COLUMN Hallo witte mensen, maak ruimte

Anousha Nzume spreekt in haar boek ‘Hallo Witte mensen’ witte mensen rechtstreeks aan, om hen bewust te maken van hun privileges en de impact van institutioneel racisme. Het zou voor mij als wit persoon makkelijker zijn geweest als ik u nu kon melden dat het boek niet de moeite waard is. Dat Nzume haar feiten niet op orde heeft en dat zij geen overtuigingskracht heeft. Dat we gerust verder kunnen slapen. Maar helaas.

Het is pijnlijk, want de feiten en de argumenten van Nzume zijn glashelder. Ik kan er geen speld tussen krijgen: wit zijn levert ook in Nederland allerlei voordelen op, en racisme is een eeuwenoud en wijdverbreid fenomeen. En wat nu?

Wat kan ik doen in een samenleving waarin ik pertinent voordeel heb van mijn witte kleur? Waar mensen met een donkere huidskleur stelselmatig minder kansen krijgen? Wat kan ik eraan doen dat we opgescheept zitten met een Nederlandse geschiedschrijving waarin de slavernij en kolonisatie zijn weggepoetst en omgetoverd in heldenverhalen over de VOC-tijd?

We moeten aan de slag, is mijn conclusie. Voor mezelf heb ik een stappenplannetje gemaakt, en dat deel ik graag met u. Misschien heeft u er wat aan in het geval u ook wit bent. Die stappen zijn verre van compleet maar zie het als een bescheiden bijdrage aan wat een grootschalige en structurele maatschappelijke verandering moet worden.

Stap 1: Zie kleur
Nzume kaart in haar boek het bizarre fenomeen aan dat witte mensen zeggen geen kleur te zien en daarom niet racistisch zijn. Uit diverse wetenschappelijke experimenten komt naar voren dat de ideologie van kleurenblindheid juist racisme doet toenemen in plaats van afnemen. Ook blijkt daaruit dat wanneer je zegt dat je allemaal één bent zonder oog te hebben voor verschillen, dit het effect heeft dat de witte meerderheid racisme niet goed herkent.

Een lastige boodschap, want ik ben voor verbinding, saamhorigheid en eenheid. Maar Nzume laat me voelen dat het negeren van verschil in macht neerkomt op het in stand houden ervan. Kortom: racisme is geen kwestie van doen alsof het niet bestaat.

Stap 2: Wees ongezellig
Ik ben vast niet de enige die het is overkomen: in een wit gezelschap begint iemand erover dat ‘het toch allemaal wel erg is met de islam’. Of de variant die populair is rond begin december: ‘Dat het nu toch echt klaar moet zijn met dat gezeur over zwarte piet’. Zeker wanneer er niemand met een kleur aanwezig is, krijgt zo’n gesprek dan al gauw de toon van ‘ze zijn hier te gast en daar mogen ze dankbaar voor zijn’. Ik moet bekennen dat ik ook weleens denk: ‘Ach laat maar’. Ik wil niet altijd het feestje verpesten.

Maar racisme bestrijden is gewoon niet gezellig, legt Nzume uit in haar boek. Als we altijd alles gezellig hadden gehouden, zouden vrouwen nog steeds geen stemrecht hebben. En daarbij blijkt uit onderzoek dat juist witte mensen de mogelijkheid hebben om andere witte mensen met hun vooroordelen te confronteren; want het probleem van racisme is nu juist dat zwarte mensen minder serieus worden genomen. Dus juist als wit persoon kan je anderen erop wijzen dat zij eens wat vaker even hun mening moeten inslikken en beter eerst kunnen luisteren naar de ervaringen van niet-witte mensen (maar dan ben ik al bij stap 3).

Stap 3: Luister aandachtig  
Ik ben in mijn leven verschillende malen uitgescholden, geïntimideerd en een enkele keer zelfs geweigerd vanwege het feit dat ik lesbisch ben. Misschien dat het thema racisme mij daarom zo raakt. Ik voel hoe het is om gediscrimineerd te worden.

Maar door het boek van Nzume besef ik nog meer dat ik niet weet hoe het is om slachtoffer te zijn van racisme. Ik word nooit in een winkel door bewakers gevolgd vanwege mijn kleur. Mijn kleur - maar ook mijn religie - is nooit de reden geweest dat mensen bang voor mij zijn, dat ik een lager middelbare schooladvies heb gekregen of een baan ben misgelopen. Mijn blauwe ogen zorgen ervoor dat de conducteur mijn onschuld gelooft als ik vergeten ben in te checken met mijn OV-kaart. Van mensen met een donkere huidskleur en van moslims, hoor ik dat het bij hen heel anders werkt. Ik lees van hen over grove en openlijke discriminatie en over de meer subtiele en bedekte vormen van racisme die soms des te pijnlijker is.

Deze verhalen zijn belangrijk: wetenschappers hebben onderzocht dat wanneer mensen zich inleven in de situatie van mensen die ‘anders’ zijn, zij empathie kunnen ontwikkelen. Resultaat: hun vooroordelen verminderen. Luisteren naar de ervaringen van mensen die slachtoffers zijn van racisme, is dus mijn opdracht. Dat geeft inzicht, kennis en verandert onze houding. Het gaat om talloze ervaringen die onze beeldvorming kunnen veranderen en onze witte onschuld, zoals Gloria Wekker het noemt, uiteindelijk verminderen.

Stap 4: Geef ruimte
Laatst werd ik gevraagd voor een Ted Talk over maatschappelijke verhoudingen. Ik stond bijna te stuiteren van plezier: dit stond al heel lang op mijn wensenlijstje! Terloops voegde de organisator er aan toe dat er geen ‘allochtone’ deelnemer was aan de reeks Ted Talks en er door mijn toezegging ook geen plek meer voor was. Kortom, er kwam een hele reeks Ted Talks over onze samenleving met alleen maar witte mensen. Ik heb bedankt voor de eer en een rijtje niet-witte mensen opgesomd die een prima Ted Talk zouden kunnen geven. Nee, leuk was anders, maar Nzume heeft een punt dat witte mensen ruimte moeten maken. Het is een simpele rekensom: er kunnen alleen meer mensen van kleur op goede posities komen als witte mensen daar af en toe vanaf gaan.

Hanneke Felten is onderzoeker en projectleider Diversiteit & Effectiviteit bij Movisie.

Foto: Gustave Deghilage (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 4091 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (3)

  1. In een of meer Afrikaanse landen smeren vrouwen zich in met een preparaat* dat hun huid lichter maakt. Met dit effect bereikt verbeteren ze hun kansen op de huwelijksmarkt. De schadelijke bijwerkingen van het ‘medicijn’ worden voor lief genomen.
    In Afrika, Melanesië en misschien overal ter wereld is minder zwart meer mooi. Ook het natuurlijk kroezen van het eigen haar wordt uit alle macht bestreden.
    De Europeïde Arubanen begeerden een ‘status aparte’ ten opzichte van de rest van de Nederlands-Antilliaanse eilanden met hun gemiddeld donkerder populatie. Deze APART¬HEID werd ze gegund.
    Haïti ‘Chérie’ met haar Toussaint Louverture, coupez-têtes Dessalines & Baron voodoo Cimetière, worstelt al twee eeuwen met de tweespalt tussen les noirs et gens de couleurs (mulatten). Dit hardnekkig antagonisme blokkeert alles wat je op z’n liberaalst met vooruitgang zou kunnen duiden. Het enige wat er toeneemt, is zoals de Amerikaan Heinl het uitdrukte: ‘De mensen, de erosie, het geweld.?
    Tijdens de noodtoestand (1975-1977) in India onder Mevr. Indira Gandhi wordt in een pamflet van de oppositie melding gemaakt van martelingen door de politie. Naipaul noemt er wat: mensen worden met schoenen geslagen en gedwongen met dat schoeisel op hun hoofd over straat te lopen; van enige mensen wordt het gezicht zwart gemaakt en zo worden zij in de bazaar, in fiets-rickshaws, ten toon gesteld. Naipaul merkt daarover op dat deze ‘tortures’ kaste polluties zijn en dat zwart een ‘horrible’ kleur voor Indo-Aryans is. Ook wijst hij er op dat die ‘tortures’ dat nauwelijks in Westerse ogen zijn, hoewel ‘ze daar wel als zodanig worden gepropageerd’

    Die preferentie voor de wittere huid lijkt zo algemeen, dat – als je dat weet – je nóg wel van ‘racisme’ zou kunnen spreken, maar dan met de politieke angel eruit, i.e. met het excommuniserend effect van dat woord verdwenen. Bijvoorbeeld beweert iemand iets wat je niet bevalt, noem je hem racist en je bent van hem af.

    Vergeet niet dat het politieke racisme modern fenomeen is. Onze voorbeeldige Grieken en Romeinen – crimineel genoeg – lees je er niet over, in de Bijbel staat of bestond het niet. Wél had je ± equivalent in de Middeleeuwen ‘ketterij’, ook zo’n schrikbeeld. Er alleen nog maar vagelijk van beschuldigd trok je van angst wit weg; de brandstapel wenkte, een valse getuige makkelijk te vinden.
    Deze terreur is bij ons in het Westen passée, maar niet in Pakistan en dergelijke Landen waar de Ongelovige zo verschrikkelijk op z’n tellen moet passen.

    *Onder andere Unilever’s preparaat Fair & Lovely.

  2. Ik heb mijn Schotse whiskey door de plee gespoeld. Mijn Italiaanse kookboeken verbrandt. De Tajine aan diggelen geslagen. De eigenaar van het eethuisje verteld dat ik zijn roti niet meer wil eten. Mij kunnen ze geen culturele toeeigening meer verwijten.

  3. Dat iemand zich het racisme van Anna Steijn aantrekt. Bij het tweede woord vd titel voel ik me al niet aangesproken, activisme gericht op huidskleur en stereotypes, nee bedankt. Een racist die racisme wil bestrijden, hoezo moreel kompas?

    Ik kan me voorstellen dat iemand die in Afrika de zwarten eens flink gaat wijzen op het feit dat hun samenleving in ingericht voor en door zwarten aangekeken wordt of ze water zien branden. Duh, het is hun land.

    Dat Anna hier een luisterend oor vindt terwijl we onze welvaart en vrijheid, gebouwd met zweet en bloed van onze opa’s en oma’s, zonder bloedvergieten delen met 25% nieuwkomers uit alle windstreken en dan zouden we onze privileges moeten erkennen? niet de miljoenen laagopgeleide blanke Jan, Kees of Piet zie ik aanschuiven op TV, wel een hoogopgeleide mevrouw ( 50% blank, man 100% en hoogopgeleid) onder een exotische alias: vertel o hogergeplaatste, hoe xenofoob zijn Nederlanders dan?
    Een racist die ons wil verheffen, bravo.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *