INTERVIEW Nynke Andringa, voormalig boegbeeld van frontlijnteam Leeuwarden: ‘Koude rillingen van herkenning’

Nynke Andringa speelde een gezichtsbepalende rol in de decentralisatie in Leeuwarden, een van de zes gemeenten die de onderzoekers van De verhuizing van de verzorgingsstaat onder de loep namen. ‘Bezuinigen werd leidend.’

‘Koude rillingen van herkenning’ kreeg Nynke Andringa bij het lezen van De verhuizing van de verzorgingsstaat. Vanaf de start, tien jaar geleden, was ze werkzaam bij een van de eerste sociale wijkteams van Nederland, in de wijk Heechterp-Schieringen in Leeuwarden.

Leeuwarden is ook een van de zes onderzochte gemeenten in het jaarboek. Het team was destijds een landelijk voorbeeld, busladingen professionals kwamen kijken en luisteren naar hun ervaringen. Vooral de nabije werkwijze met onder meer huisbezoeken sprak tot de verbeelding.

Van die aanpak is inmiddels weinig over, zo laten de onderzoekers zien. Van in gesprek gaan in de wijk en verbindingen leggen komt nog maar nauwelijks iets terecht. Alle tijd gaat zitten in de herindicatiegesprekken van mensen die hulp krijgen. Een jaar geleden, toen duidelijk werd dat ook nog eens de budgetten voor de wijkteams werden gehalveerd, gaf Andringa er de brui aan en nam ze ontslag.

Herkenning tot in detail

Andringa: ‘Ik vind dat de onderzoekers heel goed beschrijven, tot in detail, hoe het proces eigenlijk werkt. Vanuit de positie van de sociaal werker in ieder geval. Dat zie je niet vaak. Ik had een aantal keren echt koude rillingen van herkenning.’

Ze beschrijft de oorspronkelijke inzet: ‘Zoals wij helemaal in het begin in het frontlijnteam konden werken, dat is echt de utopie, zo moet het eigenlijk. Wij hadden een wijk met vierduizend inwoners die achter tweeduizend voordeuren woonden en we gingen bij iedereen op huisbezoek. Het enige wat we vroegen, was: “Wat zou uw stap vooruit kunnen zijn in deze wijk?” Zo raakten we in gesprek met mensen. We hadden geen lijstjes, geen beperkingen in tijd of ruimte en we konden echt doen wat nodig was. We hadden alle vrijheid.’

Het werd een grote bezuinigingsoperatie

De aanpak bleek succesvol. ‘Wij scoorden goed; we hadden 40 procent minder ontruimingen en 40 procent minder ondertoezichtstellingen, hoewel dit nooit bewust ons doel is geweest. Dat gebeurde gewoon vanzelf. Toen bleek dat iedere in ons geïnvesteerde euro dubbel terugkwam, wilde de gemeente onze werkwijze natuurlijk formaliseren en uitrollen. Maar dat werd wel belegd bij de bestaande welzijnsorganisatie.

Toen vroeg ik mij al af of dat wel kon. Zouden die onze werkwijze echt omarmen? Hadden die door waar het echt om ging? De cultuurverandering die bij ons had plaatsgevonden, was dat bij hen ook mogelijk? Nou, dat viel dus tegen.’

Het instellen van de wijkteams bleek uiteindelijk een grote bezuinigingsoperatie te zijn en is daardoor nooit goed van de grond gekomen. ‘Bezuinigen werd leidend, en niet meer de inhoud. Dat blijkt voor mij ook heel duidelijk uit het boek. Het ging helemaal niet om de inhoud; de werkdruk op uitvoeringsniveau werd heel hoog en alle ontwikkelruimte verdween. De ruimte en tijd die we nodig hadden om iemand uiteindelijk echt verder te helpen in het leven, verdween op een gegeven moment. Heel teleurstellend.’

Indicatie stellen werd een doel op zich

De uiteindelijke werkwijze van de professionals in Leeuwarden die de onderzoekers beschrijven, noemt Andringa ‘om te janken’. ‘Het indicatie stellen dat de teams moesten gaan doen, de Zelfredzaamheid-Matrix, al die technocratische controle-instrumenten belemmerden eigenlijk dat we konden doen wat echt nodig was.’

‘Indicatiestellingen zijn later een doel op zich geworden. Toen werd het vooral een belemmering, daar liepen de sociaal werkers van de wijkteams ook op leeg, dat ze dat er even “bij” moesten doen. Dat zie je goed in het boek.’

‘Waarom zou ik me nog druk maken?’

Andringa legt veel verantwoordelijkheid voor de decentralisatie bij de lokale politiek. ‘Het grote probleem is volgens mij dat de politieke wind iedere vier jaar uit een andere hoek komt. Er is gewoon geen tijd om een werkwijze goed te ontwikkelen en breed neer te zetten. Iedere wethouder komt met nieuwe plannen en wil het vooral weer “echt anders gaan doen”; dat speelt nu ook in Leeuwarden.’

‘Ze moeten zich politiek profileren maar houden geen rekening met een serieus veranderproces dat al volop gaande is, waar veel mensen hun begeestering in steken en dat succesvol is. Dat is erg frustrerend en leidt tot lamgeslagen professionals die hun enthousiasme verliezen, ook dat beschrijft het boek mooi, vooral in het hoofdstuk van Marc Hoijtink. Bij mij zakte de moed in de schoenen, het deed me echt pijn. Ik heb ontslag genomen, maar bij veel professionals leidt het tot “het zal allemaal wel, waarom zou ik me nog druk maken?”’

Toch door op de ingeslagen ontwikkeling

Maar Andringa wil niet bij de pakken neerzitten. ‘Dit onderzoeksverslag is eigenlijk een mooi geschenk dat stimuleert om door te gaan met de ingezette ontwikkeling. Door de bezuinigingen is de decentralisatie voor veel werkers een deceptie geworden, en daar moeten we lering uit trekken. Minder controle en bemoeienis en wel ruimte om onze succesvolle nabije manier van werken vanuit de inhoud verder door te ontwikkelen. Daar geloof ik nog steeds heilig in.’

Marc Räkers werkt bij Eropaf!

Dit is een ingekorte versie van het interview dat binnenkort verschijnt in het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken.

Naschrift: Nynke Andringa werkt nu als zelfstandige. Zij is onder meer preventiecoördinator in Veendam, adviseert LIMOR, Landelijke Instelling voor Maatschappelijke Ondersteuning en Rehabilitatie, en is betrokken bij Amargi, gericht op het vroegtijdig signaleren van financiële problemen. Verder schrijft ze columns voor vakblad Sozio.

Foto's: Tiva Pam.

Dit artikel is 5752 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (9)

  1. Hear hear, Nynke! Heel herkenbaar. Als voormalig raadslid van Leeuwarden heb ik kunnen zien hoe de gemeente aan de wurgpaal van de bezuinigingen hing. Bezuinigingen, afgewenteld op burger en gemeenten in plaats van op aandeelhouders en banken, veroorzaakt door een neoliberale hype in deze wereld.

  2. Nynke is ben onder de indruk van jou. Jij durft ergens voor te gaan en als dat niet meer kan dan heb jij het lef om te vertrekken.

  3. Het lijkt er op dat we op stoom moeten komen tegen de opwarming. Afwachten in hoeverre het lukt terwille van de komende generaties.
    Nu moeten we nog op stoom komen tegen het neo-liberalisme, vertegenwoordigd door de leidende politiek, de multinationals en zeker ook het banksysteem.

  4. Wat geweldig dat Leeuwarden het succes van decentraliseren heeft kunnen laten zien voordat de grote bezuinigingsoperatie de leiding nam.

    Op deze manier is onderzoek van grote waarde en een stem waarmee de leidende politiek, de multinationals en het banksysteem overwonnen kunnen worden.

  5. Beste Nynke, een ook mij uit het hart gegrepen reactie op deze analyse. Hoe jammer is de teloorgang van de frontlijnwerkwijze. Het is laat maar niet te laat: sociale professionals omarm opnieuw de effectieve aanpak, schroom niet en ga erop af!

  6. Het is niet alleen de verantwoordelijkheid van de lokale overheid dat bureaucratie professionaliteit volledig uitholt. Vws is (vak-)inhoudelijk veel te zwak om deze processen goed te monitoren en bijvoorbeeld vrije ruimte voor de professional en co-creatie met de eindgebruiker af te dwingen. Zowel in de ggz als in het sociaal domein zijn er geen deugdelijke kwaliteitskaders. De bezuinigingen zijn niet het probleem, maar zouden deel van de oplossing moeten worden.

  7. Ik denk vaak terug aan het Frontlijnteam. Het was een van mijn mooiste banen. De bewoners echt helpen. Nu draait alles weer om geld, bezuinigingen etc. Het is jammer dat de werkwijze van het Frontlijnteam teloor is gegaan. Ik heb het nadat ik daar weg moest steeds gedacht: “Alles wat goed gaat wordt straks weer om zeep geholpen. What’s new!” Nynke heel veel succes!!

  8. Zoveel frustratie bij zo veel gemotiveerde zorgverleners! En kijk naar de gezichten van die professionals van de failliete ziekenhuizen. OP STRAAT!!! Terwijl er overal zorgprofessionals worden gevraagd.

    Hier, op Walcheren, was in de voorbereidingen op de transitie de slogan: ruimte voor de professional!!!, maar ook hier haken ze allemaal af. Uit frustratie . . .
    Ambtenaren stellen de kaders. Financiële wel te verstaan. Andere tellen niet. Waar zijn we toch terecht gekomen . . .

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *