Heerlijk op vakantie was ik. Met mijn beste vriendin een weekje naar het Griekse eiland Samos. Ik heb het ontzettend fijn gehad, maar naarmate de week vorderde, bekroop me steeds meer het verstikkende gevoel van weer naar huis moeten. Terugkomen in een huis waar ik niet meer wil wonen. De dagen weer in m’n eentje doorbrengen. Het lijkt wel dat ik me op elke plek waar ik naartoe reis meer thuis voel dan in mijn eigen land.
Zit je ineens weer in je uppie op de bank
Eenmaal thuis ben ik in tranen uitgebarsten. Iets wat wekenlang is blijven hangen. Ik heb daar in periodes altijd al last van gehad, maar deze keer was het anders. Intenser. Het feit dat ik niet meer werk als ggz-herstelondersteuner heeft daar van alles mee te maken. Geen overleggen en koffiemomentjes met collega’s uit het werkveld meer, geen bezoekjes aan cliënten meer, geen dagelijkse structuur. Zit je ineens weer in je uppie op de bank.
Publiek gezondheidsprobleem
In 2022 voelde 49 procent van de volwassenen in Nederland zich eenzaam, waaronder 14 procent sterk eenzaam (VZinfo 2024). De uiteenlopende oorzaken en negatieve gevolgen hiervan worden op diezelfde website beschreven. Ik vind dit echt heel schokkende gegevens.
Ik hoorde zo vaak dat ik de enige was die ze in een hele week spraken
Thérèse van Amelsvoort benoemt in haar artikel voor Tijdschrift voor Psychiatrie (2020) zelfs dat er aanwijzingen zijn dat we eenzaamheid kunnen zien als een publiek gezondheidsprobleem in plaats van een welzijnsthema dat oorspronkelijk alleen bij het maatschappelijk werk hoorde.
Er zijn tal van initiatieven om op uiteenlopende manieren gevoelens van eenzaamheid terug te dringen. Denk aan maatjesprojecten, buddysystemen, de campagne ‘Een tegen eenzaamheid’. Toch is het blijkbaar met alles verweven in onze maatschappij.
Applaus voor hun lef
Die initiatieven lijken een druppel op een gloeiende plaat. De meesten van mijn cliënten waren eenzaam. Ze hadden geen familieleden, of die keken niet meer naar hen om. Vrijwel altijd woonden ze alleen. Ze hadden geen relaties, of die duurden niet lang. Ze hadden vaak niet eens contact met de buren, laat staan dat ze vrienden hadden. Ik heb zo vaak te horen gekregen dat ik de enige was die ze in een hele week spraken.
Mijn favoriete cliënt dronk zich in de afgelopen jaren bijna dood om zijn eenzaamheid
Na een heleboel kunst-en-vliegwerk lukte het weleens om iemand te matchen aan een maatje, maar die verdween binnen een jaar weer uit beeld en liet iemand dan ontredderd achter. Langer mocht het contact niet duren. In plaats van samen te leren dingen alleen te doen, wordt iemand afhankelijk van zo’n buddy.
Mijn favoriete cliënt dronk zich in de afgelopen jaren bijna dood om zijn eenzaamheid. En ook buiten de ggz houdt het mensen in hun greep, beperkt het hen. Hoe vaak hoor ik mensen niet zeggen dat ze voor zichzelf niet lekker uitgebreid koken. Dat ze niet in hun eentje op het terras gaan eten. Dat ze maar thuisblijven, ook al willen ze naar het strand. Ze vinden dat zielig of voelen zich op een vervelende manier in de spotlight. Of ze durven niet. Terwijl ze eigenlijk wel graag willen. Degenen die wel in hun eentje naar de film gaan, krijgen applaus voor hun lef.
Kaartenhuis
Twee jaar geleden voelde ik me on top of the world. Ik had een slechte relatie achtergelaten, ging voor het eerst alleen met het vliegtuig, deed veel leuke dingen alleen, ging weer een opleiding doen, en had een heleboel vriendschappen die ik als goed en waardevol waardeerde. Ik was knetterdruk, maar ging daar als de duizendpoot die ik ben echt geweldig lekker op. Toen de high van al die eerste keren en empowerment eraf was, werd alles weer normaal, maar ik zat lekker in mijn vel en had voor het eerst een tijd lang het gevoel dat ik het allemaal voor elkaar had. Ik genoot ook van de tijd die ik voor mezelf had.
Ze besloten dat ze tegen al mijn cliënten zouden zeggen dat ik een nieuwe baan had
Als een kaartenhuis stortte de boel toen langzamerhand weer in. Er werd geroddeld op mijn werk. Er werden dingen achter elkaars rug om gedaan. Er kwam ruzie en gedoe. Achteraf sluimerde dit al een tijd, maar dat maakt dat ik me extra verraden voelde door collega’s die ook gewoon bij me over de vloer kwamen, toen ik door dat werkgedoe ziek thuis kwam te zitten. Nog voor mijn officiële ziekmelding hadden ze besloten dat ze tegen al mijn cliënten zouden zeggen dat ik een nieuwe baan had. Na mijn vertrek heb ik nooit meer iets van de collega’s gehoord. En van mijn cliënten heb ik dus geen afscheid kunnen nemen.
Schrikbeeld
Ik denk dat we anders tegen eenzaamheid, of alleen zijn, aan moeten kijken. Jay Shetty, motivational speaker, podcast host en bestselling auteur, spreekt over het verschil tussen loneliness en solitude. Ik ben naar zijn World Tour – Love Rules in Carré geweest. Loneliness wordt gezien als de vijand, een zwakte. Solitude noemt hij juist de kracht van het alleen (kunnen) zijn. In Oprah Daily (2023) beschrijft hij dat we ons hele leven leren dat alleen zijn het schrikbeeld is. De angst en onzekerheden die we hebben rondom eenzaam of single zijn, zijn zo gigantisch dat we genoegen nemen met minder, of ons hele leven aan een persoon aanpassen en uiteindelijk verliezen wie we zelf zijn.
Ik heb cliënten bizarre relaties zien aangaan om maar niet alleen te hoeven zijn. Dingen zien accepteren die je met nuchter verstand nooit zou toestaan. De onmogelijkheid gezien om in uiteenlopende situaties voor zichzelf te kiezen. Of de wachtmodus die er continu voor zorgt dat iemand in zijn eentje niet gaat doen wat-ie eigenlijk heel leuk zou vinden, alleen maar omdat er niemand is om het samen mee te ondernemen. Het verdriet van weer een zomer alleen thuiszitten en de mooie dagen aan je voorbij laten gaan.
Groepsdieren
Maar wat als we al die negatieve denkbeelden over alleen zijn nou eens proberen los te laten? Wat als we júíst voor onszelf gaan ontdekken waar we plezier en energie uit halen? Welke normen en waarden we belangrijk vinden? Wat als we, naast al die prachtige initiatieven om mee te doen en sociaal betrokken te zijn, collectief (zorg/welzijn?) wat meer aandacht besteden aan solitude en zelfliefde?
Laat je niet tegenhouden door het ontbreken van een ander
Mensen zijn groepsdieren en niemand zou alleen moeten zijn. Het zou echter wel een heleboel schelen als je je niet meer door het ontbreken van een ander laat tegenhouden. Als je je eigen beste vriend of gezelschap kan zijn. Ga naar die film. Eet buiten in het park dat ijsje. Ga in je eentje lekker uit eten en op het strand naar de zonsondergang kijken. Boek die (groeps)reis. Dat probeer ik ook, en ik voel me achteraf toch altijd weer een stuk beter. We leggen zo veel macht in handen van ‘de ander’. Het maakt ons wankel als we dan niet krijgen wat we nodig hebben. Ik denk dat we hier met elkaar nog heel veel te winnen hebben.
Marieke Bourgonje is verslavingsdeskundige en freelanceschrijver.
Foto: Jade0626 via Pixabay