Een groot deel van de beroepsbevolking heeft het veel te goed om te werken, beweerde de ondernemer Anne-Marije Buckens eind november 2024 in haar column in het AD. Het zou de dalende arbeidsparticipatie in Nederland verklaren. Voor het goede begrip halen we er even de cijfers bij. Volgens het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) zijn vorig jaar zo’n 220.000 mensen gestopt met werken. We hebben het hier over mensen die de pensioengerechtigde leeftijd bereikten of uitstroomden door ziekte of handicap. Een restcategorie bestaat uit vroegtijdige stoppers.
Mazzelaar
Aan die laatste groep - die het te goed zou hebben om (nog) te werken - refereert Buckens. Voor iemand wier werk het is om 50-plussers aan een baan te helpen, een op zijn minst verrassende uitspraak. Als Buckens zich meer in de langere trends had verdiept, had ze kunnen zien dat steeds meer 55-plussers eerder langer dan korter werken. Dat doen ze meestal omdat ze anders het risico lopen om op hun oude dag in armoede te vervallen.
Wie het zo lang in de thuiszorg heeft volgehouden, moeten we alle rust gunnen
Buckens omschrijft de vroege stoppers als ‘geërfde welvarenden.’ Ter illustratie voert ze Jantien (54) op. Een vrouw, getrouwd met een taxichauffeur, die 36 jaar in de thuiszorg werkte. Wie het zo lang in de thuiszorg heeft volgehouden, moeten we alle rust gunnen. Punt is wel dat niet iedereen het zich kan veroorloven om te stoppen. Jantien kon dat omdat zij haar ouderlijk huis erfde en met flinke overwaarde kon verkopen, niet omdat ze voldoende pensioen had opgebouwd.
Doorwerken
Fijn voor Jantien, het is haar gegund, maar hoeveel thuiszorgmedewerkers en andere laagbetaalde werknemers en zzp’er hebben het geluk van een royale erfenis? Oftewel hoeveel Jantiens zijn er eigenlijk in Nederland? In ieder geval heel veel minder dan de columniste van het AD suggereert. Sterker nog, het beeld is 180 graden anders.
In de afgelopen vijf jaar is de arbeidsparticipatie onder 55-plussers in Nederland gestegen, in plaats van gedaald. Volgens het CBS-rapport Arbeidsmarkt in cijfers waren er in 2013 ruim 1,4 miljoen werkzame 55-plussers op de arbeidsmarkt. Tien jaar later is dit aantal gestegen naar ongeveer twee miljoen. Ook onder 65-plussers zien we die sterke stijging ook, van ongeveer 140.000 werkenden in 2013 naar 300.000 in 2020. Een verdubbeling dus.
Voor steeds meer ouderen is doorwerken van levensbelang om rond te komen
Nog verder inzoomen? Van de 67-plussers -de pensionado’s – in 2013 had 4,7 procent nog steeds betaald werk, in 2023 is dat ongeveer 8 procent, zo’n 229.000. En dat worden er alleen maar meer.
Voor steeds meer ouderen is doorwerken van levensbelang om rond te komen. Vooral vrouwen hebben vaak weinig pensioen opgebouwd vanwege een flexibele of onvolledige loopbaan. Hoeveel vrouwen in Nederland hadden ook alweer een volledige baan? Volgens het CBS in 2023 nog steeds maar een derde van alle werkende vrouwen. Verreweg de meeste vrouwen hebben dan ook een heel bescheiden deeltijdpensioen. Gemiddeld ontvangen vrouwen een aanvullend pensioen van nog geen 450 euro bruto per maand. Veel vrouwen, zeker in de zorg en het onderwijs, komen vaak niet eens aan dat bedrag.
Denk ook eens aan de meer dan 1,2 miljoen zzp’ers in ons land. Volgens het Nibud blijkt 44 procent van de gepensioneerden onder hen slecht te kunnen rondkomen omdat zij onvoldoende pensioen hebben opgebouwd. Verder zijn er mensen die geen volledig AOW hebben opgebouwd omdat ze geen veertig jaar in Nederland hebben gewoond.
Belastingherziening
Dit risico op oudedagsarmoede dwingt mensen langer door te werken, of ze het leuk vinden of niet. De huidige arbeidsmarkt biedt hen daartoe overigens ook kansen, hoewel leeftijdsdiscriminatie nog steeds geregeld voorkomt. Over dat obstakel hoor je Buckens niet, terwijl zij als 50+ loopbaanadviseur daarmee vermoedelijk vaak genoeg te maken heeft.
Als Jantien wat minder royaal renteniert, kunnen ook anderen eerder stoppen
Terug naar Jantien. Het is heel wel mogelijk dat er meer mensen zijn zoals zij die profiteren van een erfenis en vroeg kunnen stoppen. Maar om nou te zeggen dat een hele beperkte groep verantwoordelijk is voor de krapte op de arbeidsmarkt gaat allicht een stap te ver. Als je al een enkele oorzaak wilt aanduiden voor de haperende instroom naar de arbeidsmarkt hapert, dan zou het lage geboortecijfer eerder voor de hand te liggen.
Voor veel ouderen en zeker voor vrouwen die laagbetaalde (deeltijd)banen vervullen, dreigt oudedagsarmoede. Het begin van een oplossing van zowel het risico op oudedagsarmoede als ook de krapte op de arbeidsmarkt is een belastingherziening: minder belasting op arbeid, meer op kapitaal. Als Jantien wat minder royaal renteniert, kunnen ook anderen eerder stoppen.
Caroline van Dullemen is lecturer Bestuurskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam en auteur van het boek The Politics of Aging, promotieonderzoek naar de vraag hoe overheden en individuen omgaan met het risico op oudedagsarmoede.
Foto: Xenia Hübner via Pexels.com