Welzijnsorganisatie MEE & de Wering ontwikkelde een VR-game, ReAction, om jongeren om te leren gaan met messentrekkerij en ander grensoverschrijdend gedrag dat onder groepsdruk ontstaat.
Opjutten
Jongeren spelen ReAction in groep acht van de basisschool, en in de eerste of tweede klas van de middelbare school. Voor het spelen van de game krijgt een leerling een virtual reality-bril op.
Leerlingen jutten elkaar op om precies de verkeerde keuze te maken
Tijdens het spelen, komt de leerling steeds voor keuzes te staan. Bijvoorbeeld wat te doen als een klasgenoot een naaktfoto stuurt. De rest van de klas kijkt mee op een groot scherm en beslist samen met de speler om keuzes te maken. Bij een verkeerde keuze, wordt de speler virtueel neergestoken en eindigt de game. Dat gebeurt heel vaak. Leerlingen jutten elkaar op om precies de verkeerde keuze te maken.
Een docent en een jongerenwerker begeleiden de jongeren bij het spel. Na het spel bespreekt de jongerenwerker de keuzes die de speler heeft gemaakt, en wat de eventuele risico’s ervan zijn. In het nagesprek komt wapenbezit en geweld aan bod, maar ook andere zaken die de speler kunnen beïnvloeden, zoals sexting, taalgebruik en groepsdruk.
Onverwacht
Om te onderzoeken wat de VR-game teweegbrengt bij leerlingen, organiseerden we focusgroepen. Met leerlingen en docenten van een basisschool, met die van een vmbo-school, en een focusgroep met jongerenwerkers die de game begeleidden.
Veel leerlingen weten of hun leeftijdsgenoten met wapens op zak lopen
Uit de groepsgesprekken bleek de game, tegen onze verwachting in, weinig schokeffect te hebben. Veel leerlingen weten of hun leeftijdsgenoten met wapens op zak lopen.
Wat we evenmin verwachtten, was het effect op de leerkrachten. Voor hen werd deze game een manier om met jongeren over onderwerpen te praten, die ze daarvoor moeilijk bespreekbaar achtten. Ook dat het voor jongeren kennelijk normaal is om een wapen te dragen, was voor de leerkrachten een eyeopener. Een docent vertelde dat hij zijn naïviteit kwijt is geraakt. ‘Het klinkt heftig, maar ik ben wel een beetje bang. Ik ga niet graag naar een school waarvan ik weet dat leerlingen met een mes rondlopen.’
De conclusie is dat het spelen van ReAction impact heeft, maar soms een andere dan de makers vooraf hadden bedacht
Onbedoeld
Impact van sociaal werk kun je definiëren als sociale veranderingen die het gevolg zijn van positieve en negatieve, bedoelde en onbedoelde, en directe en indirecte effecten van sociaalwerkpraktijken. Deze effecten treden op tijdens of na de praktijk en doen zich voor bovenop en naast wat sowieso plaatsgevonden zou hebben.
Sociale investeringen hebben altijd ook onbedoelde en onverwachte uitkomsten
Uitgaande van deze definitie, is het van belang om oog te hebben voor zowel de bedoelde als de onbedoelde veranderingen die sociale interventies teweeg kunnen brengen. Onbedoelde veranderingen worden echter niet zichtbaar, wanneer we enkel kijken naar de beoogde veranderingen. Als je voorbijgaat aan de onbedoelde impact, kan het zijn dat je een interventie onterecht als mislukt beschouwd.
Sociale investeringen hebben altijd onbedoelde en onverwachte uitkomsten. De vraag is hoe je daar als professional mee om moet gaan. Beschouw je ReAction als mislukt als het bij de leerlingen niet de beoogde gedragsverandering in gang zet? Maar wat nu als het leerkrachten wel een tool geeft om te praten over moeilijke onderwerpen als sexting, taalgebruik en wapenbezit en hen alerter maakt op het signaleren van wapenbezit?
Betekenisgeving
Wij vinden dat onbedoelde impact ook zwaar moeten meewegen bij de waardering van een interventie. Daar zouden financiers en uitvoerders van sociaalwerkpraktijken ook over moeten nadenken. Immers, ook onbedoelde en onverwachte impact kan aanknopingspunten bieden om de impact van een interventie vergroten. Zo vindt een jongerenwerker dat ReAction om echt gedragsveranderingen teweeg te kunnen brengen bij jongeren ‘onderdeel moet zijn van een breder lesprogramma.’
Er zijn meerdere sporen om de impact in het sociaal domein te waarderen. Vooral het spoor van betekenisgeving is hier relevant. Voorop staat de beoordeling van de impactvraag vanuit verschillende invalshoeken. Dus, welke veranderingen brengt de sociaalwerkpraktijk teweeg bij bewoners, deelnemers, buurt, professionals en beleid?
Als financiers en beleidsmakers niet alleen kijken of beoogde doelen zijn bereikt, maar ook vanuit de invalshoek van betekenisgeving oog en waardering hebben voor de onbedoelde en onverwachte effecten, dan ontstaat een vollediger beeld van de totale impact.
Impact is immers meer dan alleen dat wat je beoogde te veranderen.
Niels Hermens is associate lector Empowerment en Professionalisering aan Hogeschool Inholland. Barbara van der Ent is senior Onderzoeker bij het lectoraat Empowerment & Professionalisering van Hogeschool Inholland
Foto: Julia M. Cameron via Pexels.com