‘Eigenlijk’ zou de PVV-stemmer gedreven worden door economische kwesties – was het maar zo eenvoudig

PVV-stemmers zouden zich volgens veel duiders ‘eigenlijk’ laten leiden door sociaaleconomische redenen. Waarom geloven we kiezers niet op hun woord, vraagt Jan Willem Duyvendak zich af. Ook als ze zeker zijn van hun baan, dan vinden deze kiezers nog steeds dat moslims achterlijk zijn.

Er zijn minder marxisten dan in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, maar één van hun leerstukken maakt een opmerkelijke come back: de gedachte dat ‘anderen’, de niet-marxisten, foutieve keuzes in hun leven maken omdat zij een ‘vals bewustzijn’ bezitten. Dat ‘vals bewustzijn’ klonk altijd een beetje akelig, maar het was vriendelijk bevoogdend bedoeld: mensen konden er namelijk niet zoveel aan doen dat ze de verkeerde standpunten hadden en keuzes maakten, dat kwam door de maatschappelijke omstandigheden (het kapitalisme!). Waren we eenmaal in het socialisme aangeland, dan zou hun ‘vals’ bewustzijn een ‘waar’ bewustzijn worden.

Wat is er logisch aan de redenering van vals bewustzijn?

In veel beschouwingen over de Franse verkiezingen stak het vals bewustzijn zijn kop weer op. Het Front National werd daarin beschreven alsof ze niet helemaal toerekeningsvatbaar zijn. Of preciezer: columnisten leggen ons geduldig uit dat deze mensen er eigenlijk niks aan kunnen doen dat ze een verkeerde culturele agenda volgen. Ze hebben reële economische problemen (hun baan verloren, hun pensioen gekort) en daarom stemmen ze op een partij die moslims en zwarten niet als échte Fransen ziet, die nog steeds diep antisemitisch is en waar zelfs de hoogste partijbonzen hun homoseksualiteit nog moeten verbergen als een identité honteuse.

Kan iemand mij uitleggen wat er logisch is aan deze redenering?

‘Eigenlijk’ zouden PVV-kiezers dat doen vanwege sociaaleconomische kwesties

Er wordt gesuggereerd dat mensen die Marine Le Pens economische programma goed vinden, haar zwaar discriminerende culturele agenda er ‘voor lief’ bij nemen. Je moet het deze mensen, met andere woorden, niet kwalijk nemen dat ze een ultranationalistische agenda met hun stem steunen. Want ‘eigenlijk’ (let op: er komt bij deze marxistische manier van redeneren altijd een ‘eigenlijk’ uit de mouw) gaat het deze kiezers vooral om sociaaleconomische kwesties.

Vanuit een marxistisch perspectief is zo’n prioritering van de economie best wel begrijpelijk: het is de ‘onderbouw’, de manier waarop wij in ons levensonderhoud voorzien, die het zwaarste weegt. In de culturele bovenbouw kan het bewustzijn vrij en valselijk rondfladderen. Deze kiezers weten niet beter. Of misschien weten ze wel beter, maar maakt zo’n abjecte culturele uitsluitingsagenda hen niet zoveel uit.

Maar waarom vertrouwen we de kiezers niet op hun woord?

Maar misschien is het nog wel erger. Waarom vertrouwen we deze kiezers eigenlijk niet op hun woord? Waarom behandelen we hen als een stelletje kinderen dat niet weet wat ze doen en denken? Stel dat we de kiezers van het Front National en de PVV nu eens wél volstrekt serieus zouden nemen en ervan uit gaan dat er voor hen zowel economische als culturele redenen zijn om op ‘radicaal rechts’ te stemmen. Zou dat niet veel beter verklaren waarom zoveel mensen die keuze zo makkelijk maken: ze zijn het domweg eens met de culturele agenda van die partijen. Ook als hun baanzekerheid toeneemt, hun pensioenen zijn veiliggesteld en hun huizen niet meer hypothecair onder water staan, dan nog vinden ze Moslims achterlijk en nog steeds zullen ze vinden dat alleen witte mensen mogen meepraten over ‘onze’ culturele tradities.

Marxisten zijn dol op de uitspraak: It's the economy, stupid! Was het maar zo eenvoudig.

Jan Willem Duyvendak is sociologiehoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Dit artikel verscheen eerder op www.niemandsland.nl.

Zie ook de reactie van Paul Mepschen op Jan Willem Duyvendak.

Foto: Blandine le Cain (Flickr Creative Commons)

Reacties op dit artikel (1)

  1. Van Marx’ geïnspireerd onderzoek is dogma dat wetenschappelijke verklaring van menselijk gedrag slechts in sociaal-economische verhoudingen te vinden is. Altijd! Andersoortige uitleg van een sociaal probleem wordt marxistisch als voortvloeiend uit een vervalst bewustzijn van de hand gewezen.
    Duyvendak schijnt zich van deze verstikkende theorie te bevrijden en wil bij sociaal onderzoek voortaan ook culturele factoren kracht van wetenschappelijk uitleg geven, en dat is mooi. Het is het type bekering, waarin de hemel zich verheugt.

    Maar dan schrijft D. het volgende over de cultuur van de PVV en het Front National:

    ‘Zou dat’ (die culturele factor) ‘niet veel beter verklaren waarom zoveel mensen die keuze’ (van PVV en zo; s.d.) ‘makkelijk maken: ze zijn het domweg eens met de culturele agenda van die partijen. Ook als hun baanzekerheid toeneemt, hun pensioenen zijn veiliggesteld en hun huizen niet meer hypothecair onder water staan, dan nog vinden ze 1. Moslims achterlijk en 2. nog steeds zullen ze vinden dat alleen witte mensen mogen meepraten over ‘onze’ culturele tradities.’ Nummering van schrijver dezes

    In bovenstaande aangehaalde 1. & 2 zinsneden worden geen feiten, genoemd, maar lasterlijke praatjes verspreid. Vergeten we daarbij niet dat Marxistische sociologie activistische sociologie is. Volgens haar meester moet ze de wereld niet begrijpen, maar veranderen. Zodoende. Kortom, D. doet wat hij moet doen, maar maakt zich objectief gezien wel schuldig aan het vervalsen van het bewustzijn van PVV-ers c.s., met zijn bewering dat ze een probleem hebben met Moslims die ze ‘achterlijk’ vinden. Een verachtelijke houding inderdaad, zij het dat die juist door de moslims worden ingenomen, bijna allemaal, diepgaand, er van kinds af aan ingepompt: de haat tegen de Ongelovigen (PVV-ers) e.d. Volg het openbare Nieuws! Lees er wat bij.

    En dat Duyvendak van die PVV-ers enz. niet weet te melden dat ze ook conflicten en verachting met / voor Joden, Hindu’s, Buddhisten en nog zoveel andere religies en ethniën op Nederlands territoir hebben, moet toch ook iets zeggen. Iets relatiefs en unieks met betrekking tot de Islam.

    En zo vonden we in het lichtend voetspoor van Marx dat er naast een vervalst bewustzijn, er ook rekening moet worden gehouden met het bestaan van een vervalsend bewustzijn. Soms. Of altijd?

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *