Wat gaat de aanstaande coalitie betekenen voor mensen met een beperking? D66 en CDA hebben een gezamenlijke agenda gemaakt: een uitgestoken hand aan partijen om samen te werken.
Tijdens de verkiezingscampagne en in de programma’s was er veel aandacht voor wonen, migratie, stikstof, klimaat, zorg, defensie, de begroting en bestaanszekerheid. Stuk voor stuk belangrijke thema’s. Maar wat onderbelicht blijft, is de positie van mensen met een arbeidsbeperking die graag willen werken, maar gehinderd worden door wet- en regelgeving. Dat terwijl er volgens CBS-statistieken zo’n 1,9 miljoen mensen met een arbeidsbeperking zijn.
Ik ontvang signalen van mensen met een arbeidsbeperking die grote zorgen hebben
Onze organisatie Onbeperkt aan de Slag maakte in 2023 een 10-puntenplan voor de politiek waarmee een inclusieve arbeidsmarkt voor mensen met een beperking dichterbij kan komen. In mijn werk als OmbudsSpits – deskundige op wetgeving op dit onderwerp – ontvang ik signalen van mensen met een arbeidsbeperking die grote zorgen hebben over deze punten. Drie licht ik er graag uit.
Banenafspraak heeft groot probleem
De eerste gaat over een afspraak uit 2015 tussen het toenmalig kabinet, vakbonden en werkgeversorganisaties om 125.000 extra banen te realiseren voor mensen met een arbeidsbeperking. Die afspraak moet in 2026 gehaald zijn: de Banenafspraak. Een goede afspraak, maar met een groot probleem: de meeste mensen met een arbeidsbeperking tellen niet mee voor deze Banenafspraak.
Ruim 1,6 miljoen mensen hebben een fors lagere kans op een baan
Slechts zo’n 280.000 van die 1,9 miljoen mensen met een arbeidsbeperking tellen mee, de rest niet. Die rest heeft daardoor een fors lagere kans op een baan: niet alleen moesten ze al ‘concurreren’ met mensen zonder arbeidsbeperking, maar sinds 2015 ook met de mensen die wél meetellen met de Banenafspraak en die daarom in het doelgroepregister staan.
Hoe dat kan? Omdat ze niet in de ‘goede’ uitkering zitten, ‘te laat’ hun beperking kregen of ‘te veel’ kunnen verdienen met werk. (Lees hier hoe het precies zit.)
Slechts enkele partijen zeggen in hun verkiezingsprogramma iets over deze Banenafspraak, en wat ze zeggen blijft vaag. Geen woord over de huidige, discriminatoire indeling van dit doelgroepregister. Eerder dit jaar was er nog een hoopvol debat in de Tweede Kamer, waarbij meerdere partijen – eindelijk – beseften hoe oneerlijk deze indeling is. Maar dat is nu weer volledig naar de achtergrond verdwenen. Het akkoord van CDA en D66 rept er niet van.
Loon naar werken
Het tweede punt is dat werken nog lang niet altijd loont voor mensen met een arbeidsbeperking, met name met een uitkering vanuit de WIA, WAO en Wajong. Als je gaat werken, word je uitkering verlaagd. Soms zelfs meer dan je aan salaris verdient. Daarnaast heeft werken ook negatieve effecten op bijvoorbeeld huurtoeslag, zorgtoeslag, eigen bijdrage voor de Wlz en als je pech hebt ook eigen bijdrage voor de WMO.
Ook speelt de angst bij een deel van de mensen op een herbeoordeling
Ook speelt de angst bij een deel van de mensen op een herbeoordeling – soms niet terecht, maar soms wel terecht - en het teruggezet worden naar een ongunstigere uitkeringsklasse.
Nagenoeg alle politieke partijen schrijven in hun programma dat werken moet lonen. Daarin is veel aandacht voor een eenvoudiger belastingsysteem met dito toeslagen om werken meer te stimuleren. Maar geen enkele partij heeft oog voor de hierboven beschreven problematiek: dat werken vanuit een UWV-uitkering nog vaak niet leidt tot financiële vooruitgang. En dat mensen met een arbeidsbeperking dus ontmoedigd worden om te gaan werken.
WIA-plannen blijven vaag
Het derde punt gaat over het stelsel voor arbeidsongeschiktheid, zoals de WIA. Dit onderwerp wordt in de gezamenlijke agenda van CDA en D66 wel heel kort benoemd. Het stelsel moet volgens de twee partijen eenvoudiger, met minder instroom en ‘activerender’, maar concrete oplossingen blijven vaag.
Al jarenlang wordt er vanuit politiek en ministeries nagedacht hoe de WIA te verbeteren – het stond al in het coalitieakkoord uit 2021 – maar vooralsnog is er concreet nog nagenoeg niets verbeterd.
Iedereen die kan, moet werken, vinden de meeste partijen
Ontoegankelijk bastion
Iedereen die kan, moet werken, vinden de meeste partijen. Maar in hun programma’s en in het CDA-D66-akkoord blijft er te veel open. Als de drie kwesties hierboven niet worden opgelost, dan blijft de arbeidsmarkt voor veel mensen met een arbeidsbeperking een ontoegankelijk bastion. En dat is een gemiste kans, want er is zoveel potentieel onder mensen met een arbeidsbeperking.
Uit diverse onderzoeken, zoals van Accenture, de SER en van intermediair, blijkt dat werkgevers met werknemers met een beperking beter presteren – onder andere meer winst en omzet, lager ziekteverzuim, beter imago, grotere werknemerstevredenheid – dan werkgevers zonder werknemers met een beperking.
Voor mijn part: nooit meer mensen herbeoordelen
Maar dan moeten álle mensen met een arbeidsbeperking die dat willen, meetellen voor de Banenafspraak. Dan moet de politiek ervoor zorgen dat werken altijd leidt tot financiële vooruitgang. En dan moeten de hardheden uit de WIA gehaald worden, bijvoorbeeld door mensen die gaan werken de eerste tien jaar niet te herbeoordelen. Of voor mijn part nooit meer herbeoordelen: de politiek hoeft mensen in de WIA niet te ‘prikkelen’ (= dwingen), zij hebben immers altijd al gewerkt. Er is ons – burgers – een nieuwe politiek beloofd.
Hopelijk maakt de aanstaande regeringscoalitie die belofte waar.
Nico Blok is OmbudsSpits bij Onbeperkt aan de Slag, een organisatie die zich inzet voor een inclusieve arbeidsmarkt. Dit doet Onbeperkt aan de Slag onder meer door het organiseren van ontmoetingen tussen werkzoekenden met een arbeidsbeperking en werkgevers. Alle werknemers bij Onbeperkt aan de Slag hebben ook een arbeidsbeperking.
Foto Andrea Piaqcuadio via Pexels.com