De reconstructie in de NRC van de moedwillige sabotage van het stikstofdossier door BBB-minister van Landbouw Femke Wiersma is schokkend. De titel van het artikel vertelt het verhaal al: schrappen, vertragen, blokkeren. Dat is alles wat deze minister heeft gedaan om het agro-grootkapitaal dat de BBB financiert te plezieren.
Kent u die grap van de stikstofmaatregel? Die kwam er niet
De stuitende feiten spreken voor zichzelf. Hier zit een minister die letterlijk als enige doel heeft de intensieve veehouderij en het grootkapitaal te ontzien. Adviezen of eisen van de Europese Commissie, wetenschappers, rechters en haar eigen ambtenaren worden consequent door haar genegeerd. De voortgang was zo traag dat premier Dick Schoof zichzelf dapper aan het hoofd zette van een zware commissie. Binnen twee maanden zou er een omvangrijk stikstofplan liggen. Kent u die grap van de stikstofmaatregel? Die kwam er niet. Ook niet door deze commissie. Niks, nada, njet.
Woningbouw
De malaise rond stikstof is niet alleen vervelend voor de natuur, maar ook voor de woningbouw. Het enige wat de BBB-bewindslieden Mona Keijzer en Femke Wiersma kunnen verzinnen, is regels versoepelen. Maar dat kan niet zomaar.
Ten eerste zijn er regels om de natuur te beschermen waar het al heel slecht mee gaat. Ten tweede zijn er allerlei regels (steile trappen, lage plafonds) die woningen comfortabel maken of veilig. Die wil je niet zomaar schrappen. Ten derde zijn sommige voorstellen niet alleen uiterst ineffectief, maar zelfs bizar en onethisch zoals het schrappen van de voorkeursbehandeling voor statushouders. Het lost niets op, klinkt stoer en de statushouders - die een zwaar verleden hebben en een ellenlange procedure succesvol hebben afgerond - moeten kennelijk zolang maar op straat of in dure hotels slapen.
Migratie
Migratie was het grote thema van de vorige verkiezingen: de strengste asielwet zou aanstaande zijn. Iedereen die tot tien kan tellen, snapt dat een onderdeel van elk effectief pakket om asielzoekers goed op te vangen de spreidingswet is. Het fundamentele probleem is dat het kabinet-Schoof wel zegt iets aan het asielprobleem te willen doen, maar dat chaos het bestaansrecht van de PVV en de BBB is.
Dan maar Ter Apel verzieken en miljoenen euro’s aan boetes betalen en burgers ophitsen
Als je de spreidingswet invoert is er minder chaos. Dan blijkt het asielprobleem namelijk veel kleiner te zijn dan de PVV, BBB en VVD altijd hebben beweerd. Dus dan maar de gemeente Ter Apel verzieken en miljoenen euro’s aan boetes betalen, en burgers ophitsen om in opstand te komen.
Op het belangrijkere thema van arbeidsmigratie is ook weinig gebeurd. Het kabinet heeft kennelijk liever dat tuinders arme Bulgaren uitbuiten dan dat het een probleem oplost.
Hoger onderwijs
Het kabinet wilde elk probleem met innovatie oplossen. Logisch daarom dat er meer dan een miljard euro werd bezuinigd op hoger onderwijs. De minister van Financiën Eelco Heinen vond het zelfs nodig deze affront te begeleiden met de zin ‘dat de tijd van gratis geld voorbij is’. De universiteiten moet zelf maar geld verdienen! Dat dit indruist tegen de onafhankelijkheid van onderzoekers is een mooie bijvangst voor het kabinet-Schoof, want die onafhankelijke wetenschappers kunnen knap irritant zijn bij feitenvrij beleid.
Cultuur
Nog zo’n linkse hobby waarop bezuinigd is. Het is een echo uit de tijd van Rutte-I, toen Halbe Zijlstra staatssecretaris van cultuur was en de ene na de andere denigrerende uitspraak deed over de waarde van cultuur. Zelfs als je de waarde van cultuur wenst te verengen tot economie of - nog enger tot financiën - dan is het wonderlijk dat er zo wordt neergekeken op cultuur. Cultuur levert toerisme op, is niet zelden de bron van innovatie, verhoogt de leefbaarheid van steden en sociale cohesie. Hoewel uitvoerig gedocumenteerd, past dat niet in het huidige discours.
Kinderopvang
Het kabinet-Schoof wil kinderopvang bijna gratis maken. Geplaagd door de toeslagenaffaire wordt 96 procent van de opvangkosten vergoed voor alle ouders, terwijl de vergoeding direct aan de kinderopvangondernemers betaald wordt. Dat zou minder risico op terugvorderingen bieden en tevens de arbeidsparticipatie en de ontwikkeling van kinderen stimuleren.
Een slordige 3,6 miljard euro wordt verbrast aan lastenverlichting voor huishoudens met hogere inkomens
Helaas klopt hier niets van. De arbeidsparticipatie stijgt niet, maar daalt, de wachtlijsten stijgen gigantisch en vooral private equity en rijke ouders lopen de polonaise. Een slordige 3,6 miljard euro wordt verbrast aan lastenverlichting voor huishoudens met hogere inkomens. Als je bang bent voor terugvorderingen, beperk die dan tot het minimum, zoals expert Ed Buitenhek bepleit.
Democratische rechtstaat
Het kabinet-Schoof heeft diverse mini-Trumpjes gedaan op dit terrein. Het continu betwijfelen van onafhankelijkheid van de rechterlijke macht door Geert Wilders, Mona Keijzer en Caroline van der Plas, de bezuinigingen op de publieke omroep (en hoger onderwijs) of het bemoeilijken van legale demonstraties, het zijn allemaal pogingen om tegenmacht te onderdrukken.
Buitenlands beleid
Ook op dit terrein is er sprake van schaamteloosheid. Afghaanse vrouwen die hier al vele jaren wonen terugsturen omdat ze onvoldoende duidelijk konden maken dat ze vervolgd zouden worden door de Taliban. Een onwaarschijnlijk laffe houding tegenover de genocide in Gaza, dubbelhartigheid richting Oekraïne. Nederland is onder het kabinet-Schoof in de internationale pikorde opgeschoven richting het rechterrijtje, met het Hongarije van Orban als ‘wenkend perspectief’.
Politiek klimaat
Waar ik echt van geschrokken ben, is de verharding van het politieke klimaat. De politiek is altijd al een speelbal geweest tussen de behartiging van het algemeen belang en het electorale gewin op korte termijn. Maar zo schaamteloos als dat nu gebeurt, is niet eerder vertoond. En dan heb ik het niet alleen over het eindeloze kleuterachtige geruzie in het kabinet.
De sfeer wordt heden ten dage vooral verpest door rechts, kennelijk aangemoedigd door het Trumpisme
De BBB die zich ontpopt als kruiwagen voor het agro-grootkapitaal, de PVV die zich steeds luider gedraagt als de voetbalhooligan onder de politieke partijen. En aan de VVD, de ooit ‘keurige rechtse’ partij van liberalen, middenstanders en vastgoedondernemers, is weinig liberaals en keurigs meer te ontdekken. Het gedrag van de partijleider, Dilan Yeşilgöz-Zegerius, verlamt de huidige formatie. En dit is een apolitiek statement. De sfeer wordt heden ten dage vooral verpest door rechts, kennelijk aangemoedigd door het Trumpisme. Ik kan er gewoon niks anders van maken.
Hoe verder?
Een column kan niet eindigen met een litanie over het kabinet-Schoof, hoe terecht ook. Want tegenover het tranendal staat letterlijk niets positiefs. Hoe moeten we verder? Ondanks het geblunder van dit kabinet, is de verkiezingsuitslag ambigu. Een stabiel meerderheidskabinet van D66, CDA, GL-PvdA en VVD wordt niet geaccepteerd door laatstgenoemde partij. Gezien de onwrikbare houding van die partij zou het misschien weldadig zijn eens een keer een Deens model te proberen met een minderheidskabinet D66, CDA en GL-PvdA. De leiders van die partijen kunnen in ieder geval prima door één deur. Een deur die dit jaar te snel is dichtgegooid.
Marcel Canoy is hoogleraar gezondheidseconomie en dementie aan de VU. Hij is daarnaast werkzaam bij VitaValley en bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM).