Bij de start kondigde premier Schoof aan dat zijn kabinet de krapte op de arbeidsmarkt zou gaan verminderen. Dat zou het onder meer doen door inschakeling van tot dan toe onbenut arbeidspotentieel. Onder de mensen die (nog) niet actief zijn op de arbeidsmarkt, zijn ook huisvrouwen te vinden. We hebben het over 5 procent van de niet-onderwijsvolgende vrouwelijke bevolking tussen de 15 en 65 jaar.
Huishouden en gezondheid
Één van de belangrijkste redenen dat vrouwen niet werken, is dat veel van hun tijd en energie wordt opgeslurpt door huishoudelijke en zorgtaken. Zelfs als ze het zouden willen, ervaren ze geen ruimte om ook nog betaald werk te verrichten. Bij mannen komt dit veel minder vaak voor, omdat zij nu eenmaal veel minder taken thuis op zich nemen.
Een vrouw die gezondheidsproblemen ondervindt heeft moeite om werk te vinden en te behouden
Een andere veelvoorkomende reden dat vrouwen niet actief naar werk zoeken, zijn gezondheidsproblemen. Een vrouw die gezondheidsproblemen ondervindt heeft moeite om werk te vinden en te behouden.
De vraag die wij met ons onderzoek probeerden te beantwoorden is wat huisvrouw-zijn betekent voor de mentale gezondheid van vrouwen. Een relevante vraag want studies naar werkloosheid laten zien dat mentale gezondheidsproblemen toenemen naarmate mensen langer buiten de arbeidsmarkt blijven. Voor huisvrouwen weten we dit nog veel minder goed. Er is ook een economisch en gezondheidsaspect: mentale gezondheidsproblemen vergroten de druk op de publieke gezondheidszorg, die in ons land toch al kampt met capaciteitsproblemen.
Antidepressiva en basis-ggz
Voor ons onderzoek volgden we een groep vrouwen van 18 tot 45 jaar, tot 15 jaar lang. Op basis van medische en inkomensgegevens vergeleken we hun gebruik van antidepressiva en basis-ggz-diensten tijdens periodes van betaald werk en periodes als huisvrouw.
Huisvrouwen blijken minder basis-ggz-diensten te gebruiken dan wanneer ze werken
We keken of de overstap van betaald werk naar huisvrouw-zijn significante verschillen in gebruik van beiden lieten zien. Huisvrouwen blijken minder basis-ggz-diensten te gebruiken dan wanneer ze werken. Dat wijst op een betere mentale gezondheid tijdens het huisvrouw-zijn. De kanttekening hierbij is dat dit vooral opgaat voor vrouwen zonder kinderen, en voor vrouwen met volwassen kinderen. Het gaat niet op voor vrouwen met minderjarige kinderen. Een verschil in mentale gezondheid dat mogelijk terug te voeren valt tot de tijd en het geld die de groep met minderjarige kinderen aan zorg en opvoeding kwijt is.
Beperkte overlap
Als een vrouw overstapt van betaald werk naar huisvrouw-zijn, heeft dat geen invloed op haar gebruik van antidepressiva. Dat het gebruik door huisvrouwen hoger ligt dan bij werkende vrouwen, ligt daarmee dus niet aan het huisvrouw-zijn. Vanuit die observatie kun je zeggen dat veranderingen in gebruik van antidepressiva samenhangen met factoren die voorafgaan aan het huisvrouw-zijn, en mogelijk zelfs leiden tot het besluit om huisvrouw te worden. Ook dit geldt opnieuw enkel voor vrouwen zonder minderjarige kinderen.
Een klein deel van de vrouwen profiteert van het huisvrouw-zijn: hun mentale gezondheid verbetert
Er is een beperkte overlap tussen huisvrouwen die antidepressiva gebruiken en vrouwen die gebruikmaken van basis-ggz-diensten. Dat duidt erop dat er binnen de groep huisvrouwen met mentale problemen twee verschillende trajecten bestaan.
Een deel van de vrouwen profiteert van het huisvrouw-zijn: hun mentale gezondheid verbetert. Een verbetering die tot uiting komt in een relatief lager gebruik van basis-ggz-diensten in vergelijking met de periodes waarin dezelfde vrouwen betaald werk verrichtten. Een ander deel van de vrouwen kiest mogelijk voor het huishouden door mentale gezondheidsproblemen, zoals blijkt uit hun (hogere) gebruik van antidepressiva van vóór die tijd.
Implicaties
Voor vrouwen bij wie mentale gezondheid een rol speelt bij het worden van huisvrouw, kunnen trainingen in beroepsvaardigheden en veerkracht helpen bij hun (her)integratie in betaald werk. Uit onderzoek blijkt namelijk dat mentale problemen de kansen op werk verkleinen, terwijl het ontbreken van werk de klachten juist versterkt. Toch is dat geen eenvoudige oplossing en vormen dergelijke interventies zeker niet de enige remedie.
De keuze voor het huisvrouw-zijn is niet louter een persoonlijke voorkeur
Deze bevinding onderstreept de noodzaak van een vervolg op projecten als Grip op werk van het Trimbos-instituut. Daarin staat het verminderen van psychische klachten en het vergroten van werk-zoekvaardigheden centraal, maar is tot nu toe enkel voor werklozen bedoeld.
Op sociale media waart vaak het beeld rond dat vrouwen bewust kiezen voor het huisvrouw-zijn. In de praktijk gaat dat lang niet voor iedere vrouw op. Voor sommige vrouwen speelt mentale gezondheid een rol bij het verlaten van de arbeidsmarkt. Weer anderen zijn mogelijk bang dat terugkeer naar de arbeidsmarkt tot een verslechtering van hun mentale gezondheid leidt. Een mentale gezondheid die tijdens het huisvrouw-zijn juist was verbeterd.
De keuze voor het huisvrouw-zijn is niet louter een persoonlijke voorkeur. Een arbeidsmarktbeleid dat huisvrouwen wil stimuleren tot betaald werk moet daar nadrukkelijk rekening mee houden om kans van slagen te hebben.
Lea Kröner is promovenda aan de Universiteit Utrecht. Haar onderzoek over de groep vrouwen zonder baan en zonder uitkering in Nederland maakt onderdeel uit van het programma Economische veerkracht van vrouwen, gefinancierd door het ministerie van SZW, het ministerie van OCW, ZonMw, en NWO. Dit artikel is gebaseerd op Kröner et al. (2025)
Foto: Andrea Piacquadio via Pexels.com