De gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo hebben samen één ambtelijke werkorganisatie, de werkorganisatie BUCH, naar de eerste letters van de gemeentenamen. Deze werkorganisatie is voor de zomer van 2024 begonnen met de voorbereidingen voor het ravijnjaar en daarna.
Tienduizend regels
De BUCH nam tienduizend grootboekregels van uitgaven en inkomsten door, waaruit potentiële inkomstenverhogingen en bezuinigingen zijn voortgekomen. Zoals besparingen op de uitvoeringsorganisaties van de gemeenten, het heffen van meer belasting en het inzetten van preventiemaatregelen om latere kosten te verminderen.
De werkorganisatie noemt verhoging van toeristenbelasting en parkeerheffing als mogelijkheden om meer inkosten te genereren
De kosten voor het sociaal domein zijn lastig te voorspellen. De uitgaven voor de jeugdzorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) stijgen al jaren. Vanwege deze onzekerheden zijn wethouders uit de BUCH-gemeenten nauw betrokken geweest bij het voorbereiden van maatregelen in het sociaal domein met oog het ravijnjaar.
De werkorganisatie heeft voor elke potentiële ombuiging per gemeente een factsheet opgesteld. In de factsheets staat onder meer de maatschappelijke impact van de ombuiging.
Meer inkomsten of minder uitgaven?
Om meer inkomsten te genereren, heeft de gemeente Bergen een aantal opties in kaart gebracht. De werkorganisatie noemt onder andere het verhogen van de toeristenbelasting en de parkeerheffing.
De verwachting is dat minder gebruikgemaakt gaat worden van de Wmo-hulpmiddelen
Naast de mogelijkheden om meer inkomsten te genereren, heeft de ambtelijke organisatie ook bezuinigingen voorbereid. Een voorbeeld is dat preventieconsultants van het sociaal wijkteam tijdens verkennende gesprekken inwoners aansporen om gebruik te maken van het eigen netwerk of de aanwezige sociale basis in de gemeente. De verwachting is dat hierdoor minder gebruikgemaakt gaat worden van de Wmo-hulpmiddelen. Dit kan leiden tot een onderbesteding van het hiervoor beschikbaar gestelde geld.
Gooische Meren: mening van bewonersDe gemeente Gooische Meren komt in 2026 geld tekort om hun taken uit te voeren. Hierdoor kan de gemeente niet alles uitvoeren wat ze voor ogen heeft en moet ze ombuigingen doorvoeren. Om deze te realiseren, stuurde de gemeente op 12 maart 2025 naar tienduizend huisadressen een vragenlijst over hoe de bewoners zouden omgaan met het tekort. In de vragenlijst zien bewoners op hun scherm direct de gevolgen van hun bezuiniging op bestaand beleid, bijvoorbeeld over samenkomsten in buurthuizen, over maatjes of over steun voor eenzame mensen. Het gemeentebestuur neemt de uitkomsten van de vragenlijst in mei 2025 mee in het maken van de perspectiefnota voor 2026. |
In hetzelfde voorstel staat een budgetplafond voor woningaanpassingen. De ambtelijk organisatie van de BUCH noemt dit een bezuiniging met weinig maatschappelijke impact en een hoge haalbaarheid. De impact is laag omdat de inwoner geholpen blijft, mocht de maatregel ingevoerd worden. De hulp wordt enkel anders aangeboden.
Het inzetten van een extra toezichthouder kan de gemeente Bergen in 2026 34.500 euro opleveren
Eén van de mogelijke bezuinigingen die de factsheet van de gemeente Bergen noemt, is het inzetten van een extra toezichthouder voor de Wmo en jeugdzorg. In het voorstel staat dat er signalen zijn van het onrechtmatig, het ongepast en/of het niet doelmatig inzetten van Jeugdhulp en Wmo door zorgaanbieders. Een voorbeeld is het declareren van ondersteuning terwijl deze niet is geleverd door de organisatie. Met het mogelijk inzetten van een toezichthouder die zowel preventief als achteraf kan handhaven, kunnen aanbieders zich bewuster worden van het voorkomen van onrechtmatigheden.
Het inzetten van een extra toezichthouder kan de gemeente Bergen in 2026 34.500 euro opleveren. Mocht de gemeente Heiloo besluiten de maatregel in te zetten, dan levert dit hun 21.600 euro op in datzelfde jaar.
Inzetten op preventie
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (2025) spoort aan om in te zetten op preventie in het sociaal domein. In de factsheets benoemt de ambtelijke organisatie van de BUCH-gemeenten een aantal ombuigingen die vol inzetten op preventie om latere kosten te verminderen.
Meppel voert discussie over takenDe gemeente Meppel bereidt zich voor op het ravijnjaar door een balans te zoeken in de taken en de middelen die zij hebben. In het plan Kiezen voor de toekomst beschrijft de gemeente hoe ze met een takendiscussie deze in balans gaat brengen. Het instrument dat de gemeente gebruikt om deze discussie te voeren, heet Zero Base Budgeting (ZBB). Met ZBB wordt het maken van een begroting niet gebaseerd op bestaande cijfers of beleid. In plaats daarvan kijkt de gemeente helemaal opnieuw naar de inhoud van taken die ze moet uitvoeren. Op basis hiervan wordt vervolgens de begroting opgesteld. Met de takendiscussie kiest de gemeente welke beleid ze absoluut kan en wil uitvoeren. Taken die hier niet onder vallen worden verminderd of beëindigd. Op 3 juli 2025 beslist de gemeenteraad over het voorstel. |
Een voorstel van de werkorganisatie is om extra medewerkers voor preventie in te zetten bij alle BUCH-gemeenten. Het inzetten van drie voltijd jeugdhulpmedewerkers bij de huisarts en twee extra voltijd jeugdhulpspecialisten voor complexe jeugdhulpvragen moet hierbij helpen. Door te richten op preventie bij de huisarts hoopt de werkorganisatie de jeugdzorg beter aan te laten sluiten bij de hulpvraag van cliënten. Het streven is dat ze hierdoor minder snel doorverwezen worden naar jeugdhulpinstellingen. De ambtelijke organisatie schat in dat bij invoering van de maatregel de gemeente Bergen 50.000 euro bespaart. Bij de gemeente Heiloo ligt het bedrag op ongeveer 30.000 euro.
Definitief knoop doorhakken
In Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo vonden werksessies en informatieavonden plaats. Tijdens deze bijeenkomsten zijn de gemeenteraden geïnformeerd en kregen zij de mogelijkheid om input te leveren over de voorbereide inkomstenverhogingen en bezuinigingen. Tijdens toekomstige raadsvergaderingen neemt elke BUCH-gemeente een besluit over welke ombuigingen voor 2026 en de jaren daarna verder uitgewerkt worden.
Op basis van de Voorjaarsnota 2025 blijken minder maatregelen nodig dan de werkorganisatie van tevoren dacht
Op basis van de Voorjaarsnota 2025 van het kabinet lijken de gemeenten meer financiële middelen te krijgen. Dit betekent dat er mogelijk minder maatregelen nodig zijn dan de werkorganisatie BUCH van tevoren dacht. Ze gaat per jaar kijken welke eerder voorbereide maatregelen er nodig zijn om de begroting van dat jaar sluitend te maken. Bergen en Uitgeest hakken de definitieve knoop door op 3 juli 2025, Castricum op 26 juni en Heiloo op 30 juni.
Isa van der Bij is student bestuurskunde aan de Hogeschool van Amsterdam
Foto: Rory McSwiggin (Flickr Creative Commons)