Thema suïcidepreventie: de allerlaatste campagne van Annemarie

Mijn buurvrouw is dood ‒ 34 jaar, een glansrijke internationale carrière, jonge kinderen, een fijne partner. Annemarie Litjens was creatief, gevat, scherp. Geliefd. Toch gebeurde het ondenkbare: op 16 april 2025 stapte ze uit het leven. Het is niet te bevatten.
Door Brenda Scholten

Alle seinen in het leven leken op groen te staan voor Annemarie Litjens. Ze verbouwde samen met haar partner Yoeri van Haaften hun klushuis en maakte daar hilarische vlogs over. Ze genoot van hun kinderen, had een uitgebreide vriendenkring en was opvallend succesvol in haar werk. Ze werkte voor de VVD, het ministerie van Buitenlandse Zaken en later voor campagnebureau Meute, de laatste tijd vanuit Brussel. Als campagnestrateeg schoof ze aan bij talkshows, en als vrijwilliger leerde ze startende politieke partijen in kwetsbare democratieën campagne te voeren; haar eigen politieke kleur deed er daarbij niet toe. Ze wilde uiteindelijk minister van Buitenlandse Zaken worden. Of burgemeester van Texel – ook goed.

Nieuwe Wet integrale suïcidepreventie: wat verandert er?

Sinds 1 januari 2026 hebben we de Wet Integrale Suïcidepreventie. Daarmee is suïcidepreventie een wettelijke taak geworden voor gemeenten. Ze moeten het voorkomen van zelfdoding structureel opnemen in hun lokale gezondheidsbeleid, zodat er minder suïcides gebeuren.

Tot voor kort lag preventie vooral bij ggz-instellingen en landelijke organisaties zoals 113 Zelfmoordpreventie en was het niet structureel verankerd in het sociaal domein. Maar omdat 60 procent niet bekend was in de tweedelijnszorg (Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in 2024), zoals de geestelijke gezondheidszorg moest er wat gebeuren. Deze mensen kunnen namelijk wel in beeld zijn op andere plekken. Denk aan GGD’en, wijk- of buurtteams, huisartsen, scholen, politie en (sport)verenigingen.

Een andere achtergrond voor de wet is de ongelijkwaardige posities van gemeenten. Een koplopergemeente als Amsterdam heeft al jaren beleid, maar bij andere gemeenten ontbreekt het vaak aan kennis en middelen. De wet moet ervoor zorgen dat meer kennis met andere gemeenten kan worden gedeeld. Voor de uitvoering stelt het Rijk 10 miljoen euro per jaar beschikbaar via het gemeentefonds. Dat bedrag is gebaseerd op berekeningen van de initiatiefnemers van de wet.

Wat kon er misgaan?!

Zo veel energie, zo veel perspectief, maar toch begonnen er halverwege 2024 panelen te kantelen en raakt Annemarie zichzelf in december van dat jaar helemaal kwijt. Op LinkedIn blikte ze begin 2025 terug op de aanloop naar die periode: ‘Als ambitieuze jonge moeder in 2022 dacht ik dat het een teken van kracht was: zwanger en met een peuter naar het buitenland verhuizen, naar Brussel. […] Een nieuwe baan, een nieuw huis, een nieuwe baby in een nieuw land – wat kon er misgaan?’ Dat bleek te optimistisch, want na een paar persoonlijke tegenslagen belandde ze bij een psycholoog die haar behandelde voor burn-out- en angstklachten. Maar niet voor depressieve gevoelens of suïcidale gedachten – terwijl ze die toen al had, zo bleek later uit haar afscheidsbrieven. Niemand wist van die gedachten; de psycholoog niet, vrienden en collega’s niet, zelfs Yoeri niet.

‘Ik had een geweldig leven ‒ tot ik het niet meer had’

Dat is bijna het meest schokkende aan haar verhaal: waarom kon zij haar allerzwartste gedachten niet delen? Hoelang liep ze al op haar tenen en hield ze de schijn al op? Waarom? Is de context van ambitie en succes dan onverenigbaar met kwetsbaarheid? Of moeten we dat breder zien: waarom stimuleren we elkaar om maar steeds over onze grenzen te gaan? Meer hooi op de vork te nemen, zonder vragen te stellen over de draagkracht? ‘Sterk’ vinden we toch een compliment, en ‘zwak’ een diskwalificatie? Anders gesteld: is suïcide wel een individueel probleem?

Wat houdt de Wet integrale suïcidepreventie in?

Er zijn drie pijlers. Op landelijk niveau coördineert het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport beleid en campagnes. Gemeenten moeten een lokale strategie ontwikkelen, afgestemd op risicogroepen en regionale omstandigheden. Ten derde moeten ervaringsdeskundigen, naasten en nabestaanden worden ingeschakeld bij beleidsvorming en uitvoering.

Gemeenten krijgen de vrijheid om hun taken zelf in te vullen, maar de wet noemt een aantal voorbeelden om mee aan de slag te gaan.

    • Publiekscampagnes om het gesprek over suïcide te normaliseren.
    • Trainingen voor sleutelfiguren (huisartsen, leerkrachten, sportcoaches).
    • Fysieke maatregelen op risicolocaties (spoor, bruggen).
    • Actieve benadering van risicogroepen zoals jongeren, lhbtiqa+ personen, agrariërs en mannen van middelbare leeftijd.

Begin 2025 postte Annemarie een vergelijkbaar inzicht zelf op LinkedIn: ‘Voor alle ambitieuze mensen, en vooral vrouwen en jonge moeders: bewaak je grenzen. Het is geen kracht om altijd door te gaan. Het is een kracht om te weten wanneer het te veel is. Let goed op elkaar. Let goed op jezelf.’ Wijze woorden. Maar twee maanden later bleek dat ze die niet op zichzelf kon toepassen. Ze was beland in ‘een nachtmerrie die depressie heet’, zoals ze het zelf omschreef in haar afscheidsbrieven. ‘Ik had een geweldig leven ‒ tot ik het niet meer had.’

Openbare afscheidsbrief

De tijd tussen december en haar dood beschrijft ze als uitstel van executie, waarin het niet lukt zichzelf terug te vinden. Ondertussen bereidde ze zich voor op haar dood, schreef brieven, maakte fotoalbums voor de kinderen en nam – eenzijdig – afscheid van haar gezin, vrienden, collega’s en familie.

‘Ik ben overleden aan een ernstige ziekte, aan de gevolgen van een ernstige depressie’

Uit haar openbare afscheidsbrief: ‘Ik ben doodop. […] Sommige mensen overlijden op jonge leeftijd aan een ernstige ziekte, zoals hart- en vaatziekten of kanker. Ook ik ben op jonge leeftijd overleden aan een ernstige ziekte. Ik ben overleden aan de gevolgen van een ernstige depressie.’

De grootste zaal van het uitvaartcentrum was te klein voor alle mensen die hun steun kwamen betuigen. Familie natuurlijk, vrienden en vriendinnen, collega’s en oud-collega’s, studiemaatjes en klasgenoten, buren en kennissen. De kinderen die blij ‘mama!’ roepen als ze haar portret zien op het grote scherm. Hartverscheurend. ‘Dit had onze bruiloft moeten zijn’, zei haar partner Yoeri achteraf. ‘Precies met deze groep mensen…’ Net zo hartverscheurend.

Rol sociaal domein bij suïcidepreventie

Het voorkomen van zelfdoding is niet alleen een zorgtaak, maar ook een sociaal vraagstuk, zo benadrukt de nieuwe Wet integrale suïcidepreventie. Gemeenten moeten verbinding leggen met welzijnswerk, onderwijs, sport, en schuldhulp. Risicofactoren zoals eenzaamheid, armoede en schulden zijn vaak bepalend voor suïcidale gedachten. Een integrale aanpak is daarom cruciaal.

Dit heeft tot gevolg dat beleidsmakers en uitvoerders in het sociaal domein er een nieuwe verantwoordelijkheid bij krijgen. Het vraagt om kennis van risicogroepen, samenwerking met ggz en maatschappelijke organisaties, en het vermogen om preventie te integreren in bestaand beleid.

Minder zinloos

Annemarie bereidde haar dood voor op dezelfde manier als hoe ze als campagnestrateeg al haar eerdere campagnes voorbereidde: doordacht en minutieus. Ze heeft zelfs adviezen achtergelaten voor mensen die het moeilijk hebben met het leven (zie kader) en roept iedereen op om mentale onderwerpen bespreekbaar te maken. Yoeri vraagt in de media actief en volhardend aandacht voor mentale kwetsbaarheid en suïcide. Zo probeert hij toch iets positiefs te halen uit haar dood. Ook werkt hij aan een boek dat in de loop van 2026 uitkomt. Dit helpt hem bij de verwerking van het verlies en tegelijkertijd hoopt hij op deze manier anderen aan te moedigen om open te zijn over hun sombere gevoelens – en hulp te vragen.

‘Haar woorden en de manier waarop anderen over haar spraken, boden mij onverwacht kracht en richting’

Kort na haar dood kwam de website lieve-annemarie.nl online met onder meer haar openbare afscheidsbrief en een pagina voor reacties. Iemand schrijft daar: ‘Ik heb je nooit gekend. Ik kwam een bericht over jou tegen op LinkedIn. Je situatie is voor mij helaas herkenbaar. De adviezen die je hebt gegeven raken me enorm en hebben ervoor gezorgd dat ik hulp heb ingeschakeld. Dankjewel daarvoor.’

Een andere reactie: ‘Ik heb zelf te maken met depressie, en in een periode waarin het voor mij heel zwaar was, boden haar woorden en de manier waarop anderen over haar spraken mij onverwacht veel kracht en richting. Ze herinnerden mij eraan dat ik niet alleen ben en dat het belangrijk is om hulp te blijven zoeken en om goed voor mezelf te zorgen. […] Ze heeft mij, en ik geloof ook anderen, geholpen door de openheid en moed die uit haar boodschap sprak.’

Dit zijn maar twee reacties op haar wijze woorden, maar op verschillende platforms vind je er meer met deze strekking. Dat is bemoedigend. En daar valt een belangrijke les te leren voor iedereen die – privé of professioneel – te maken heeft met sombere mensen: met de juiste woorden kun je helpen. Het is alleen de kunst die juiste snaar te raken. 

Je hoeft het niet alleen te doen

Annemarie Litjens liet verschillende afscheidsbrieven achter – ook een openbare brief met kort haar verhaal. Ze sluit af met concrete adviezen voor iedereen die worstelt met mentale kwetsbaarheden:

  • Als je gelukkig bent, neem dat dan niet voor lief. Waardeer wat je hebt. Onderhoud het goed.
  • Als je voelt dat het niet goed gaat met je mentale gezondheid, neem het dan serieus en grijp op tijd in. Niet pas als het te laat is.
  • Kom je net als ik in een persoonlijke crisis terecht? Voorkom dan dat het je hele leven overneemt. Je hoeft het niet met iedereen te bespreken, je hoeft niet iedereen op de hoogte te houden. Neem ruimte voor jezelf zonder een kakafonie aan goedbedoelde meningen en adviezen. Houd in gedachten wat je gewenste uitkomst is en focus je op de dingen waar jij zelf invloed op hebt.
  • Heb je kinderen? Zij staan altijd op 1. Altijd.
  • Houd een routine, blijf werken. Eventueel wat minder uren. Maar zorg ervoor dat je dagelijks leven zoveel mogelijk hetzelfde blijft. Zorg voor rust.
  • Moet je onverhoopt echt even stoppen met werken? Wees dan lief voor jezelf. Je hoeft niet ineens 4x per week te gaan sporten, al het huishoudwerk en alle kindzorg op je te nemen. Je hoeft het niet alleen te doen. Je hoeft het niet alleen te doen.

Brenda Scholten is freelancejournalist en woont naast het klushuis van Annemarie en Yoeri. Op lieve-annemarie.nl lees je meer over Annemarie Litjens en haar dood.

Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op 113.nl

 

Foto: Joris van den Einden, portretfoto Sophie Lenoir