COLUMN Iets nuttigs doen voor de medemens

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff wil dat mensen in de bijstand gekort worden, tenzij ze bewijzen dat ze nuttig zijn. Om het principe van wederkerigheid te waarborgen, moeten bijstandsontvangers een tegenprestatie leveren. Dijkhoff kreeg afgelopen maand voor deze uitspraken een daverend applaus van zijn mede-VVD’ers in de zaal.

Er is over zijn woorden al veel stof opgewaaid, maar laten we vooral eens goed kijken naar de ideeën erachter. Want wat is nuttig? Wat is wederkerigheid? En wat is een tegenprestatie?

Nuttig, is dat boodschappen doen en avondeten koken voor jezelf of voor je gezin of partner, een boek lezen, een borduurwerkje maken? Wederkerigheid, is dat houden van je familie, luisteren naar de grote en kleine verdrietjes van je kinderen of je familieleden, het begeleiden van je kinderen naar de volwassenheid? Tegenprestatie, is dat dankbaar zijn voor je ruime inkomen en hoge sociale positie en die dankbaarheid maximaal retourneren naar de samenleving door fatsoenlijk belasting te betalen en mededogen te tonen voor minder fortuinlijken?

‘Iets terugdoen’ bestaat al en heet arbeid

Als echte VVD’er stelt Dijkhoff menselijke waarde gelijk aan economisch nut. Je moet ‘iets terugdoen’ voor de samenleving, omdat anders het principe van wederkerigheid ondermijnd wordt. Dat ‘iets terugdoen’ moet wel zichtbaar zijn, zoals vrijwilligerswerk. Maar dat systeem bestaat al, en heet arbeid. Dat je betaald wordt voor het werk dat je doet en dat je daarvan kan rondkomen.

Het is precies dit systeem dat in de afgelopen decennia vakkundig om zeep geholpen wordt, niet in de laatste plaats door de VVD zelf. In het onderwijs en in de zorg, maar ook elders wordt te veel werk door te weinig mensen gedaan en worden de mensen die het meest concrete werk doen het slechtst betaald, tegen almaar afbrokkelende arbeidsvoorwaarden. Bestaanszekerheid is er voor de happy few, en voor de rest dreigt het precariaat met als dieptepunt de bijstand: een zwart gat waarin je verdwijnt en nooit meer uitkomt.

Korten zorgt ervoor dat mensen minder kunnen bijdragen

Dijkhoff wil dat mensen met pech weliswaar opgevangen worden, maar ook gestimuleerd worden om direct weer op eigen benen te staan. Daartoe wil hij ze beroven van een bestaansminimum. Korten is niet zielig, maar juist een prikkel om je best te doen, zegt Dijkhoff.

Daarmee gaat hij dwars in tegen de kennis over stress en zelfredzaamheid. Hoe meer stress, des te minder energie er over blijft om iets anders te doen dan proberen te overleven, zo stellen Harvard-econoom Sendil Mullanaithan en Princeton-psycholoog Eldar Shafir in hun boek Schaarste. Een fatsoenlijk bestaansminimum zorgt er juist voor dat mensen minder hoeven te overleven en meer kunnen bijdragen. Korten zorgt ervoor dat mensen minder kunnen bijdragen in plaats van meer. Dit geldt voor alle mensen, hoog en laag opgeleid, jong en oud.

Mensen in de bijstand hebben de meeste stress en de laagste status

Maar juist in de bijstand zit de groep mensen die in hun leven toch al de grootste klappen hebben gekregen. Of die wel willen en kunnen werken, maar voor wie de banen er domweg niet zijn. Juist voor die mensen werken financiële prikkels het minst, omdat zij de sleutel naar werk niet in handen hebben.

Het probleem van mensen in de bijstand is dat ze overal uit geflikkerd zijn. Uit alle systemen. Ze hebben de meeste stress en de laagste status. En wie denkt dat de bijstand een luilekkerland is, moet daar maar eens vijf jaar in gaan zitten, zonder perspectief, zonder aansluiting (voor familiebezoek is geld nodig), en vooral zonder respect van anderen.

Hoe nuttig zijn mensen met een zeer hoog inkomen?

Het is wonderlijk dat Dijkhoff zich druk maakt over de nuttigheid van mensen in de bijstand. Hoe nuttig zijn mensen met een zeer hoog inkomen of diverse commissariaten? Is het niet vreemd dat juist de mensen die het meest concrete, het meest nuttige werk doen het laagst betaald worden tegen de slechtste arbeidsvoorwaarden? Dat een helpende in de zorg, die van de vroege morgen tot de late middag huishoudelijk werk doet bij mensen die dat niet zelf kunnen, dit moet doen voor minder dan een tientje per uur en de benzinekosten van haar autootje zelf moet betalen? Tegen een flexibel contract van achttien uur per week waarvan ze niet  kan rondkomen?

Nuttigheid is in onze samenleving juist niét iets wat economisch het meest loont. Dan zouden zorg en onderwijs immers de best betaalde banen opleveren. Met hun huidige afbraak van sociale zekerheden en solidariteit in de samenleving, en met de vele luizenbaantjes en fraudeschandalen scoren de VVD’ers zelf bedroevend laag op de nuttigheidsschaal.

Typisch neoliberaal trekje: alles in geld uitdrukken

Het is een typisch neoliberaal trekje om de menselijke waarde afhankelijk te maken van hoe nuttig je bent. Een wereldbeeld waarin de economie centraal staat, waarin alles in geld uitgedrukt is. Waarin mensen alleen uit zijn op persoonlijk gewin en de overheid vooral als taak heeft om die mensen in het gareel te krijgen en te houden, ten behoeve van de vrije markt. Waarin misbruik en luiheid de grootste angsten zijn, waarin mensen almaar geprikkeld moeten worden om zich vooral te bewijzen als nuttig, gestuurd door plucheklevers die nog eens smakelijk lachend aan de borrel gaan, hun vermogen veiliggesteld door handige fiscale trucs.

Deze economische kijk is een rechtstreekse aanval op fundamentele intermenselijke solidariteit, waarin menselijke waarde niet aan condities onderhevig is, waarin je niet lief of aaibaar hoeft te zijn voor een fatsoenlijke behandeling, waarin je niet extreem dapper hoeft te zijn voor een verblijfsvergunning.

Het is makkelijker om naar beneden te trappen

De focus op misbruik en vermeende fraude, waarbij veruit de meeste media én onderzoeksaandacht uitgaat naar de 86 miljoen euro uitkeringsfraude en de minste aandacht naar de 18,5 MILJARD euro per jaar die wordt witgewassen en de 8,2 MILJARD belastingfraude, maakt mensen argwanend en controlerend tegenover elkaar, waarbij het makkelijker is om naar beneden te trappen dan omhoog te verwijten.

Dijkhoff helpt daar nog een handje aan mee door – met zijn bewering dat mensen in de bijstand eerst maar eens onze taal moeten leren – vooral buitenlanders als zondebokken aan te wijzen. Vreemdelingenhaat doet het toch al goed dezer dagen.

Als we het toch over wederkerigheid hebben, laten we de aanpak van witwassen en belastingfraude dan eens centraal stellen. Met de opbrengst kunnen we de zorg en het onderwijs van de rand van de afgrond redden. En laten we die mensen die we buiten de samenleving hebben geplaatst bij wijze van tegenprestatie eens ruimhartig schadeloosstellen. Het verdelen van werk en geld is immers een politieke keuze en armoede en buitensluiting zijn dat dus ook. En als we toch kritisch naar nuttigheid gaan kijken, dan mogen Dijkhoff en zijn VVD-vriendjes als eersten op het hakblok.

Mieke van Stigt is socioloog en pedagoog en columnist van Sociale Vraagstukken.

Foto: EU2016 NL (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 23645 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (68)

  1. Ik dacht in Klaas Dijkhof een VVD’r te zien met een iets meer empathie, helaas is er weer aangetoond dat dit een niet bestaande soort is binnen de VVD.

  2. Tot nu toe is het zo dat je gestraft wordt als je misbruik maakt van voorzieningen waarop je noodgedwongen een beroep moest doen. Het voorstel van “wolf in schaapskleren” Dijkhof behelst dat je VOORAF gestraft wordt als je in nood komt. Hij mag dan het spelletje “de slimste mens” een keer gewonnen hebben, maar slimheid heb je ook in obscure varianten. Dit is geen sociale slimheid…

  3. Iemand meer dan 4 jaar laten solliciteren. En er 4 jaar lang geen reactie op krijgen, want je ben al 58,59,60,61. En daarna nog gekort worden? Waarom wordt het geld bij die mensen,met uitkering, en in het bezit van een aantal woningen en grote auto niet weggehaald? Die mensen applaudisseren ook voor Klaas Dijkhof, maar dan met veel sarcasme.

  4. Allemaal heel veel dank voor jullie reacties! Dank ook voor de vergelijking met Mona Lisa, zelf vind ik mijn portret meer Rembrandtesk maar sowieso mijn uiterlijk geen argument in een discussie over een column. Het hakblok was inderdaad beeldspraak, ik heb al moeite met een groot stuk kaas.

  5. Hoe vaak hoor ik wel niet dat mensen lichamelijke klachten hebben, waardoor staand werk en fabriekswerk bij voorbaat al afvallen. Ik heb zoveel mensen gesproken die wel graag in een winkel willen werken als kassière bijvoorbeeld, maar hun baantjes worden ingepikt door jongeren. Jongeren waarvan hun ouders veelal vinden dat het goed is voor hun kind, want zo leren ze wat geld waard is. Van de gespaarde centen hoeven ze geen huur, gas, water, of eten te betalen. Alles gaat in de spaarpot. Eens per jaar kunnen ze dan naar Ibiza. Wat ze overhouden gaat op aan een rijbewijs, kleding en onzin. Madam in de bijstanduitkering zou dat geld goed kunnen gebruiken om rond te kunnen komen (er gemakshalve van uitgaande dat je nog een baan kunt krijgen van 32 uur in de week). Madam in de uitkering zou dan van het gezeur af zijn, geen pesterijen meer van de sociale dienst en ook je sociale status wordt een klein beetje opgekrikt. Eens paar jaar op vakantie gaan is een beetje overdreven. Een dagje Parijs en op de eiffeltoren gaan staan en geloven dat die 20km hoog is, zul je mensen met een minima niet horen zeggen, maar misschien bestaat er een kans dat je om het jaar een dagje naar een openluchtmuseum kan ergens in het land.

  6. ‘Bijstand’ wordt in Nederland 2018 op aanvrage verstrekt aan Nederlandse (paspoort!) gezinnen die NIET via hun arbeidsinzet op de economische arbeidsmarkt in hun primaire levensbehoeften kunnen of willen voorzien. Dit onderscheid te maken is aan de Donor (de Regering = Wij), en blijft hoe legitiem, redelijk en noodzakelijk ook, een onaangename taak. Dit leidt bij velen tot de verzuchting dat er dan maar een basisinkomen voor iedereen moet worden ingesteld. Een utopische en noodlottige gedachte.

    In commentaar 44 wordt het volgende makro-economisch praatje verkocht: ‘De overheid doet helemaal niet aan giften en de uitkeringen zijn dat ook helemaal niet. De sociale zekerheid is m.n. uitgevonden om de samenleving niet te ontwrichten en economische koopkracht te garanderen. De Bijstand (circa €5 milard) werkt in de praktijk als een anti cyclische begroting methodiek’ enz.
    Het kan inderdaad zijn dat de ‘Bijstand’ e.d. idiomatisch of echt in het economisch bestel zijn ingelijfd, maar daar komt zij beslist niet vandaan. Men moet (eventuele, tijdelijke) functie van structuur weten te onderscheiden.

    Ook las ik vandaag – toevallig? – over honderden millioenen Euros aan uitkeringsgelden tbv vluchtelingen die (dat geld) Gemeenten alsnog maar op de Regering moeten zien te verhalen. Hoe fungeert dat geld nu. Cyclisch, anti-cyclisch, of als put zonder bodem? Verlies dus, maar voor wie?
    Over het relatief grote aantal reacties op deze column van Stigt ben ik verbaasd. Maar als je ze thematisch / inhoudelijk groepeert, houd je er per saldo maar weinig over. Ik zou hier graag wat meer en dieper op de stof ingaan die Stigt aansnijdt, maar heb het gevoel dat ik dan mijn blote hand in een nijdige wespennest zou steken. Ik laat dit dus maar. Jammer.

    Wie meer wil weten over de betrekking tussen de Ruil en de Gift, verwijs ik naar mijn boek: ‘De allochtonen en wij’, 2012, (pp.140-211).

  7. “Men moet (eventuele, tijdelijke) functie van structuur weten te onderscheiden.”

    Bij (massa)migratie waarbij m.n. een onevenwichtig groot beroep op de Bijstand wordt gedaan kan men dat zich zeker afvragen.
    (Massa) migratie is per definitie slecht voor de economie en voor bestendigen van de sociale zekerheid.
    Merkwaardig trouwens dat bij vrijwel alle reacties dit laatste aspect totaal niet wordt beschouwd.

  8. Ad Huygen 28.06.2018 00.49u

    De kosten van de Nederlandse Massa Immigratie (NMI) zijn van Hogerhand altijd zoveel mogelijk aan het toeziend publieke oog (het Volk) onttrokken geweest. Onthullingen zoals in P. Lakemans (1999) boek: ‘Binnen zonder kloppen’ over de milliardenkosten van de NMI gedaan, werden door onze opinieleiders niet rondgebazuind. Meer onderdrukt dus.

    Wat schreef P. Lakeman dan? Dat wat met gastarbeiders is begonnen, vanaf 1969 Nederland als geheel geen financiële winst meer heeft gebracht – zij het wel voor een paar ondernemingen (o.a. KLM) – en daarna geld is gaan kosten. Vele milliarden nu al, en meer in de toekomst op te brengen.

    Volgens Lakeman zijn overdrachten aan allochtonen vanaf 1985 betaald door 1. SIC uitkeringsgerechtigden en 2. ambtenaren van Nederland. Vanaf 2002 is de NL-regering bezig te bezuinigen op het stelsel van sociale uitkeringen. Een zekere GB uit Amsterdam schrijft op 18 december 2004 in het dagblad NRC: ‘De noodzaak van versobering van het sociale stelsel is vooral veroorzaakt door de massale import van een tweede onderklasse.’

    Daarna zijn er nog meer (Lakeman’s overtreffende) rekensommetjes gemaakt, maar van regeringszijde dat altijd ‘liever niet’ en mondjesmaat. Alsof het schandelijk is om aan immigranten een prijskaartje te hangen. ‘Medemenselijkheid’ kost (andermans) geld, maar dat wil de schenker, door de passie voor de Gift beneveld als hij / zij is, niet weten. Waarom eigenlijk niet? De liberale Bolkenstein geeft een raadselachtig antwoord: ‘ze mogen het niet van zich zelf.’
    Deze verklaring lijkt mij ook van toepassing op veel reageerders op Stigts opstel, en natuurlijk ook op haarzelf.

    Er zijn meer ‘weggeef’- culturen, zoals de Kwakiutl van Brits-Columbia. De Canadese Regering heeft toentertijd op die schadelijke drift een verbod ingesteld.

  9. @HPax

    “VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff wil dat mensen in de bijstand gekort worden, tenzij ze bewijzen dat ze nuttig zijn.”

    Om nu terug te keren naar de hoofdstelling van het artikel. Ben je het met bovengenoemde stelling eens?
    Ook Dijkhoff zal het wel bekend zijn dat 70% van Bijstand populatie bestaat uit mensen van allochtone afkomst….

  10. Ik heb altijd begrepen dat consumeren een economisch bijdragende daad is. In die zin maken inkomensondersteunende maatregelen mensen vanzelf al nuttig. Mooi toch?

  11. Ad Huygen dd 0307/14.46u

    Bijstandsuitkeringen zijn ab initio bedoeld geweest voor behoeftige Nederlanders, niet voor Belgen, Fransen, Togolezen en Oeigoeren. Maar nu blijkt omstreeks 2018 dat 70% van de bijstandsuitkeringen aan allochtonen ten goede komen.
    De facto is VVD-er Dijkhoffs tirade dan tegen allochtonen gericht, en dat misschien ook wel qua intentie. Alleen dorst hij dat, gis ik, niet te zeggen. Begrijpelijk. Want wat een scheldkanonnade mocht hij niet verwachten als hij die politieke moed wel zou hebben opgebracht? Op zijn minst zou hij van ‘vreemdelingenhaat’ zijn beschuldigd, wat Stigt nu al doet. Zie citaat hieronder waarin ze het Dijkhoff kwalijk neemt dat hij wenst dat mensen (buitenlanders) in de bijstand eerst eens onze taal onze taal leren. Werkelijk een ongehoorde brutaliteit! Weg met die vent!

    CITAAT. Stigt: ‘Dijkhoff helpt daar nog een handje aan mee door – met zijn bewering dat mensen in de bijstand eerst maar eens onze taal moeten leren – vooral buitenlanders als zondebokken aan te wijzen. Vreemdelingenhaat doet het toch al goed dezer dagen.

  12. Zowel Klaas Dijkhoff als Mieke van Stigt voeren eigenlijk een discussie over de vraag of ‘vreemdelingen’ zo maar gebruik van de bijstand kunnen maken zonder dat daar iets tegenover wordt gesteld.

  13. Zelf had ik geluk. Na veel brieven ,en om dat te bereiken het lezen van nog véél meer vacatures, had ik op mijn 58ste een kruiwagen.
    Wel 45% inkomensvermindering maar ach….
    Nee, ik kan mij goed voorstellen dat een groot aantal nooit meer werk zal vinden. Immers hun banen zijn ingepikt door de door VVD zo fel gepropageerde vrijwilligers en mantelzorgers.

  14. Na 25 jaar bijstand weet ik het, het kan dus nog erger! En ik heb en ben het bewijs dat ik met minder zorgen en minder stress wel degelijk tot iets in staat ben. Leef nu al enige tijd ver onder de bijstandsnorm maar mijn geestelijke gezondheid gaat nu zonder uitkering met sprongen vooruit!! Mijn visie werkt maar daar werd niet naar geluisterd of aan meegewerkt ten gunste van mij en een deeltijdbaan aangevuld met eigen vermogen. Nee ze willen alleen je vermogen en maken je geestelijk/emotioneel kapot. Kweken psychiatrische patiënten. Lopen over de rug van kwetsbare mensen hun voordeel te doen. Mij niet meer gezien daar. Kan met een stukje erfenis eindelijk iets voor mijzelf en mijn gezondheid betekenen! ! En na 25 jaar vrijwilligerswerk doe ik niets meer gratis! IK heb leren vechten in de bijstand anders was ik er MET mijn eigen vermogen nog in de schuld gekomen ook. Kapitale levensverzekeringen waar hard voor gewerkt is bleken 1 snufje en was ik met een oogknippering kwijt…. te complex, een foutje, overheidsgeld moet altijd terug betaald worden, sorry…. niet te bevatten voor een buitenstaander wat daar gebeurd!!

  15. Eerst d’r eigen zak goed vullen en dan Jan met de Pet erbij lappen! Dieven zijn het!
    De multinationals waar alle VVD’ers marionetten van zijn!! Hebben ze eerst geholpen met de dividendbelasting af te schaffen en aan de andere kant moet de mensen met het minste inkomen hiervoor boeten!
    Ze zijn nog erger dan Farizeeërs uit het verleden!

  16. Bijzonder dat er allen maar negatieve reacties zijn. Korten vind ik wel ver gaan maar het lijkt me prima als mensen in de bijstand vrijwilligerswerk doen: goed voor gevoel van eigenwaarde, contacten, kansen op arbeidsmarkt. Door bijstandsmenaem uitsluitend als slachtoffer te behandelen helpen we E echt niet. Ik doel dan natuurlijk op mensen die gezond zijn en kunnen werken. Heb zelf ook wel eens werk zwaar onder mijn niveau moeten doen. So what? En maak van nabij mee hoe Nederlanders goed werk in tuinbouw laten liggen zodat dot alleeen door mensen uit o-Europa wordt gedaan. Prima werk om als bijstandsgerechtigde te doen. Je krijgt dan niet meer geld, maar wel meer waardering etc. Dus hou op met alleen die negatieve benadering van zo’n uitspraak, zo slap.

  17. Ik lig lekker op de bank naar het journaal te kijken. Wordt er gezegd dat er een rem op de economische groei ligt, omdat er geen arbeidsplaatsen gevuld kunnen worden. Dan zouden de mensen (die kunnen werken) toch een baan moeten hebben. Zoniet vind ik het eigenlijk geen slecht idee. En zoals hier eerder gezegd, heeft dit ook andere voordelen.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *