Sinds kort heeft ze twee baantjes, zegt de vrouw zachtjes. Voor haar zit rechter Anita Vegter, naast haar de griffier en een schuldhulpverlener. Aan de andere kant van de ovale tafel zit een vertegenwoordiger van zorgverzekeraar Achmea, de schuldeiser. Een schaal mandarijntjes en een doos tissues staan binnen handbereik.
Meer dan 1000 euro aan zorgpremie heeft de vrouw openstaan. De buurtrechter in de wijk Venserpolder in Amsterdam-Zuidoost zoekt naar praktische oplossingen voor problematische schulden. De ene week buigt de rechter zich over strafzaken, de andere week over schulden.
De achterliggende gedachte is dat wijkrechtspraak de leefbaarheid en de veiligheid in wijken vergroot. Meer zichtbaarheid en toegankelijkheid van het recht, samen met een op herstel en oplossingen gerichte rechter, moet bijdragen aan de gemeenschapszin en de eigen kracht van de buurtbewoners.
Schulden stapelen zich op
Vandaag staan er negen zaken op de rol. De eerste gedaagde kwam niet opdagen. De griffier had hem in de weken daarvoor een berichtje gestuurd via WhatsApp. Het eerste vinkje voor ‘aangekomen’ werd groen. Het tweede vinkje voor ‘gelezen’ niet. De volgende kwam ook niet. Vlak voor de zitting begon, had hij alle openstaande rekeningen betaald.
En nu zit er de zacht sprekende vrouw. Ze is nerveus, ook al is ze hier eerder geweest. Het was haar een jaar daarvoor allemaal te veel geworden. Haar werk. Haar hulpbehoevende ouders. Ze werd ziek. Kreeg psychische problemen. Verloor zo de grip op de dagelijkse dingen, en uiteindelijk verloor ze haar baan. Ze betaalde haar rekeningen niet meer en de schulden stapelden zich op: bij de Belastingdienst, de woningbouwcorporatie en de zorgverzekering – de reden dat ze hier een maand geleden voor het eerst kwam.
De betrokkenheid van buurtbewoners moet voorkomen dat dit het zoveelste experiment in de wijk is
Ze is geen uitzondering. Een op de vijf Amsterdammers had volgens de recentste cijfers uit de Amsterdamse Schuldenmonitor 2024 te maken met schulden. De meeste mensen (naar schatting 55.000) kampen met problematische schulden. De wijk Venserpolder kent veel armoede, werkloosheid, schulden, criminaliteit en gezondheidsproblemen. ‘Bewoners hebben een grote afstand tot recht en overheid’, zo staat er in een verkenning van de buurtrechter in Venserpolder uit 2021. ‘Ze weten vaak de weg niet te vinden naar hulpverlenende instanties.’
Maar in Venserpolder hebben betrokken bewoners zich ook informeel georganiseerd, en dat was volgens de rechtbank Amsterdam cruciaal om hier in november 2021 te beginnen met een buurtrechter. De betrokkenheid van buurtbewoners moet voorkomen dat dit het zoveelste experiment in de wijk is. De buurtrechters houden midden in de buurt zitting in een laag wit gebouw waar allerlei lokale buurtinitiatieven laagdrempelige hulp bieden.
‘Eerst een huis en een plan om uit de schulden te komen’, zegt de buurtrechter
Met een van de hulpverleners in het gebouw heeft de vrouw de afgelopen maand al haar schulden op een rijtje gezet. ‘Ik voel me stabiel’, zegt ze. Omdat ze de twee baantjes heeft, wil ze snel een plan maken en zelf haar schulden aflossen. ‘Maar de schulden zijn groot’, zegt rechter Vegter. ‘En ik wil dat u ook nog geld overhoudt om van te leven.’ Het woord ‘bewindspersoon’ valt, en de vrouw schudt angstig ‘nee’. ‘Ik ben bang dat ik er dan nooit meer uitkom.’ Vegter legt haar geduldig uit dat een schuldsanering anderhalf jaar bewind betekent. ‘Dat achtervolgt je niet je leven lang.’
Tot rust komen
Schulduitspraken worden in Nederland vaak gedaan in bulkzaken, waar talloze schuldzaken worden afgehandeld en minder dan 10 procent van de schuldenaren in de rechtbank verschijnt. In Venserpolder is de opkomst bij schuldzaken 55 procent. De griffier blijft vaak appen tot ze iemand te pakken krijgt, en vaak is de vraag dan: ‘Welk tijdstip komt u het beste uit?’
De vrouw krijgt meer tijd om goed na te denken wat voor haar de beste oplossing is. Over een maand komt ze weer en kijkt de rechter verder. ‘Het belangrijkste is dat u tot rust komt’, drukt Vegter haar op het hart.
Even later zit er een huilende vrouw voor haar. De tissues worden haar kant op geschoven. Ze is in november dakloos geworden en is ziek, terwijl de schulden bij de zorgverzekeraar intussen oplopen: 1834,50 euro aan niet betaalde premies en zorgkosten. Ze weet niet hoe ze dat kan betalen. ‘Eerst een huis en een plan om uit de schulden te komen’, zegt Vegter. ‘Álle problemen moeten opgelost worden.’
Kim van Keken is freelancejournalist
Afbeelding: still uit 'Een schuldenzitting bij Buurtrechter Venserpolder' van Rechtbank Amsterdam