Tarwewijk telt ruim 12.000 inwoners, veel huurwoningen en een groot aandeel huishoudens met een laag inkomen. Uit ons onderzoek onder 350 bewoners die zich in een kwetsbare positie bevinden blijkt dat 54 procent in de afgelopen twee jaar (2022-2024) minstens één juridisch probleem heeft (Stichting De Verre Bergen, 2025). De meeste problemen spelen op drie terreinen: wonen, werk en geld.
Het onderzoek werd uitgevoerd bij bewoners die te maken hebben met één of meer van de volgende omstandigheden: een minimum of beneden gemiddeld inkomen, een opleidingsniveau lager dan mbo, beperkte Nederlandse taalvaardigheid, slechte of matige gezondheid, of een huishouden bestaande uit een alleenstaande volwassene met thuiswonende kinderen.
Problemen komen zelden alleen. Ze gaan vaak gepaard met stress, angst en gevoelens van onmacht
Conflicten met verhuurders over schimmel en achterstallig onderhoud, ontslagkwesties, salarisproblemen en financiële zorgen zoals schulden en belastingteruggaven komen veel voor. Deze problemen komen zelden alleen. Ze gaan vaak gepaard met stress, angst en gevoelens van onmacht. Burgers in een kwetsbare positie ervaren ook de meeste negatieve gevolgen van juridische problemen, zoals mentale gezondheidsproblemen (Pleasence, Balmer & Hagell, 2015).
Onderzoek met een persoonlijke aanpak
In plaats van het gebruikmaken van online enquêtes of bestaande panels kozen wij voor een persoonlijke aanpak: huis-aan-huis, met hulp van tolken en vertalers. Bewoners ontvingen eerst een brief, waarna interviewers langskwamen om samen de vragenlijst door te nemen.
Zo zijn juist die mensen bereikt die normaal buiten beeld blijven
Zo zijn juist die mensen bereikt die normaal buiten beeld blijven: bewoners met beperkte taalvaardigheid, weinig vertrouwen in instanties of zonder digitale toegang. Deze aanpak sluit aan bij inzichten uit onderzoek naar toegankelijke rechtshulp (Eijkman & Van Eijk, 2024).
Onbekend met hulpinstanties
Waarom zoeken mensen geen hulp, zelfs als ze weten dat ze mogelijk in hun recht staan? Het onderzoek laat zien dat onbekendheid met hulpinstanties een grote rol speelt. Veel bewoners denken dat juridische hulp altijd geld kost of dat ze er niet voor in aanmerking komen.
‘Ik voelde me echt verloren omdat ik de taal niet kende en het systeem niet kende’
Daarnaast spelen taalbarrières en een gebrek aan kennis van rechten en procedures mee. Een geïnterviewde vertelde: ‘Ik voelde me echt verloren omdat ik de taal niet kende en het systeem niet kende.’
Wantrouwen is een andere factor: eerdere slechte ervaringen met instanties, lange wachttijden, niet nagekomen afspraken. En dan is er nog de angst voor administratieve lasten.
Wat bewoners willen
Ondanks deze barrières weten bewoners heel goed wat hen zou helpen. Uit de interviews kwamen drie aspecten naar voren: persoonlijk contact, dichtbij en zichtbaar, en begrijpelijke informatie. Mensen willen iemand die luistert en meedenkt. Niet alleen een advies, maar een plan van aanpak. Zoals een geïnterviewde zei: ‘Iemand die luistert naar je verhaal en die dan eigenlijk wel een plan van aanpak maakt.’
Bewoners willen niet naar een anoniem kantoor aan de andere kant van de stad
Op de tweede plaats zijn fysieke locaties in de wijk cruciaal. Bewoners willen niet naar een anoniem kantoor aan de andere kant van de stad. Flyers, lokale kranten en samenwerking met vertrouwde plekken zoals de huisarts of het UWV kunnen helpen om die zichtbaarheid te vergroten.
Tot slot vormt juridische taal voor veel bewoners een barrière. Informatie in eenvoudige bewoordingen en in meerdere talen maakt een groot verschil. Een boekje met uitleg over juridische hulp, in het Nederlands én in andere talen, kan al veel drempels wegnemen. Daarnaast noemen bewoners het belang van directe actie en het nakomen van afspraken. Vertrouwen groeit als organisaties doen wat ze beloven.
Onderdeel van sociale basisstructuur
Wat kunnen gemeenten, hulporganisaties en beleidsmakers leren van Tarwewijk? Allereerst: juridische hulp moet onderdeel zijn van de sociale basisinfrastructuur. Net zoals een huisarts dichtbij is, moet ook rechtshulp dichtbij zijn.
Concreet betekent dit dat juristen in de wijk en outreachend aanwezig moeten zijn: organiseer spreekuren in buurthuizen, kerken en scholen. Gebruik lokale kanalen zoals flyers en buurtkranten om bekendheid te vergroten. Informatie moet in meerdere talen worden aangeboden: niet alleen online, maar ook op papier en via vertrouwde tussenpersonen.
Juridische hulp moet gekoppeld worden aan andere diensten, zoals schuldhulpverlening en welzijnsorganisaties
Er moet persoonlijke begeleiding zijn met ondersteuning door het hele proces, van het eerste gesprek tot de oplossing. En er moet worden samengewerkt. Juridische hulp moet gekoppeld worden aan andere diensten, zoals schuldhulpverlening en welzijnsorganisaties. Zo kunnen professionals elkaar versterken.
Rechtshulp is geen luxe
Deze aanpak vraagt om meer dan goede wil. Het vraagt om structurele investeringen en een cultuur waarin rechtshulp niet wordt gezien als luxe, maar als basisrecht. De resultaten uit het onderzoek van Stichting de Verre Bergen (2025) sluiten aan bij het door WRR gepubliceerde rapport Grip: Het maatschappelijk belang van persoonlijke controle (WRR, 2023). Grip wordt onder andere ondermijnd door onbekendheid met rechten, gebrek aan belangenbehartigers en gebrek aan hulp voor wie vastloopt (zie ook Westerveld, 2025).
Je Goed Recht in Rotterdam bouwt voort op deze inzichten: met spreekuren in buurthuizen verspreid door de hele stad en meerdere eigen winkels op drukke plekken zijn hulpverleners fysiek dicht bij de burger, zonder kosten of administratieve drempels, met meertalige communicatie en een brede dienstverlening: van een eerste preventief adviesgesprek of administratieve hulp (zoals het aanvragen van een toeslag) tot het voeren van procedures bij de kantonrechter.
Toegankelijke juridische hulp voorkomt escalatie en versterkt vertrouwen
Vroege en complete interventie in de eerste lijn zorgt ervoor dat zeer weinig zaken leiden tot juridische escalatie en (dure) inzet van advocatuur. Met als resultaat tevreden hulpvragers en een rechtvaardig systeem.
Toegankelijke juridische hulp voorkomt dus escalatie en versterkt vertrouwen. Nabijheid, eenvoud en menselijkheid zijn daarvoor onmisbaar. Tarwewijk laat zien dat rechtshulp pas werkt als het écht bereikbaar is – op plekken waar mensen komen en waar al (of nog) vertrouwen bestaat.
Evelien Groenen is senior onderzoeker bij Stichting De Verre Bergen en begeleidt onderzoeken en vraagstukken rond armoede en schulden. Peter Goes is jurist bij Stichting De Verre Bergen, voorzitter van het bestuur van Je Goed Recht en bestuurder van Stichting Sociaal Advocaten Rotterdam.
Foto: Je Goed Recht, Rotterdam (Rosa Quist)