Binnenkort staat er een nieuwe regeringsploeg. Het is deze keer duidelijker dan ooit dat de komende bewindslieden een ingewikkelde en zware taak wacht. Met de huidige vier partijen wordt de selectie complex en extra belangrijk aangezien een sterke samenbindende ideologie en visie ontbreken. Dit betekent dat de nieuwe regeringsploeg zal moeten bestaan uit krachtige, zeer stressbestendige, gezonde persoonlijkheden die bijvoorbeeld hoog scoren op psychologische flexibiliteit.
De psychologische en medische componenten in de selectie ontbraken op het Binnenhof steeds
De selectie van deze bewindspersonen kent diverse vakinhoudelijke, politieke en juridische componenten. De psychologische en medische componenten in de selectie ontbraken op het Binnenhof steeds, maar kunnen nu niet achterwege blijven.
Uitgebreide selectieprocedure
Deze tot nu toe gepraktiseerde selectie van de potentiële bewindspersonen is zo ongeveer de slechtste die je je kunt voorstellen in ons land waar de meeste ‘gewone’ functies pas kunnen worden aanvaard nadat een vaak uitgebreide selectieprocedure heeft plaatsgevonden.
De potentiële kandidaat moet vaak een assessment ondergaan die kan bestaan uit een of enkele gesprekken, een reeks psychologische tests en soms ook een assessmentcenter, waarin de proef op de som praktisch wordt genomen en de vaardigheden in het uitvoeren van een groepsopdracht worden getest.
Kennelijk nemen we het risico van afbreuk gemakkelijk als het onze hoogste functies betreft
Niets van dit alles vindt plaats voorafgaand aan het aantreden van onze hoogste bestuurders. Is een psychologisch testonderzoek waarin cognitieve en emotionele intelligentie worden gemeten en een sterkte-zwakte analyse van de persoonlijkheid wordt meegenomen, ongepast en te min voor deze dames en heren? Gaan we er voetstoots vanuit dat hun lichaam de gehele kabinetsperiode dienst blijft doen?
Aftreden vanwege werkdruk
Kennelijk nemen we het risico van afbreuk gemakkelijk als het onze hoogste functies betreft. En dat dit risico groot is, blijkt ook weer uit het aftreden vanwege werkdruk en gezondheidsredenen tijdens de kabinetten onder Mark Rutte. Een drama voor de betrokkenen, een ernstige verspilling van tijd, geld, efficiëntie en daadkracht.
Een hoge score op emotionele intelligentie zorgt ervoor dat het IQ ook verstandig kan gebruiken
Vanzelfsprekend gaat het niet steeds om persoonlijkheidsfactoren bij het terugtreden van een bewindspersoon, er spelen allerlei politieke, juridische en machtsfactoren mee. De persoonlijkheid komt tot uitdrukking in het omgaan met deze kritieke situaties en kan er een doorslaggevende invloed op uitoefenen. Verder blijven er ook bewindslieden in het zadel terwijl ze niet functioneren zoals van ze werd verwacht.
Risicofactoren
Een selectieproces is idealiter psychosomatisch. Het lichaam moet het die komende regeerperiode uit kunnen zitten en een lichamelijk screening is eenvoudig uit te voeren. De biologische en fysiologische risicofactoren worden in kaart gebracht en kunnen meteen zinvol worden beïnvloed, goed voor zowel de persoon zelf als voor de staat als werkgever. De psychologische screening is iets complexer, maar ook daarover bestaat in dit vakgebied veel kennis en ervaring.
Een sterkte-zwakte analyse van de persoonlijkheid kan erg behulpzaam zijn bij het samenstellen van het team
Een hoge score op alle componenten van cognitieve intelligentie is beslist een voorwaarde voor een functie aan de top. Een hoge score op emotionele intelligentie zorgt ervoor dat iemand zijn of haar IQ ook verstandig kan gebruiken en goed kan blijven omgaan met de stress die bij deze posities hoog op kan lopen.
Preventief
Een sterkte-zwakte analyse van de persoonlijkheid - een minister hoeft niet alleen maar sterke persoonlijkheidstrekken te hebben - kan erg behulpzaam zijn bij het samenstellen van het team waarin moet worden gewerkt. Zo’n type onderzoek draagt bij aan de voorspelling of de potentiële minister en staatssecretaris een ministerie kunnen leiden en in de ministerraad kunnen samenwerken. Tel uit de winst.
Als selectie niet mogelijk is omdat er maar één kandidaat is of als het idee van selectie niet wordt geaccepteerd, voer dan tenminste een light versie uit, niet gericht op selectie. Eigentijds kunnen we dit een bodycheck en mindcheck noemen. Deze leiden tot adviezen, richtlijnen en tot op de kwetsbare kanten gerichte coaching. Ook dat kan uitstekend preventief werken en dus personele problemen in onze politieke top voorkomen in plaats van, zoals nu vaak het geval was, deze problemen niet adequaat onderkennen en gaandeweg al struikelend naar de finish ploeteren. De weken die ons resten, zijn voldoende om in dit opzicht fouten uit het verleden te repareren.
Jan Derksen is emeritus hoogleraar klinische psychologie
Foto: Tom Woodward (Flickr Creative Commons)