Alleenstaand is de nieuwe sociale kwestie: solidair met de solo’s

Bijna veertig procent van alle mensen woont alleen, een percentage dat in de toekomst alleen maar zal toenemen. Alleenstaanden zijn op allerlei fronten slechter af. Een remedie is om de sluipende solo-revolutie emotioneel te steunen en financieel te stutten.

Er voltrekt zich een sluipende sociale revolutie in Nederland. Leefde een eeuw geleden de hele familie onder één dak, trok men zich in de jaren zestig terug in het bastion van het nucleaire gezin, inmiddels woont bijna veertig procent van alle mensen alleen, een percentage dat in de toekomst alleen maar zal toenemen.

Steeds meer jonge mensen wonen alleen, in afwachting van De Liefde van hun Leven. Ouderen – vooral zeventigplussers – zijn vaker verweduwd en gescheiden mannen en vrouwen hebben na hun vijftigste weinig puf meer om te zoeken naar weer een ware Jacob of Jacobien – de kinderen zijn toch al gemaakt en afgeleverd. In Nederland wordt langzaamaan solo de nieuwe standaard.

Daarmee gaan we het grootste experiment aan in de menselijke geschiedenis, schrijft Eric Klinenberg in zijn boek Going solo. Het is geen somber boek. Hij vergeet niet te wijzen op de sociale isolatie van ouderen, de pijn van een scheiding en ongewenste kinderloosheid. Maar mensen die alleen zijn, hebben ook een sociaal actiever leven en in steden met veel alleenstaanden is er een bloeiende publieke cultuur. Kijk inderdaad maar eens naar onze bruisende, door jonge singles bevolkte binnensteden. We zien ze in de avocadobar, de koffieshop met hotspot, maar ook op de debatavond over duurzaamheid.

Alleenstaand staat heus niet gelijk aan asociaal

Alleenstaand staat heus niet gelijk aan asociaal. In je eentje heb je tijd voor burgerinitiatieven, vriendenhulp of zieke ouders. En wie heeft niet de ervaring dat je juist met zijn tweeën verdomd alleen kan zijn? Samenwonen met anderen kan ook heel isolerend en verstikkend uitpakken. ‘Laat mij maar alleen’, zong het Klein Orkest. ‘Niemand die er zeurt. Wat ben je stil, waar denk je aan?’ Alleen kunnen leven is ook een – hard bevochten - moderne verworvenheid.

Toch blijken alleenstaanden overal en op allerlei fronten slechter af te zijn. Mensen die getrouwd zijn, hebben structureel een betere fysieke, mentale en financiële positie – al kan het verband soms ook omgekeerd zijn: juist als je je goed voelt, blijf je makkelijker bij elkaar. In Nederland hebben alleenstaanden het financieel slechter, ze voelen zich ongelukkiger en scoren lager op welzijn. Ben je daarbij ook laagopgeleid, dan ben je dubbel kwetsbaar. Alleenstaand is de nieuwe sociale kwestie.

Een startende solo moet verplicht met vrienden hokken

Dat komt ook omdat onze woningmarkt de opmars van de alleenstaanden nauwelijks kan bijbenen. In die bruisende grote stad is het inmiddels veel te duur om in je eentje te wonen. Een startende solo moet verplicht met vrienden hokken. Ook werk en inkomen is in je eentje onzekerder. Een alleenstaande flexwerker of zzp’er komt sneller in de bijstand terecht. En alleenstaande zorgbehoevenden doen vaker een beroep op de Wmo en thuiszorg. De vangnetten van onze verzorgingsstaat kunnen de sluipende revolutie van de solo’s nauwelijks bolwerken.

De remedie voor deze nieuwe sociale kwestie is natuurlijk om iedereen snel aan de man of de vrouw te krijgen. Bij probleemgevallen (meestal mannen) zeiden vroeger de opbouwwerkers (meestal mannen) dat ingezet moest worden op ‘wonen, werk en een wijf’. Het huidige welzijnswerk lijkt soms ook op een datingclub waar eenzame mensen aan elkaar gekoppeld worden in de ouderendagbesteding of het Huis van de Wijk.

Solidair met De Alleenstaande Ander

Maar soms past er geen liefhebbend dekseltje op dat eigenwijze potje, of bestaat het leven toevallig uit louter pech, of is alleen leven een uitkomst van een hard bevochten vrijheid. Een betere remedie is om de sluipende solo-revolutie emotioneel te steunen en financieel te stutten. En dan maar hopen dat alle mensen die zo gezellig samen zijn zich nog een beetje solidair blijven voelen met De Alleenstaande Ander.

Dat ze niet gaan zeggen dat mensen maar meer hadden moeten investeren in de partner, hun relatie net als de school hadden moeten ‘afmaken’. Dat je verplicht moet participeren in de liefde. Dat zij niet meer willen opdraaien voor de Wmo, de sociale huisvesting en bijstand voor al die alleenstaanden. Samen voor de solo’s! Immers, misschien sta je er binnenkort zelf ook in je eentje voor.

Monique Kremer is hoogleraar Actief Burgerschap en werkzaam bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). 

Dit stuk verscheen als column in het zomernummer van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken.

 

Dit artikel is 2213 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (6)

  1. Hm… Nou ben ik opeens lid van een doelgroep. Een problematische nog wel. Kan ik me ergens uitschrijven? Ik hoef namelijk niet gesteund of gestut te worden.

  2. Probeer maar eens te voldoen aan het torenhoge eisenpakket van de gemiddelde vrijgezelle vrouw!

  3. Woon je samen/getrouwd, ben je na 1962 geboren en is een van jullie kostwinner? Dan ben je de sjaak en ga je er 190 euro per maand op achteruit. Een gezin met een kostwinner met een bescheiden inkomen kwam tot april 2018 net rond dankzij de “aanrechtsubsidie”. De kostwinner, of dat nou een man of vrouw was, hoefde 190 euro minder belasting per maand te betalen als van dat ene inkomen ook de partner moest leven. Maar die “aanrechtsubsidie” is door de VVD afgeschaft. Iedereen moet en kan immers werken. Dus dan krijg je verhalen als: schat, we komen niet meer rond van mijn inkomen. Jij moet ook gaan werken. Maar lieverd, ik ben boven de 55 en heb altijd voor het huis en de kinderen en onze familie gezorgd en vrijwilligerswerk gedaan. Hoe moet ik aan een betaalde baan komen? Solliciteren voor mensen als ik is zinloos, en dat zeg ik niet alleen, dat zegt ook de Nationale Denktank, vorig jaar nog. https://www.nu.nl/carriere/5044661/schaf-sollicitatieplicht-werkloze-oudere-af.html.
    Dus ik moet een bijstandsuitkering aanvragen, maar dat mag niet als ik samenwoon met iemand met een inkomen, hoe bescheiden ook. We kunnen gewoon niet meer samen leven van mijn salaris. We moeten uit elkaar, en jij moet een bijstandsuitkering aanvragen.
    Maar lieverd, als ik apart van je ga wonen en een bijstandsuitkering aanvraag, dan mag ik geen vrijwilligerswerk doen. Ik moet “beschikbaar blijven voor de arbeidsmarkt”. Het telt niet dat onze ouders diep in de 80 zijn, en mijn hulp nodig hebben, omdat op thuiszorg en bejaardenwoningen is bezuinigd. Ik kan tonnen vrijwilligerswerk doen waar grote behoefte aan is, maar dat mag gewoon niet en moet zinloze sollicitatiebrieven schrijven. Of op mijn 60-e nog gedwongen gaan werken in een callcenter of een distributie centrum, of in de glastuinbouw of welk “activeringschema” het UWV nu weer bedacht heeft.

    Zullen we in opstand komen?

  4. Leve het alleenstaan! Als de belastingen, huren, lonen etc nu ook eens zouden worden aangepast. Als mensen zonder betaalde baan nu ook eens konden kiezen voor samen of alleen. Als de kennissen en collega’s nu ook eens alleen als normaal zouden beschouwen.
    Of desnoods een homosexuele relatie zouden accepteren. “waarom hebbie geen friend?”, dan moet je eens antwoorden: “omdat ik mijn droomvrouw nog niet ben tegengekomen” IJselijke stilte als gevolg.
    En alleen-zonder-kinderen wordt nog altijd door velen als ‘gehandicapt want incompleet’ beschouwd.
    Nederland is een achterlijk land.
    punt.

  5. Bovenstaande reacties zijn geweldig. Verder is volgens het Zen principe alles gebaseerd op het niets!
    Daar moeten we het dan mee doen.

  6. Het artikel stelt zinnige dingen aan de orde, maar de paternalistische toon en de overmaat aan clichés staan mij tegen. ‘Alleenstaand staat heus niet gelijk aan asociaal’ – wat een eyeopener! Je zou toch hopen dat we in inmiddels al lang van dit soort stigma’s verlost zijn en dat deze open deur dus niet nog een keer ingetrapt hoeft te worden.. Het zou ook wel bijzonder triest met dit land gesteld zijn als minstens 40% van de bevolking uit asociale persoonlijkheden zou bestaan. Ook de redenen waarom mensen alleen zijn zijn meestal wel wat minder eenduidig dan of hetzij ‘te eigenwijs’, hetzij ‘een leven van louter pech’ of ‘hard bevochten vrijheid’. Ik zou schrijvers van dit soort stukken aanraden: probeer je eens te verplaatsen in iemand die tot de doelgroep behoort. Hou op met dit soort goedbedoelde maar denigrerend klinkende algemene typeringen. Levens zijn gecompliceerd en kunnen allerlei wendingen nemen, op iemands maatschappelijke, sociale en persoonlijke habitus zijn vele factoren van invloed die ook nog op elkaar inwerken, en dan bestaat er nog zoiets als toeval. Alleenstaanden zijn zeker een interessante categorie om sociologisch te bestuderen, maar dat maakt ze nog niet tot een compleet andere mensensoort. Want inderdaad, iedereen kan er alleen voor komen te staan, it’s all in the game.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *