De overheid schendt privacy

De overheid dringt steeds dieper binnen in ons privéleven. De meeste burgers vinden dat geen probleem, maar dat is naïef, zegt Karin Spaink tijdens de uitreiking van de Big Brother Awards. Want inmiddels is iedereen verdacht in de ogen van de overheid. 

Het is een beleidsdogma geworden: we verliezen weliswaar onze privacy, maar ruilen die in voor veiligheid. Alleen wanneer de overheid ons adequaat kan controleren kan zij terreur en misdaad tegengaan, en alleen door ons te observeren is zij in staat ons tegen elkaar te beschermen. Al doende dringt de overheid steeds dieper in ons privéleven door (zo wordt van alle burgers inmiddels secuur geregistreerd met wie ze bellen, mailen en sms’en, plus wanneer en vanaf welke locatie zij dat doen). De meeste burgers vinden dat echter geen probleem. Immers: wie niets te verbergen heeft, heeft niks te vrezen.

Meegaandheid burgers is kortzichtig
Die coulante houding van burgers is naïef. Ze is gestoeld op de gedachte dat de tomeloze nieuwsgierigheid van de overheid hen niet raakt en dat alleen ongure types eronder lijden. ‘Wat moeten ze met mijn gegevens? Ik ben niet interessant, ik doe immers niks verkeerds.’ Om drie redenen is die meegaandheid van burgers kortzichtig. Eén: we raken uit balans. Terwijl de burger transparanter wordt, wordt de overheid zelf juist ondoorzichtiger. Want wat doen ze eigenlijk met al die gegevens? Gaan ze daar volgens de regels mee om?

Nee, zoals blijkt uit de vele Big Brother Awards en –nominaties die de overheid heeft binnengesleept. Opsporingsdiensten vragen onze gegevens uit zonder zich aan procedures te storen, het OM liefhebbert in sleepnetacties, de politie bewaart 58 miljoen kentekenscans die ze had moeten weggooien. Wordt de overheid betrapt op wetsovertreding, dan past ze de wet aan. Is dat niet raar: een overheid die wetten overtreedt om te controleren of wij ons aan de wet houden?

Iedereen wordt in de gaten gehouden
Twee: de focus van de overheid verschuift. Steeds meer beleidsaandacht, budget, personeel en technologische inventiviteit wordt geïnvesteerd in maatregelen om iedereen te observeren, in de hoop dat verdachten zo ‘vanzelf’ komen bovendrijven. Maar niemand weet precies welk gedrag verdacht kan zijn. Zodoende wordt er veel gesignaleerd dat mogelijk ‘afwijkt’ en dan nader onderzoek vergt. We produceren kortom een groeiende, geld vretende hooiberg en gaan daarin zoeken welk strootje wellicht een speld kan worden.

Dat leidt vreselijk af en schept onnut werk. Niet privacy is ‘de schuilplaats van het kwaad’, zoals de Amsterdamse korpschef Welten in 2006 beweerde; de tijd die de overheid verdoet met het verzamelen, opslaan, verwerken, koppelen en kruisen van gegevens over alle burgers is dat. Strootjes waartegen geen enkele verdenking bestaat, hun onbespiede gang laten gaan en de beperkte overheidsmiddelen reserveren voor het navlooien van spelden – gepleegde misdaden, misdrijven en overtredingen – is efficiënter. Stukken goedkoper ook.

Privacy wordt geschonden zonder opgaaf van reden
Drie. Grondrechten zijn ontwikkeld om de overheid op gezonde afstand te houden: binnen de kaders van de wet mogen burgers doen, denken en zeggen wat hen goeddunkt. Grondrechten zoals privacy zijn bufferzones: vrije ruimte rondom elke burger, die de overheid alleen op gedegen gronden mag betreden. Verdenking van een misdrijf is zo’n grond: wie eenmaal verdacht is, moet zich daarom inbreuken op zijn grondrechten laten welgevallen.

De overheid schendt dat grondrecht op privacy tegenwoordig echter op grote schaal. Erger, zij doet dat generiek, zonder aanziens des persoons, terwijl een dergelijke schending uitsluitend is toegestaan indien zij gericht, onderbouwd, doelmatig en proportioneel is. Critici hebben gewaarschuwd dat het loslaten van dit principe ertoe kan leiden dat de overheid haar burgers op voorhand behandelt als waren zij verdacht.

Huiscontroles bij alle woningen in probleemwijk
Helaas blijkt uit een van de nominaties voor de Big Brother Award dat die grens nu inderdaad is overschreden. De Haagse Pandbrigade en het Rotterdamse Interventieteam leggen al enige tijd huisbezoeken af en controleren woningen en bewoners. De criteria? De wijk: alle huizen in een ‘probleemwijk’ worden bezocht. Of: ‘administratieve ongeregeldheden’, die vaak – hoe wrang – het product zijn van datavervuiling en van fouten van de gemeente zelf.

De huiscontroles zijn niet gebaseerd op enige specifieke verdenking. Er is geen grond voor een huiszoekingsbevel. Officieel mogen bewoners de teams daarom de toegang weigeren; maar de teams speculeren erop dat de bewoners dit niet weten. Het regent klachten bij de Haagse en de Rotterdamse Ombudsman; veel ervan zijn gegrond verklaard.

Controles straks in heel Nederland?
De overheid is gecharmeerd van deze aanpak. Er ligt nu een wetsvoorstel om mensen wiens uitkering afhankelijk is van hun leefsituatie – kinderbijslag, AOW of bijslag – voortaan ‘het aanbod’ van een huisbezoek te doen. De regering wil daarbij ‘ook cliënten waarbij geen vermoeden van fraude bestaat, verplichten tot het aantonen van hun leefsituatie door huisbezoek toe te staan’ (Kamerstuk 31.929, nr. 6).

Waarom zouden we in hemelsnaam mensen tegen wie expliciet geen verdenking bestaat, de vernedering van een huiscontrole opleggen? Waarom willen we het systematisch, ongefundeerd en nutteloos schenden van grondrechten tot wet verheffen?

Met dit wetsvoorstel hebben we het adagium ‘niets te verbergen, dan niets te vrezen’ officieel achter ons gelaten. Het nieuwe motto is: ‘Wij komen even bij u thuis controleren of u écht niets te verbergen hebt.’ Dat zulks akelig veel lijkt op je onschuld moeten bewijzen, behoeft hopelijk geen betoog.

Karin Spaink is schrijfster. Ze maakte deel uit van de jury van de Big Brother Awards 2010, de verkiezing van de grootste privacyschenders van dat jaar. Dit is de voordracht die zij hield tijdens de uitreiking van de Awards op 9 maart 2011. De avond werd georganiseerd door Bits of Freedom. De voordracht is ook te vinden op de website van Karin Spaink: I write therefore I am.

Dit artikel is 5063 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (3)

  1. Please excuse this reply in English, you can google it into Dutch if you have the need. I have no time to write in Dutch at the moment…

    Hi Karin,

    ‘Read your article and understood it well.

    From my point of view as a citizen of the Netherlands, I have seen some incredible changes in guv & society since 1979. There seems to be a strong element of mistrust by the guv, no, nothing to do with that at all.

    To be able to have a good understanding of what is really going on, you need to see the whole picture from a neutral standpoint. So far I have had to sign the official secrets act more than once, I am ex military… I am not going to say anything here that may have negative consequences to my well being.

    However, the fact that personal privacy here is slowly being eradicated is blatantly apparent. Unfortunately, the very same people that say; “I don’t care if they tap my phone or read my email, sms, or spy on my garbage, I have nothing to hide”, are the same people that watch and live their lives with TV, and or religion. TV is strictly controlled by the guv, and in service for the government. It is and has been a form of entertainment for many years. There is more than meets the eye here: it is also guv propaganda to keep you not just entertained but also dumb. TV has been a strong manipulative force for many years.

    As the national debt increases here & in other countries, governments are more and more worried about losing their control over their population. The big crash during the later half of 2008 was an accident waiting to happen. It was already known many years earlier but hushed up. Despite the crash, a few well informed people were already aware and just waiting to take advantage, and they succeeded.

    Now just to let you know the real reasons behind the so called mistrust;

    The guv knows that something bad is going to happen sooner or later.
    They keep information from us for good reasons, but only in their own interest.
    They are seeking the best system that enables them to monitor the population.
    They realize that there will soon be unrest and have the need to be able to, at all times keep complete control over any situation. The Middle East is a good example of loss of guv control. Our guv is slowly taking steps to combat that problem. Forcing us to use a pass to dispose of garbage, carry an ID card, tracking movement by OV-chip or satellite whether public or private transport, discouraging cash transactions, obligatory bank accounts, strict border controls, – in or out, heavier fines, cellphone tracking and monitoring, tapping private social site accounts, & email accounts, increasing the number of CCTV cams. None of these things are necessary unless a government has something to hide. You are correct, it is the suspicious actions of the guv, not us! Behind all those smiles from ministers and PR work, there is another face that wears a mask. If and when the time comes that we are all subject to carry a special chip that is now being tested for efficiency, this comment will make good sense. Lastly, our guv is primarily in service not for us, but for the large corporations and banks. We are just the fodder used for keeping the wheels turning for a rich and powerful minority.

    If and when the government needs to call on a private citizen at their home, it needs no permission, seeing as there is no organization to grant that. The only way to avoid this and retain privacy is to live in a country that is not capable of such power: there are many, but not within the EU. The EU holds the power and dictates for it’s own ends, again a handful of wealthy elite businessmen that continue to play us for fools… What on earth is the point, a country with a large deficit borrowing to lend to another country that cannot meet the return payment? – yet another recession, but even worse?

    (Amen.)

  2. Ik ben het hier volledig mee eens. Nu krijgen we weer verplichte slimme energiemeters. En dan wordt ons verteld dat je dan meer bewust zou zijn van je energieverbruik. Haha… zoiets heet “de burger in de maling nemen”.Ik neem elke maand de cijfers van de meters op en ik zit de hele dag thuis bij 18,5 graden… om maar eens wat te noemen. En mijn buren idem.
    De Nederlandse bevolking is naief maar vooral ook dom. Die naiviteit heeft soms heel grote gevolgen. Ik ben van 1943. Ik heb kinderen en kleinkinderen. Ik heb mijn hoogopgeleide kinderen aangeraden dit land te verlaten en ik ben lang niet de enige. Van democratie is in Nederland geen sprake meer.

  3. Pingback: see post

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *