Op het industrieterrein op de grens van Krommenie en Wormerveer ligt activiteitencentrum De Groote Weiver (DGW). Vanaf het gemeentehuis in Zaandam is het op de fiets ruim een halfuur flink doortrappen naar DGW. ‘En dus’, stelt Jan Hekman, voorzitter van DGW, ‘komen de mensen uit Krommenie en Wormerveer eerder in Zaandam dan omgekeerd.’ Hij wil maar zeggen: je zult de meeste voorzieningen in de buurt van Zaandam vinden en niet hier.
Maar De Groote Weiver doet het goed ‒ en dat al veertig jaar, zonder echte kopzorgen voor de gemeente. Het centrum vervult zo’n belangrijke sociale rol in Zaanstad-Noord dat het tegenwoordig deel uitmaakt van de culturele basisinfrastructuur van de stad. ‘Het is een belangrijke ontmoetingsplek’, vertelt Monica Briefjes, twaalf jaar wijkmanager van Wormerveer en Westknollendam (per 1 september 2025 wijkmanager voor Krommenie en Krommeniedijk). ‘De Groote Weiver is veel meer dan een cultureel poppodium; het is een van de huiskamers van de buurt. We hebben ontmoetingsplekken waar veel ouderen komen, een ontmoetingsplek voor jongeren, maar ook een ontmoetingsplek voor ondernemers. In De Groote Weiver komen vooral mensen die bewust leven, bezig zijn met duurzaamheid en de natuur, mensen die het belangrijk vinden om deel uit te maken van een groep en daarin ook willen investeren. Een dergelijke diversiteit in ontmoetingsplekken is voor de buurt belangrijk.’
Prima faciliteiten
Het begon voor De Groote Weiver allemaal ruim veertig jaar geleden, toen nog op een andere locatie. Een groep krakers zag met lede ogen aan hoe de oude gasfabriek van Krommenie maar leeg bleef staan. Al gauw trokken zij in het pand om er te wonen en ze realiseerden er een filmhuis, een concertzaal, een kringloopwinkel voor de buurt en ze serveerden er iedere vrijdag een goedkope maaltijd voor iedereen die wilde aanschuiven ‒ soms wel honderd mensen.
‘We zijn er voor iedereen.’ De gemeente Zaanstad beseft dat maar al te goed
DGW was door de jaren heen onder meer betrokken bij de oprichting van politieke partij ROSA nadat de PSP uit de Zaanstreek verdween, de oprichting van Bureau Discriminatiezaken in Zaandam en het Passantenproject voor dakloze jongeren.
In 2024 werd het 40-jarig bestaan van De Groote Weiver gevierd. Dat gebeurde op een andere plek dan waar het allemaal ooit begon. De grond onder de oude gasfabriek moest gesaneerd en sinds 2010 zit het centrum dus in het voormalige complex van waterleidingbedrijf PWN tussen de vaart en de provinciale weg. En tijden veranderen, want tegenwoordig betaalt DGW gewoon huur aan ZVH Woningcorporatie, de eigenaar van het pand. Het activiteitencentrum beschikt inmiddels over prima faciliteiten om concerten, filmavonden en buurtmaaltijden te organiseren.
Erkenning
De meeste bezoekers en vrijwilligers komen uit Zaanstad-Noord. ‘We hebben jong en oud, sommigen werkloos, anderen met een baan ‒ links, rechts, alles. We zijn er voor iedereen’, zegt Hekman. De gemeente Zaanstad beseft dat maar al te goed. De Groote Weiver krijgt inmiddels structurele steun: 20.000 euro uit de cultuurpot van de gemeente. Met die steun kan jaarlijks precies de huur van het pand betaald worden. Voor de rest bedruipt DGW zichzelf. Wijkmanager Briefjes: ‘Er is niet echt een prestatieafspraak aan die subsidie gekoppeld. Het is vooral een soort erkenning voor datgene wat De Groote Weiver doet en het is aan hen om te onderzoeken wat ze ermee zouden kunnen doen.’
‘Wij zijn heel erg autonoom. We hebben eigenlijk de gemeente niet zo nodig’
Hekman: ‘Twintigduizend euro is natuurlijk helemaal niks. Ik hoorde laatst over een klein poppodium dat vorig jaar een tekort had van acht ton. Een tekort! Ik kan alleen maar denken: hoe dan? Wijzelf komen uit een cultuur waar we elk dubbeltje omdraaien. Dat doen we nog steeds. We hebben een betaalde kracht voor de administratie, de rest is vrijwilliger. Iedereen die hier binnenloopt, hoort erbij en doet mee.’
Het gemeentehuis met wijkmanagers en geldpotjes, tien kilometer verderop, voelt voor Hekman ver weg. ‘Wij zijn heel erg autonoom. We hebben eigenlijk de gemeente niet zo nodig. Het is fijn dat er een wijkteam is, dat brengt weer mensen binnen. Welzijnsorganisaties Odion, Heliomare en RIBW maken gebruik van andere ruimtes in het gebouw en daar zoeken wij juist wel weer de verbinding mee, waar mogelijk. Odion had hier een drukkerij, daar lieten wij ons drukwerk doen.’
Maar in een tijd dat welzijnsorganisaties elkaar in aanbestedingsprocedures moeten beconcurreren, blijft De Groote Weiver cool: ‘We hebben deze plek ooit bedacht en zijn nooit door iemand gevraagd dit te beginnen. Het is fijn dat we nu gesteund worden, maar ik voel niet de noodzaak om me nu voor elke euro bij de gemeente te verantwoorden. Ze zien wat we doen en weten dat het goed is.’
Slopen voor nieuwbouw
En dat klinkt als muziek in de oren van wijkmanager Briefjes: ‘Ik kom zelf uit de ontwikkelingssamenwerking, waar vaak wordt gewerkt met het principe van asset-based community development: aan de slag gaan met wat er al is. Wij hebben in Nederland als overheid heel sterk de neiging om altijd maar de regie te pakken en te houden in plaats van de verantwoordelijkheid terug te leggen. Geef iemand die honger heeft een hengel en geen vis. Laat mensen zelf de regie houden op hun eigen toekomst en hun eigen ontwikkeling.’
Onlangs kreeg De Groote Weiver tijdens een raadsvergadering van iedereen alle steun
De Groote Weiver heeft twee keer per jaar een gesprek met de subsidieverstrekker van de gemeente. Verder is er contact als er wat aan de hand is bij DGW. Sinds vier jaar is dat bovengemiddeld omdat woningcorporatie ZVH het pand van De Groote Weiver wil slopen voor nieuwbouw. Hekman: ‘Wij willen eigenlijk dat de gemeente het pand koopt en aan ons verhuurt, maar dat wil de gemeente niet. De gemeente wil ook niet dat wij verdwijnen, maar er zijn weinig geschikte panden in de buurt waar wij terechtkunnen. Inmiddels is er een fors bedrag door de gemeente gereserveerd voor een eventuele verhuizing.’
Het ziet ernaar uit dat de sloop van het PWN-complex voorlopig van de baan is. Er komt geen woningbouw op het industriegebied. Verder vraagt DGW soms extra subsidie aan om iets extra’s te doen voor jongeren.
Geen omkijken
Hekman, in het dagelijks leven werkzaam als begeleider in de zorg in de Zaanstreek, is er trots op dat de organisatie door de jaren heen overeind is gebleven. ‘Dat betekent: we zijn er, en we worden gewaardeerd.’ Zelf is hij sinds 2009 betrokken bij het centrum. Hij kende DGW al van de activiteiten en de maaltijden en ging toen ook aan de slag als geluidstechnicus. Maar al gauw nam hij de voorzittershamer over. ‘Dat wil niet zeggen dat ik hier de baas ben; er wordt hier nog altijd naar iedereen geluisterd.’
Naast zijn werk voor DGW is Hekman voorzitter van ROSA, een politieke partij ‒ opgericht door Ruud Pauw, een van de eerste krakers van DGW. ROSA (‘Zaans, Groen, Sociaal’) maakt deel uit van de coalitie en heeft vier zetels in de gemeenteraad en een wethouder in het college. ‘Maar ook de andere partijen weten dat DGW een belangrijke functie heeft in Zaanstad-Noord en dat de gemeente eigenlijk geen omkijken naar ons heeft. Onlangs kreeg De Groote Weiver tijdens een raadsvergadering van iedereen alle steun.’
Robert Lagendijk is freelancejournalist.
Foto: Robert Lagendijk