In de film Thelma (2024) wordt het welzijn van thuiswonende ouderen en de zorgen van naasten treffend belicht. Thelma, een dame van 93, wordt slachtoffer van oplichters die haar 10.000 dollar aftroggelen door te doen alsof haar kleinzoon hulp nodig heeft. De rest van de film probeert zij haar geld terug te krijgen, maar het verhaal draait vooral om de zorgen die haar kleinzoon, dochter en schoonzoon zich maken over haar welzijn. Ontroerend is hoe haar kleinzoon liefdevol blijft hameren op het dragen van een horloge met alarmsysteem en steeds aanbiedt haar een lift te geven als zij ergens heen wil. Het is een komedie die tot nadenken stemt. In de levensfase waarin ik zit, vraag je je af of je eigen kinderen dit voor hun oma of opa zullen doen, en of je zelf een goede kleinzoon bent geweest.
Eenzaam en verward
Zelf heb ik in mijn familie heel verschillende voorbeelden van hoe ouderen hun laatste jaren hebben doorgebracht. Mijn ene oma woonde tot haar dood in 1991 in een verpleeghuis. Ze leefde daar in relatieve rust en hoefde zelden een beroep te doen op familieleden voor extra zorg. Ze had haar eigen kamer, kon deelnemen aan activiteiten en was verzekerd van professionele zorg als dat nodig was. Een groot contrast met de situatie van Thelma. Mijn andere oma woonde altijd thuis, was goed bij de tijd en overleed plotseling aan een hartaanval. Ze heeft nooit een beroep op mij gedaan voor extra zorg.
Als voormalig thuiszorgmedewerker heb ik situaties meegemaakt waarin thuis blijven wonen meer kwaad dan goed deed
Als voormalig thuiszorgmedewerker heb ik wel meerdere situaties meegemaakt waarin thuis blijven wonen meer kwaad dan goed deed. Zo bezocht ik korte tijd een mevrouw die ondanks haar dementie nog zelfstandig woonde. Bij mijn aankomst wist ze vaak niet wie ik was of waarom ik kwam. Na aandringen door de brievenbus liet ze mij binnen om schoon te maken, maar zelfs daarna niet altijd zonder slag of stoot. Op een dag gooide ze een borstel naar mijn hoofd omdat ik volgens haar de verkeerde gebruikte bij het pluisvrij maken van de bank. Tijdens de koffie verzuchtte ze dat ze helemaal niet thuis wilde wonen. Na het overlijden van haar man voelde ze zich eenzaam en verward. Haar wens om ergens anders te wonen, werd echter niet ingewilligd; wie nog goed genoeg was, moest zo lang mogelijk thuis wonen. Niet lang na dit openhartige gesprek overleed zij.
Het thuis wonen altijd zo lang mogelijk rekken, is geen goed idee
De wens of noodzaak om thuis te blijven wonen, is complex en vol tegenstrijdigheden. Het thuis wonen altijd zo lang mogelijk rekken, is in ieder geval geen goed idee. Voor eigengereide ouderen zoals Thelma is dat een rechtvaardiging om het gesprek over alternatieven te vermijden. Maar voor hun familieleden maakt dit beleid het vrijwel onmogelijk om een moeilijke maar soms noodzakelijke stap aan te kaarten.
Terugkeer verzorgingshuizen
Het huidige kabinet heeft zich voorgenomen de terugkeer van verzorgingshuizen te onderzoeken. Dat getuigt van een zinnige heroverweging van zo lang mogelijk thuis wonen als universele oplossing. Ouderen verdienen de vrijheid om te kiezen voor een omgeving waarin ze zich veilig, gesteund en sociaal verbonden voelen, ongeacht of dat thuis of in een verzorgingshuis is. Laten we ons niet blindstaren op autonomie, maar ook kijken naar welzijn en levensgeluk. Pas dan kunnen we werkelijk recht doen aan de laatste levensfase van ouderen.