaken van criminaliteit. We zouden er genoeg van af weten. En inderdaad weten we al veel over factoren die samenhangen met jeugdcriminaliteit, maar dat betekent niet dat we ook weten wat voor welke jongere op welk moment werkt.
Een waarschuwing is hier dan ook op zijn plaats: pas op voor al te stellige aannames over welke professional deze jongeren al dan niet kan bereiken.
Het antwoord kan niet door één uitvoerende partij of beroepsgroep gegeven worden
Amsterdam wil de aanpak van jeugd en veiligheid verder ontwikkelen. Voor de vroege preventieve kant vindt de gemeente betere toerusting van het jongerenwerk nodig en bij zware en complexe forensische problematiek is vooral specialistische expertise gewenst.[i] Maar wat is er voor jongeren die verder dreigen af te glijden, wanneer de risico's toenemen en criminaliteit steeds meer onderdeel van hun dagelijks leven dreigt te worden?
Het antwoord kan niet door één uitvoerende partij of beroepsgroep gegeven worden. Soms beschikt een jongerenwerker over een sterke relatie met de jongere. Soms heeft een straathoekwerker bijzondere toegang tot een jongere of groep jongeren. En soms kan een Credible Messenger ervaringskennis en geloofwaardigheid toevoegen. De vraag is dus niet welke professional de jongere krijgt toegewezen, maar wie wat kan toevoegen en wat er eventueel nog ontbreekt in het aanbod.
Wanneer zwaardere problematiek samenwerking of overdracht nodig maakt, zou een jongere niet vanzelfsprekend de relatie moeten verliezen met de professional die hij al langer kent en vertrouwt. We moeten verschillende kwaliteiten rondom jongeren beter met elkaar verbinden. Problemen zijn er genoeg, daar hoeven professionals en organisaties niet ook nog eens op te concurreren.
Jan Dirk de Jong is criminoloog en lector Aanpak Jeugdcriminaliteit aan Hogeschool Leiden. Stijn Sieckelinck is sociaal-pedagoog en lector Youth Spot aan de Hogeschool van Amsterdam.
Noot:
[i] Zie: Gemeente Amsterdam. (2023, 14 juli). Beleidsbrief Vakkundig Jongerenwerk. Een sterke basis voor Amsterdamse jongeren [Raadsinformatiebrief] & Gemeente Amsterdam. (2025, 10 februari). Voortgang vakkundig jongerenwerk [Bijlage 1 bij raadsinformatiebrief].
Foto: still uit: Van Hossel tot Hoop Podcast - Aflevering 8 Femke Halsema