Kranten berichten met enige regelmaat over personen met verward of onbegrepen gedrag die een strafbaar feit plegen.[i] In de media wordt niet altijd onderscheid gemaakt tussen mensen met levensproblematiek enerzijds en met ernstige psychiatrische stoornissen anderzijds. Voor een juist begrip van de aard en ernst van het verwarde of onbegrepen gedrag is dat echter wel belangrijk.
Groep van 1500
In het rapport Verward/onbegrepen gedrag en veiligheid. Eindrapport Parlementaire Verkenning (2024) wordt melding gemaakt van een kleine groep van ongeveer 1500 personen met verward of onbegrepen gedrag met een hoog veiligheidsrisico die langdurige zorg nodig heeft en een gevaar voor zichzelf en zijn omgeving vormt. In mijn bijdrage richt ik me vooral op die groep.
Relatief weinig mensen die niettemin een hoog maatschappelijk veiligheidsrisico vormen
Het getal 1500 kan de lezer bekend voorkomen. Al in 2020 stelde Paul Blokhuis, de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, dat van de brede groep personen met verward gedrag een beperkt aantal individuen met een psychische stoornis ernstig gevaarlijk, agressief en ontwrichtend gedrag vertoont. Relatief weinig mensen die niettemin een hoog maatschappelijk veiligheidsrisico vormen. Voor hen wilde de staatssecretaris een integrale en persoonsgerichte aanpak vanuit de domeinen zorg en veiligheid.[ii]
In lijn met die wens doen de onderzoekers van de parlementaire verkenning vier jaar later een aantal aanbevelingen voor een aanpak van de hele doelgroep op lokaal, regionaal en nationaal niveau. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BKZ) zou de rol van probleemeigenaar op nationaal niveau op zich moeten nemen. Hij moet het landelijk overkoepelend beleid, regelgeving en financiering voor hulpverlenging bij personen met verward gedrag coördineren.
Geen probleemeigenaar
In reactie op het rapport laten diverse bewindslieden van verschillende ministeries weten dat zij vinden dat minister van BZK als procesregisseur de voortgang en samenhang in de opvolging van de aanbevelingen van de parlementaire verkenning zou moeten bewaken.[iii] Zij zelf blijven inhoudelijk verantwoordelijk voor de aanbevelingen die onder hun respectievelijke portefeuilles vallen. De minister van BZK is in die opzet dus geen probleemeigenaar, maar procesregisseur. Die regierol komt minder stevig over als iedereen verantwoordelijk blijft voor zijn of haar eigen deel. Immers, wie is er dan verantwoordelijk voor het geheel?
Veertien jaar later zijn deze weerbarstige thema’s nog steeds onopgelost
Gezien voorgaande wekt het geen verbazing dat de financiering van zorg voor personen met verward of onbegrepen gedrag nog steeds een weerbarstig vraagstuk is. In 2012 wees de Raad voor de Volksgezondheid op de noodzaak van een herijking en verschuiving van de financiering. Daarnaast stelde de Raad toen dat gegarandeerd moest worden dat er voldoende capaciteit beschikbaar zou zijn voor intensieve, gesloten en gestructureerde behandeling en begeleiding van soms lange duur. Veertien jaar later zijn deze twee weerbarstige thema’s nog steeds onopgelost.
Verhoogde instroom
Uit het recente onderzoek Uit balans - IBO mentale gezondheid en ggz blijkt dat zorgaanbieders onvoldoende belang hebben bij het prioriteren van zorg voor mensen met ernstige of complexe problematiek. De bewindslieden van de verschillende departementen stellen in december 2025 dat het los krijgen van financiering uit de verschillende stelsels nog onvoldoende lukt en benadrukken het belang van structurele betrouwbare financiering.[iv]
Intussen zien de ketenpartners in de strafrechtketen een verhoogde instroom van personen met onbegrepen gedrag. De hogere instroom werkt door in de forensische zorg en is één van de oorzaken van de capaciteitsproblemen in de forensische zorg. Niet duidelijk is wat de oorzaak van de hogere instroom precies is [v]
Het ontbreken van afdoende aanbod in de reguliere geestelijke gezondheidszorg betekent dat uitgeweken wordt naar de forensische sector. Maar ook hier speelt een financieringsvraagstuk temeer daar plaatsing op een civielrechtelijke titel qua vergoeding iets anders betekent dan plaatsing op een forensische titel.
Zoektocht
Hoe nu verder met de groep van 1500 personen met verward of onbegrepen gedrag met een veiligheidsrisico die langdurige zorg behoeft? Claudia van Bruggen, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, wijst in een brief van maart 2026 in het algemeen op de aanpak van de knelpunten voor personen met onbegrepen gedrag en de coördinerende rol van de minister van BKZ daarbij.[vi] De problemen moeten volgens haar worden opgelost door onder meer de financiering en de organisatie van de ggz zodanig te hervormen dat er capaciteit in menskracht en budget komt voor complexe zorg.
Los van de oplossingsrichting is er hoe dan ook meer, structurele en betrouwbare financiering nodig
Een oplossing voor de groep van 1500 personen zou ook kunnen worden gezocht in het verder verkennen van het voorstel dat emeritus-hoogleraar Transforensische Psychiatrie Joost À Campo in 2020 deed voor transforensische psychiatrie. Een aanpak die erop is gericht de patiënt de zorg geven die hij nodig heeft, zowel qua behandeling als beveiliging. [vii]
Enkele jaren geleden verwezen onderzoekers van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) naar deze werkwijze en noemden deze hoopgevend. De werkwijze, die de onderzoekers in hun rapport transforensische zorg noemden, beweegt zich tussen de algemene en forensische ggz en richt zich op groepen voor wie nu te weinig aanbod beschikbaar is.
Los van de oplossingsrichting is er hoe dan ook meer, structurele en betrouwbare financiering nodig. Pas dan kan de samenleving mensen die verward of onbegrepen gedrag vertonen meer de zorg en veiligheid bieden die ze nodig hebben.
Ester Post is universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen bij de vakgroep Strafrecht en Criminologie en rechter-plaatsvervanger bij de Rechtbank Midden-Nederland. Daarnaast werkt zij als zelfstandig onderzoekster.
Noten
[i] Zie bijvoorbeeld C. Klomp & B. Lelieveld, ‘Verwarde man steekt drie mensen neer in Den Haag’, AD, 5 mei 2018; W. Laumans & P. Vugts, ‘Politie en burgemeester ontzet door geweld van verwarden. We staan met een taser voor de verkeerde’, Het Parool, 9 september 2023; R. van den Bovenkamp, ‘Verwarde man steekt vrouw neer in Action-filiaal in Scheveningen', AD, 2 oktober 2025.
[ii] Brief aan de Tweede Kamer van 3 juli 2020, kenmerk: 1710043-207324-CZ.
[iii] Kamerstukken II, 2024/25, 25 424, nr. 750
[iv] Kamerstukken II, 2025/26, 25 424, nr. 772
[v] Kamerstukken II, 2025/26, 33 628, nr. 114. Als er sprake is van een veroordeling van een dergelijk persoon, bijvoorbeeld er is een tbs-maatregel opgelegd, is er een strafrechtelijke maatregel opgelegd en dus sprake van forensische zorg. Uit de strekking van wat verder gesteld wordt, lijkt meer te volgen dat de keuze voor een forensische plek is ingegeven door het feit dat in de reguliere setting geen plek is
[vi]Kamerstukken II, 2025/26, 33 628, nr. 114
[vii] J.M.L.G à Campo, ‘Transforensische psychiatrie; een brug tussen de reguliere en forensische psychiatrie’, Sancties 2020/91.
Foto: rebcenter moscow via Pexels.com