Esti Cohen, meewerkend teamleider Hulp & Dienstverlening
‘De Joodse gemeenschap in Nederland ervaart sinds 7 oktober 2023 steeds meer angst en onveiligheid’, zegt Esti Cohen. ‘Joodse Nederlanders krijgen nog vaker dan voorheen te maken met antisemitisme.’
Al ruim 28 jaar werkt Cohen als meewerkend teamleider Hulp & Dienstverlening en maatschappelijk werker bij het Joods Maatschappelijk Werk (JMW). Binnen de Joodse gemeenschap lopen de reacties op de vijandigheid uiteen. Cohen: ‘Sommigen stellen zich strijdbaar op. Anderen zoeken via discussie juist verbinding met wat ik gemakshalve de andere kant noem. Weer anderen vermijden elk gesprek over politieke thema’s, onderwerpen waarvan ze weten dat hun gesprekspartners daar heel anders in staan.’
Israël is niet wie ik ben
‘Waar vrijwel alle Joodse Nederlanders moeite mee hebben, is dat ze persoonlijk ter verantwoording worden geroepen voor wat de regering-Netanyahu doet. Het gaat hier om mensen met de Nederlandse nationaliteit. Zelfs wie nog nooit in Israël is geweest, krijgt vragen op zich af. Alsof je als Nederlandse Jood invloed hebt op het beleid van de Israëlische regering.
In mijn spreekkamer hoor ik vaak dat mensen zich pro-Israël voelen, maar kritisch zijn op de regering-Netanyahu. Ze spreken zich daar niet altijd openlijk over uit. Ze willen niet door anderen binnen de eigen gemeenschap als antizionist worden bestempeld. Dat laat zien hoe in een sterk gepolariseerde situatie nuance al snel verdwijnt.’
‘Mensen gaan heel vaak uit van allerhande, regelmatig onterechte veronderstellingen’
‘Bedenk ook dat Joodse Nederlanders sinds de Tweede Wereldoorlog hebben geleerd alert te blijven. Tijdens een recent bezoek van Mirjam Sterk, de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, aan ons bureau vertelde een jonge vrouw over haar jeugd met ouders uit de tweede generatie. Na een bezoek aan vrienden stapten ze weer in de auto. Haar ouders zeiden dan tegen elkaar dat ze daar in geval van nood niet konden onderduiken.’
Geen onwil
‘Mensen die bij JMW binnenkomen met angst- en onveiligheidsgevoelens vragen we of ze familie, vrienden of collega’s hebben bij wie ze zich wel veilig voelen. Zo halen we mensen stap voor stap uit hun tunnelvisie. Ga daar zorgvuldig mee om, want voor je het weet beland je in een politieke discussie: ‘Maar jij vindt dit toch ook?’ - en raak je elkaar kwijt. Onze taak ligt bij het onderzoeken wat mensen niet meer doen, en hoe ze dat weer kunnen oppakken.
Wat me opvalt, is dat mensen vaak uitgaan van allerlei, meestal onterechte aannames. Een cliënt vertelde dat haar niet-Joodse schoonmoeder haar na 7 oktober niet belde. Ze bedacht allerlei redenen waarom dat zo was, in plaats van gewoon te zeggen dat ze een telefoontje had verwacht. Ze stond er niet bij stil dat haar schoonmoeder er misschien simpelweg niet aan had gedacht, zonder kwade bedoelingen.
Als meewerkend teamleider Hulp & Dienstverlening en maatschappelijk werker zet je mensen aan om ook naar zichzelf te kijken en soms net anders te reageren. Daarom organiseert JMW-groepsgesprekken onder de titel Leven in de schaduw van het conflict. Tijdens die bijeenkomsten bespreken deelnemers hoe ze met conflicten omgaan. Vaak trekken ze dezelfde conclusie: wil je dat de ander verandert, verander dan ook zelf.’
Voorzitter van Iraans-Nederlandse mensenrechtenorganisatie
Een niet-gouvernementele organisatie, waarvan we de naam om veiligheidsredenen hier niet noemen, biedt advies en ondersteuning aan Iraniërs die in Nederland wonen. De organisatie organiseert tevens (protest-)bijeenkomsten en conferenties over de politieke en mensenrechtensituatie in Iran. De voorzitter van organisatie is bezorgd over de huidige ontwikkelingen in zijn geboorteland, en wijst tegelijkertijd op de toenemende spanningen tussen Iraniërs in Nederland.
‘De oorlog tussen de Verenigde Staten en Israël tegen Iran heeft in de eerste plaats een strategisch karakter. Het doel van beide landen is tweeledig: de ontmanteling van Iraanse rakettenarsenaal en voorkomen dat het land een kernmacht wordt. Terwijl er sprake is van een officieus staakt-het-vuren voert het Iraanse regime de binnenlandse repressie steeds verder op. Het aantal arrestaties en executies blijft te midden van al het oorlogsgeweld schrikbarend hoog.
Minderheid is voor de oorlog
Het grootste deel van de Iraniërs in Nederland is zowel tegen de oorlog als tegen het regime. Slechts een kleine minderheid is voor de oorlog. Aanhangers van de zoon van de voormalige sjah uit 1979 presenteren zichzelf als voorstanders van een seculier en democratisch Iran, maar zijn van opvatting dat dit alleen kan worden gerealiseerd via buitenlandse interventie. De ervaringen van landen zoals Irak en Afghanistan wijzen anders uit.’
‘Wij moeten onze mening over de toekomst van Iran vrij en zonder angst kunnen uiten’
‘Naar de door ons georganiseerde protestbijeenkomsten komen mensen met uiteenlopende opvattingen. Er zijn ook mensen aanwezig die zich bedreigend opstellen. Dit beïnvloedt niet alleen de sfeer van het debat, maar veroorzaakt ook onrust. Werd de belangrijkste dreiging eerst vooral in en vanuit Iran ervaren, nu lijkt de dreiging een bredere dimensie te hebben gekregen en roept ze spanningen op binnen de Iraanse gemeenschappen in Nederland en andere Europese landen.
Wij roepen de Nederlandse overheid op om effectieve maatregelen te nemen ter bescherming van Iraniërs tegen bedreiging en intimidatie. Wij moeten onze mening over de toekomst van Iran vrij en zonder angst kunnen uiten.
Op ons kantoor bieden we ruimte voor dialoog, uitwisseling van ideeën en versterking van solidariteit. We proberen met ons platform bij te dragen aan een groter gevoel van veiligheid en hoop te bieden op een betere toekomst voor Iran en al haar inwoners die het ideaal van vrijheid en democratie aanhangen.’
Arad Mehravan (niet zijn echte naam), systeemtherapeut
‘Iraniërs in Nederland zijn innerlijk diep verscheurd. Enerzijds voelen zij zich gegijzeld door het wrede regime in Iran dat hun verlangen naar democratie in hun geboorteland voortdurend frustreert. Anderzijds is er de opluchting dat er eindelijk landen zijn die het regime proberen te verjagen. Zelf zijn de Iraniërs niet bij machte om dat te doen. De bemoeienis van Israël en de VS geeft mensen hoop. Tegelijkertijd voelt het alsof je moet kiezen tussen kwaad en erger.
Voor Iraniërs in Iran is verscheuring geen ervaring op afstand, zij doorleven dit al decennialang. Zij geven hun leven voor verandering, tegelijkertijd zijn ze bang voor wat hen te wachten staat. Door de nalatigheid van vele regeringen, vooral in Europa, is de onderdrukking binnen en buiten Iran de laatste jaren alleen maar toegenomen. Daardoor hebben Iraniërs hun geloof en vertrouwen in het Westen verloren. Ze worstelen er psychologisch mee. Ze vertrouwen niet langer op een diplomatieke oplossing, maar vrezen ook wat militaire interventie teweeg zal brengen.’
‘Ook bij de tweede generatie in Nederland is de psychologische worsteling zichtbaar’
‘Het is een misvatting om te denken dat Iraniërs naïef zijn of de geschiedenis niet kennen. Ze zien de patronen, herkennen de herhaling en voelen de risico’s. Maar ze hebben ook een grote drang tot overleven en een minstens zo diepe behoefte aan vrijheid. Hoop naast wanhoop. De vechtlust van Iraniërs komt voort uit innerlijke kracht en liefde voor Iran, haar rijke geschiedenis, cultuur en de harten van haar inwoners.
Cocktail aan gevoelens
Als systeemtherapeut vind ik het schrijnend om te zien hoe ruim 46 jaar onderdrukking doorwerkt in de binnenwereld van de tweede generatie Iraanse vluchtelingen, een generatie die in Nederland is opgegroeid. Ook bij de tweede generatie is de psychologische worsteling zichtbaar. Ze proberen te ontdekken waar ze vandaan komen en wat ze hebben meegekregen, zonder precies te snappen wat vorige generaties hebben meegemaakt. Hun ouders zijn uit Iran gevlucht, angstig en verdrietig, strijdbaar of verlamd. Die cocktail aan gevoelens heeft de eerste generatie nog altijd. Ze is nog manifester geworden door de recente gebeurtenissen in Iran. Voor zowel ouders als kinderen is het bijna ondraaglijk om niet te weten hoe dit alles eindigt.
Ik geef geen adviezen over hoop houden of dingen loslaten. De mensen die ik spreek, bewandelen ieder hun eigen pad, dat tegelijkertijd verweven is met een collectieve reis. Wat ik wel doe, is ruimte bieden voor machteloosheid, verdriet, rouw, woede, verzet - en vooral voor de vurigheid die mensen in beweging houdt.’
Oumaima Al Abdellaoui, medeoprichter van Deel de Duif
‘Door de escalatie van het geweld in het Midden-Oosten namen moslimhaat en antisemitisme met name op de sociale media na 2023 sterk toe’, aldus Oumaima Al Abdellaoui. Samen met Boaz Cahn, Selma Boulmalf en David Roos richtte ze Deel de duif op, een interreligieus dialooginitiatief dat de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen in Nederland probeert te overbruggen.
‘Met ons initiatief willen we tegenwicht bieden tegen moslimhaat en antisemitisme. Beide zijn in ons land vooral na de gebeurtenissen van oktober 2023 in het Midden-Oosten sterk toegenomen.’
Het moet oké worden om het daarover te hebben en het faliekant met elkaar oneens te zijn
‘Door met elkaar - Joden en moslims - in gesprek te gaan, willen we de polarisatie terugdringen. We willen een dialoog - géén debat - over Israël-Palestina mogelijk maken. Het moet oké worden om het daarover te hebben en het faliekant met elkaar oneens te zijn. Als we elkaars standpunten beter kennen, kunnen we gezamenlijk de druk van de ketel halen.’
Zondebok
‘Met Deel de Duif willen we een sfeer scheppen waarin mensen met een andere, religieuze, achtergrond een dialoog met elkaar aan durven gaan. Een sfeer waarin de een zich kwetsbaar mag opstellen, en vanuit zijn gevoel de ander durft te vertellen hoe hij de dingen ervaart en waar beiden elkaar laten weten welke woorden kwetsen. Denk daarbij aan woorden als genocide en zionisme. Daar zit een lading achter, waarover je goed met de ander moet communiceren.
Als je het thema van spanningen tussen bevolkingsgroepen breder trekt, dan kom je als vanzelf uit bij de onhebbelijke gewoonte van sommige partijen en politici om de problemen van de Nederlandse samenleving in de schoenen van moslims en migranten te schuiven. Door die twee groepen, vaak lukraak door elkaar heen gebruikt, tot zondebok te maken, verbrokkelt de democratie. Immers, de kwaliteit van een democratie meet je ook af aan hoe met minderheden in de samenleving wordt omgegaan.’
Jan van Dam is freelancejournalist