WIA-instroom terugdringen begint op de werkvloer

Om de instroom van mensen met mentale klachten in de WIA  terug te dringen, doet de politiek er goed aan juist bij werkgevers naar oplossingen te zoeken. Vooral zij kunnen langdurige uitval helpen voorkomen met maatregelen, stelt hoogleraar Evelien Brouwers.

De politiek zoekt oplossingen voor de vraag hoe de instroom in de WIA door mentale klachten tegengegaan kan worden1. Maar dat is de verkeerde vraag. We moeten niet spreken over ‘de instroom dóór mentale klachten’, maar over ‘instroom in de WIA van mensen mét mentale klachten’. Want of mensen duurzaam aan het werk blijven of juist uitvallen wordt vooral bepaald door een heel scala aan niet-medische factoren. Zoals de werksfeer, werkdruk, of werk dat negatieve energie kost. De ziekte zelf is daarin slechts één van vele factoren2.

Werk dat energie geeft

Vroeger was het idee dat je als je ziek was, je eerst moest genezen voordat je kon werken3,4. Inmiddels weten we dat mensen met ziektes ook prima kunnen werken, als er rekening wordt gehouden met hun gezondheidsbeperkingen5,6. En gelukkig maar, want maar liefst 48 procent van de Nederlanders krijgt ooit in het leven een mentale aandoening7, krijgt 1 op de 2 mensen kanker8, 1,8 miljoen Nederlanders hebben hart- en vaatziekten.9

Goed werk is belangrijk, maar extra belangrijk wanneer je al de uitdagingen hebt van ziekte

Of mensen kunnen blijven doorwerken met ziekte hangt voor een heel groot deel juist af van de werkomgeving. ‘Goed werk’, ofwel werk dat energie geeft en waar goede werkomstandigheden zijn, zorgt dat mensen duurzaam kunnen blijven werken, óók bij ziekte2,6,10. Slechte werkomstandigheden maken het juist moeilijker om te blijven werken als er gezondheidsproblemen zijn2,6. Goed werk is belangrijk voor iedereen, ziek of gezond, maar dus extra belangrijk wanneer je al de uitdagingen hebt van ziekte.
Arbeidsuitval heeft veel oorzaken2. Cruciaal is ook de beëindiging van de wachtlijsten in de ggz; snelle en goede zorg kan verergering van de klachten tegengaan en helpen arbeidsuitval te voorkómen. Willen we arbeidsuitval tegengaan, dan zijn werkgevers aan zet; er moet meer rekening gehouden worden met wat werkenden nodig hebben om zich goed te voelen en hun werk te doen, zo blijkt uit onderzoek2,6,11. Dit verschilt sterk per persoon en vereist daarmee meer flexibiliteit en maatwerk van werkgevers dan deze nu geven2-6. Maatwerk hoeft niet groots te zijn; het kan bijvoorbeeld gaan over het mogen dragen van een noise-cancelling koptelefoon. Werkaanpassingen én de bereidheid om dergelijke wensen serieus te nemen dragen eraan bij dat werknemers zich beter voelen en duurzamer kunnen blijven werken2,6.

Stigma en arbeidsdiscriminatie

Om erachter te komen wat werkenden nodig hebben, is goede communicatie tussen werkgever en werknemer essentieel. Maar dit wordt sterk gehinderd door stigma en arbeidsdiscriminatie, voorál bij mensen met mentale gezondheidsaandoeningen12. Door het negatieve ‘label’ (stigma) hebben zij een kleinere kans om aangenomen te worden, om doorgroeimogelijkheden te krijgen en een grotere kans om ontslagen te worden bij reorganisatie13-15.

Leidinggevenden missen vaak de juiste kennis, houding en vaardigheden

Uit angst voor zulke negatieve gevolgen durven velen niet te bespreken wat ze nodig hebben om niet uit te vallen16-17. Zo verwacht de meerderheid van Nederlandse werkenden dat openheid over mentale klachten de kansen op een contractverlenging of latere promoties zal verspelen (respectievelijk 68 procent en 57 procent )15. Dit belemmert preventie van arbeidsuitval omdat de werkgever zonder die informatie hen niet goed kan ondersteunen. Stigma belemmert ook re-integratie13. Ook in het verminderen van stigma en arbeidsdiscriminatie ligt de sleutel in bij werkgevers.

Leidinggevende als oorzaak

Een derde sleutel tot het verminderen van arbeidsuitval ligt óók bij werkgevers: veel werknemers die uitvielen met mentale klachten noemden de leidinggevende als oorzaak van arbeidsuitval, als belemmering in terugkeer naar werk, maar gaven óók aan dat de leidinggevende de hervatting van werk bevordert2. Leidinggevenden spelen een cruciale rol, maar missen vaak de juiste kennis, houding en vaardigheden. Zo geeft 38 procent van de Nederlandse leidinggevenden aan onvoldoende kennis te hebben om werknemers met mentale problemen goed te begeleiden, waarbij vooral behoefte is om meer te leren over omgang en communicatie18.

‘Goed werk’ draagt bij aan goede mentale gezondheid, terwijl werkloosheid samenhangt met armoede, suïcide en eenzaamheid

Om de instroom in de WIA van mensen met mentale klachten terug te dringen, doet de politiek er goed aan juist bij werkgevers naar oplossingen te zoeken. Vooral zij kunnen langdurige uitval helpen voorkomen met maatregelen. Bovendien: van het tegengaan van stigma en discriminatie in de werkomgeving, betere leidinggevenden en maatwerk profiteren niet alleen werknemers met mentale klachten, maar iedereen op de werkvloer. Die maatregelen helpen ook de instroom van werkenden met lichamelijke aandoeningen in de WIA tegen te gaan. Meer mensen duurzaam aan het werk is niet alleen goed tegen vanuit een kostenperspectief, maar ook voor de mentale gezondheid van Nederland. ‘Goed werk’ draagt bij aan een goede mentale gezondheid, terwijl werkloosheid samenhangt met armoede, suïcide en eenzaamheid19-21. Tenslotte helpen deze maatregelen meer mensen duurzaam aan betaald werk, en dat is goed tegen de personeelstekorten.

Evelien Brouwers is bijzonder hoogleraar psychische gezondheid en duurzame inzetbaarheid in arbeid, Tilburg University. Ze is werkzaam bij het departement Tranzo van Tilburg University.

Dit artikel is in gewijzigde vorm eerder verschenen in Trouw.

Referenties:

  1. Stijging van de instroom in de WIA i.v.m. uitval door mentale problemen | Debat Direct
  2. Joosen, M. C. W., Lugtenberg, M., Arends, I., van Gestel, H. J. A. W. M., Schaapveld, B., Terluin, B., van Weeghel, J., van der Klink, J. J. L., & Brouwers, E. P. M. (2022). Barriers and Facilitators for Return to Work from the Perspective of Workers with Common Mental Disorders with Short, Medium and Long-Term Sickness Absence: A Longitudinal Qualitative Study. Journal of occupational rehabilitation, 32(2), 272–283. https://doi.org/10.1007/s10926-021-10004-9
  3. Spjelkavik, O. Supported employment in Norway and in the other Nordic countries. J Vocat Rehabil. 2012 37(3), 163–172.
  4. Sveinsdottir V, Bull HC, Evensen S, Reme SE, Knutzen T, Lystad JU. A short history of individual placement and support in Norway. Psychiatr Rehabil J. 2020 Mar;43(1):9-17. doi: 10.1037/prj0000366
  5. Sikora, A., Seufert, L., Starke, F., Stegmann, R., Wegewitz, U., & Bültmann, U. (2026). Needed and Received Work Accommodations During Return to Work Among Employees with Common Mental Disorders and Relationships with Depressive Symptoms and Work Ability. Journal of occupational rehabilitation, 10.1007/s10926-026-10427-2. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s10926-026-10427-2
  6. Brouwers, E. P. M., Bergijk, M., van Weeghel, J., Detaille, S., Kerkhof, H., & Dewinter, J. (2025). Barriers to and Facilitators for Finding and Keeping Competitive Employment: A Focus Group Study on Autistic Adults With and Without Paid Employment. Journal of occupational rehabilitation, 35(1), 54–65. https://doi.org/10.1007/s10926-024-10181-3
  7. Ten Have, M., Tuithof, M., van Dorsselaer, S., Schouten, F., Luik, A. I., & de Graaf, R. (2023). Prevalence and trends of common mental disorders from 2007-2009 to 2019-2022: results from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Studies (NEMESIS), including comparison of prevalence rates before vs. during the COVID-19 pandemic. World psychiatry : official journal of the World Psychiatric Association (WPA), 22(2), 275–285. https://doi.org/10.1002/wps.21087
  8. Een op de twee Nederlanders krijgt kanker 1 op de 2 Nederlanders krijgt kanker
  9. Actuele cijfers hart- en vaatziekten Hartstichting
  10. Alleaume, C., Paraponaris, A., Bendiane, M. K., Peretti-Watel, P., & Bouhnik, A. D. (2020). The positive effect of workplace accommodations on the continued employment of cancer survivors five years after diagnosis. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer, 28(9), 4435–4443. https://doi.org/10.1007/s00520-019-05189-y
  11. van den Bosch, R 2016, ‘Authenticity at work’, Universiteit Utrecht. https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/342330
  12. van Beukering, I. E., Smits, S. J. C., Janssens, K. M. E., Bogaers, R. I., Joosen, M. C. W., Bakker, M., van Weeghel, J., & Brouwers, E. P. M. (2022). In What Ways Does Health Related Stigma Affect Sustainable Employment and Well-Being at Work? A Systematic Review. Journal of occupational rehabilitation, 32(3), 365–379. https://doi.org/10.1007/s10926-021-09998-z
  13. Sterkens, P. (2024). The burnout aftermath : stigma as a persistent threat to (re-) employment. Ghent University. Faculty of Economics and Business Administration, Ghent, Belgium.
  14. Brouwers, E. P. M., Joosen, M. C. W., van Zelst, C., & Van Weeghel, J. (2020). To Disclose or Not to Disclose: A Multi-stakeholder Focus Group Study on Mental Health Issues in the Work Environment. Journal of occupational rehabilitation, 30(1), 84–92. https://doi.org/10.1007/s10926-019-09848-z
  15. van Beukering, I. E., Bakker, M., Corrigan, P. W., Gürbüz, S., Bogaers, R. I., Janssens, K. M. E., Joosen, M. C. W., & Brouwers, E. P. M. (2022). Expectations of Mental Illness Disclosure Outcomes in the Work Context: A Cross-Sectional Study Among Dutch Workers. Journal of occupational rehabilitation, 32(4), 652–663. https://doi.org/10.1007/s10926-022-10026-x
  16. Bogaers, R., Geuze, E., van Weeghel, J., Leijten, F., van de Mheen, D., Greenberg, N., Rozema, A. D., & Brouwers, E. (2023). Mental health issues and illness and substance use disorder (non-)disclosure to a supervisor: a cross-sectional study on beliefs, attitudes and needs of military personnel. BMJ open, 13(4), e063125. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2022-063125
  17. de Leng, N., Joosen, M., Kooij, D., Bakker, M., van den Broek, A., van Dam, A., Bongers, I., Grootens, K., Hafkemeijer, L., & Brouwers, E. (2026). Mental Healthcare Professionals’ Own Mental Health Disclosure to their Supervisor: Investigating Barriers and Facilitators, Experiences, and Needs. Journal of occupational rehabilitation, 10.1007/s10926-026-10451-2. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s10926-026-10451-2
  18. van Beukering, I. E. (2025). Mental health stigma as an underestimated obstacle to sustainable employment: A multi-stakeholder perspective. https://doi.org/10.26116/tsb.29320934
  19. Brouwers, E. P. M., Bergijk, M., van Weeghel, J., Detaille, S., & Dewinter, J. (2024). What is the Meaning of Paid Employment for Well-Being? A Focus Group Study on Differences and Similarities Between Autistic Adults With and Without Employment. Journal of occupational rehabilitation, 34(2), 415–424. https://doi.org/10.1007/s10926-023-10136-0
  20. Brouwers E. P. M. (2020). Social stigma is an underestimated contributing factor to unemployment in people with mental illness or mental health issues: position paper and future directions. BMC psychology, 8(1), 36. https://doi.org/10.1186/s40359-020-00399-0
  21. Roelfs, D. J., & Shor, E. (2023). Financial Stress, Unemployment, and Suicide – A Meta-Analysis. Crisis, 44(6), 506–517. https://doi.org/10.1027/0227-5910/a000908

Reageer

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *