Feminisme is alive and kicking. Dolle Mina is zelfs opnieuw opgericht, vrouwen ‘eisen de nacht terug’ op allerlei plekken in het land, artikelen over de ellende van de manosphere worden breed gedeeld en de feministische film Ladies First is een groot succes. Feminisme is terug en here to stay. En daar ben ik meer dan blij mee.
Want ik ben een feminist. Altijd al geweest, geloof ik. Toen ik als kind begreep dat ik geen misdienaar in de kerk mocht zijn omdat alleen jongens dat mochten, was ik woest. Dat was uiteraard niet de enige keer: Prins Carnaval en de Raad van Elf mochten ook al niet. En al gauw begreep ik dat ik minister van belangrijke zaken, zoals Financiën, ook wel op mijn buik kon schrijven. Boos werd ik ervan. En eigenlijk word ik dat nog steeds. Feminist ben ik omdat ik het naar mijn idee te stompzinnig voor woorden vind als ik vanwege zoiets toevalligs als mijn vrouw-zijn minder mag, minder kansen krijg en minder geld krijg. En dan ook nog eens meer kans maak op een leven achter het aanrecht en de geraniums.
Vrouw = lichaam?
Wat mij als feminist bijzonder aan het hart gaat, is een groep vrouwen die zich voordoen als feministen maar dat zeker niet zijn. Zij vinden dat vrouwen een soort exclusief groepje zijn en dat het hokje ‘vrouw’ stevig afgebakend moet worden. De bekendste vertegenwoordiger van dit soort nepfeminisme is J.K. Rowling (Harry Potter). Deze schrijfster en miljonair, evenals haar trouwe groep volgers, gaat ervan uit dat het lichaam van een vrouw bepaalt wie zij is, zoals uitgelegd wordt in een artikel van Hotine (2021).
Volgens TERF’s zijn trans vrouwen gevaarlijk omdat zij geboren zijn met het lichaam van een man
Rowling is niet de enige met dit soort opvattingen: de Nederlandse zangeres Anouk beweerde eerder dat alleen menstrueren je tot een vrouw maakt. En als je niet menstrueert, mag je jezelf geen vrouw noemen, vindt Anouk. Deze vrouwen worden ook wel TERF’s genoemd: trans-exclusionary radical feminists. Zoals Hotine (2021) in haar artikel uitlegt, is het idee dat deze TERF’s hebben dat trans vrouwen gevaarlijk zijn omdat zij geboren zijn met het lichaam van een man. En mannen zijn volgens deze TERF’s per definitie gevaarlijk vanwege hun lichaam. En vrouwen zijn per definitie kwetsbaar vanwege hun lichaam. Zo denken de TERF’s.
Een hoop onzin bij elkaar
Onzin natuurlijk. De TERF’s vergeten voor het gemak allerlei feiten. Ten eerste dat mannen en jongens ook het slachtoffer worden van seksueel geweld bijvoorbeeld (Koole e.a. 2025).. En ten tweede wordt genegeerd dat het juist het geloof in schadelijke opvattingen over mannelijkheid is dat seksueel geweld door mannen bevordert, zo weten we uit de feiten en cijfers (Koole e.a. 2025). Zo blijkt bijvoorbeeld uit onderzoek dat de opvatting dat mannen controle zouden moeten hebben over vrouwen, samenhangt met opvattingen zoals dat vrouwen zelf schuldig zijn aan het seksueel geweld waarvan zij slachtoffer worden (Keener e.a. 2025). Niet het mannelijk lichaam an sich, maar de opvattingen over mannelijkheid zijn problematisch. Toxic masculinity wordt dat ook wel genoemd: zeer problematische – giftige ‒ opvattingen over mannelijkheid, zoals dat zij de baas moeten zijn over vrouwen.
Zeggen dat vrouwen betere mensen zijn, is net zo knetter als mannen als betere mensen zien
Wat de TERF’s tot slot ook graag over het hoofd zien, is dat biologisch gezien sekse niet zo simpel is als zij het graag zouden willen. Zo is ongeveer 1 op de 90 mensen intersekse, wat betekent dat je geboren wordt met een variatie in het biologisch geslacht (Frisch e.a. 2019; Kastelein e.a. 2020), zoals Radboud UMC [(z.j.)] uitlegt. En genderidentiteit heb je natuurlijk ook in alle variaties. Maar van variaties en ruimte voor verschil, daarvan willen de TERF’s niks weten.
Womanosphere?
Als TERF’s beweren dat iedere man in principe een verkrachter is, dan kom je dus uit op het denken dat mannen per definitie slecht zijn. Zeggen dat vrouwen betere mensen zijn, is sec gezien net zo knetter als mannen als betere mensen zien. Het is dus bijna een soort Andrew Tate voor vrouwen. Beweren dat de andere sekse evil is en dat je eigen sekse het arme slachtoffer vormt. Een soort womanosphere dus die net als de vreselijke manosphere gretig verspreid wordt door sociale media. En die womansphere is natuurlijk allesbehalve feministisch.
Volgens mij is het klip en klaar dat feminisme betekent dat je juist niet afgerekend moet worden op je vrouw- of man-zijn. En dat geldt uiteraard ook voor mannen. Mannen die ervoor kiezen actief te zorgen voor hun kinderen en het huishouden, of jongens die kiezen voor ballet en turnen omdat daar hun passie ligt, dat zijn de mannen waar wij feministen juist blij van worden. En mannen zelf natuurlijk ook. Zoals Jens van Tricht (2018) al eerder schreef: Feminisme is ook goed voor mannen, want de hele tijd de ongevoelige seksbeluste macho moeten uithangen, daar wordt niemand gelukkig van. De term ‘genderrechtvaardigheid’ wordt daarom ook steeds vaker gebruikt; het gaat niet alleen om de ‘fems’ in deze wereld maar om iedereen.
Ook al in de tweede golf
Het is helaas geen geheel nieuw fenomeen: vrouwen die zichzelf als feministen bestempelen om vervolgens te beweren dat vrouwen zachtaardiger en kwetsbaarder zijn. Zoals beschreven wordt in het boek Vrouwenstudies in de jaren negentig (Brouns e.a. 1995), is dit idee al langer in omloop.
Wat in ieder geval al zou helpen, is als we hen massaal niet meer als feministen benoemen
Renate Dorrestein ergerde zich hier midden in de tweede feministische golf van de jaren zeventig en tachtig in haar columns in Opzij al aan: vrouwen die denken dat vrouwen ‘liever’ zijn. Het was, denk ik, niet voor niets dat in de boeken van Renate Dorrestein juist vrouwen en zelfs meisjes gruwelijke moorden pleegden. Het idee dat vrouwen beter, onschuldiger of liever zouden zijn dan mannen, kon voor haar en vele andere feministen de prullenbak in.
Transhaat
De TERF’s lijken er echter nog een schepje bovenop te doen. Niet alleen vinden zij vrouwen eigenlijk beter dan mannen, zij zijn bovendien voorstander van het discrimineren van transgender vrouwen. Vrouw-zijn wordt door hen exclusief gemaakt. Je mag daar niet zomaar bij horen. Dat transgender vrouwen ‒ net als andere lhbtiqa+-personen ‒ juist vaker slachtoffer zijn van geweld, is niet aan hun oren besteed (CBS 2024). De trans vrouw wordt neergezet als een expliciete vijand en als gevaarlijk, en dat is natuurlijk de grootste onzin. Niet alleen ben ik zelf nog nooit seksueel lastiggevallen door een trans vrouw, maar wel door verschillende mannen; ik ken ook geen enkele vrouw die dat ooit is overkomen. De cijfers bevestigen dit: deskundigen op het gebied van seksueel geweld maakten eerder ook al gehakt van de verzonnen onzin dat trans vrouwen gevaarlijk zouden zijn voor andere vrouwen en meisjes (Naezer e.a. 2023). En ook internationaal hebben wetenschappers verschillende malen moeten vaststellen dat over transgender personen helaas veel desinformatie rondgaat (zie bijvoorbeeld Alstott e.a. 2024; Billard 2023; Kehoe & Levitt 2025; McNamara e.a. 2022; Shuster e.a. 2025).
Nepfeministen
Maar we zitten er wel mooi mee opgescheept, met deze nepfeministen. Trans vrouwen, maar ook cis-vrouwen zoals ik ‒ zo noem je vrouwen die geen trans vrouw zijn ‒ zijn daar natuurlijk helemaal niet bij gebaat. Als er bijvoorbeeld een verbod is voor trans personen om naar de wc te gaan die bij hen past, zoals in sommige staten in de VS het geval is, dan moet je er dus voldoende ‘vrouwelijk’ uitzien om te mogen gaan plassen. Lange vrouwen, vrouwen met brede schouders en vrouwen met kort haar: zij lopen allemaal het risico met argusogen te worden bekeken en zelfs van het toilet te worden gestuurd.
Want dat is wat TERF’s doen: zij hebben een nauwe definitie van vrouw-zijn gecreëerd, een heel benauwd en strak omlijnd ‘hokje’. En zij vinden dat zij bepalen wie daarbij mag horen en wie niet. Een zeer verontrustende ontwikkeling waar we het voorlopig mee moeten doen, vrees ik. Wat in ieder geval al zou helpen, is als we hen massaal niet meer als feministen benoemen. Want deze mannen- en transhatende TERF’s hebben net zoveel met feminisme te maken als een pyromaan met brandveiligheid. En laten we daarnaast het echte feminisme breed omarmen.
Hanneke Felten is bij Movisie senior onderzoeker op het gebied van effectief discriminatie bestrijden.
Foto: Pavel Danilyuk via Pexels.com