Wie de tekst van het ‘hoofdlijnenakkoord’ vergelijkt met de teksten van de decennia daarvoor, wordt getroffen door het verschil in ambitie. In het huidige akkoord is vooral het parlement aan zet. Over burgers of maatschappelijk middenveld wordt amper gesproken.
Waar het over burgers gaat, gaat het alleen over de politiek die iets voor burgers doet
Onderhoud of herstel van vertrouwen zal volgens de aantredende regering vooral moeten komen van politici die 1) de regering strak in de gaten houden en 2) luisteren naar de zorgen van burgers en daar vervolgens goed beleid op maken.
Versterkte representatieve democratie
Het parlement krijgt een nieuw kiesstelsel, een vaste Kamercommissie grondrechten, een sterkere rol inzake verdragen en een versterkte informatie positie. Mooi, een versterkte representatieve democratie. Maar papier is geduldig. En waar het over burgers gaat, gaat het alleen over de politiek die iets voor burgers doet: ‘Meer zeggenschap van burgers door een ander kiesstelsel en versterking van grondrechten door een constitutioneel hof.’ En verder krijgen de burgers het ‘recht op vergissen’, komt er ‘grotere bereikbaarheid van overheidsorganisaties voor burgers’ en zet ‘de rijksdienst aantoonbaar meer in op vakmanschap, kennis, uitvoering en burgerperspectief’.
Waar het over het middenveld gaat, gaat het over ‘nadere vereisten aan de representativiteit van belangenorganisaties’
Waar het over het middenveld gaat, gaat het met name over ‘nadere vereisten aan de representativiteit van belangenorganisaties’ en een ‘slim verbod op ongewenste buitenlandse financiering van verenigingen’.
Voorgaande regeringen
Er zal natuurlijk nog een regeerakkoord moeten komen en wellicht zullen verschillende ministeries (waaronder Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Infrastructuur en Waterstaat, Klimaat en Groene groei) belangrijke wijzingen proberen aan te brengen, om iets van hun huidige ambities overeind te houden.
Wie daar nog het hoofd over wil breken, kan eventueel gebruikmaken van de bijgaande overzichten, samengesteld voor mijn recente lezingen voor onder meer de gemeente Amsterdam en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Er is te zien wat de voorgaande regeringen zeiden over burgers en middenveld, opdat het contrast helder wordt.
Er hoort wel een waarschuwing bij. Er is altijd ook continuïteit in beleid, het is niet voor het eerst dat de politiek zich nogal breed maakt. Ook met bijvoorbeeld het idee van een ‘participatiesamenleving’ werden burgers en middenveld al fors onder druk gezet. Maar ze kwamen wel in beeld. Het is evident dat de coalitie die nu aantreedt op zijn minst in woorden en plannen een volkomen andere kant op denkt dan de voorgaande tien regeringen, met weinig belangstelling voor zelforganisatie of burgerinitiatief en heel groot geloof in eigen kunnen.
Lokale invloed
Verandert de bestuurlijke onderstroom ten nadele van de verschillende vormen van ‘participatiedenken’? Het dominante narratief, op te maken uit de twee bijgevoegde illustraties, is ‘mensen tot hun recht laten komen omdat het beter voor hen én voor het beleid is en hopelijk ook goedkoper’, tegen een achtergrond van partijen die hun verschillen tijdelijk aan de kant zetten: een vruchtbare bodem voor participatie, co-creatie et cetera.
Nieuw narratief: ‘De politiek luistert en lost de problemen van gewone mensen op, waardoor vertrouwen toeneemt’
En er lijkt een nieuw, veel politieker narratief in opkomst dat klinkt als: ‘De politiek luistert en lost de problemen van gewone mensen op, waardoor het vertrouwen toeneemt’, tegen een achtergrond van partijen die hun verschillen benadrukken. Hoe lang dat narratief aanhoudt en hoeveel invloed dat lokaal zal hebben, moet voorlopig even als vraag gelden.
Menno Hurenkamp is hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht
Foto: Youtube (still uit: 'Dit lees je tussen de regels door in het nieuwe akkoord' - Nieuwsuur)