COLUMN Sprookjesprinsessen: #TheyToo

Doornroosje werd zonder haar toestemming gezoend door de prins. Een Britse moeder realiseerde zich dit tijdens het voorlezen. Dit sprookje geeft haar zoontje het verkeerde voorbeeld, schreef ze. Dat Doornroosje ook #MeToo zou kunnen twitteren klinkt wat vergezocht, maar toch heeft deze Britse moeder een interessant punt. Geven we onze kinderen bij het voorlezen van die oeroude verhalen wel beelden mee die voldoen aan onze moderne criteria van positieve seksualiteit?

Hoe weet je wanneer seksueel gedrag over de grens gaat? Het Vlaggensysteem is een handige methode die zicht geeft op waar grenzen liggen en op wat wel oké is bij seksualiteit. De criteria zijn gebaseerd op uitvoerig wetenschappelijk onderzoek. Positieve seksualiteit is bijvoorbeeld seks met wederzijdse toestemming, seks die vrijwillig is (je moet een keuze hebben), seks die gelijkwaardig is (dus niet tussen juf en leerling), seks die niets aan je zelfrespect afdoet of waarmee je jezelf geen schade berokkent. Seksueel contact dat niet aan een van deze criteria voldoet, krijgt een ‘rode vlag’ of zelfs een ‘zwarte vlag’ omdat het niet helemaal goed zit, terwijl de ‘groene vlag’  er is voor positief seksueel contact. Welke kleur vlag krijgen sprookjes en Disneyfilms op basis van deze criteria?

Doornroosje is inderdaad hét klassieke voorbeeld van kussen zonder toestemming. Ook Sneeuwwitje was bewusteloos toen ze werd gekust door een prins. Assepoester lag dan wel niet in coma maar zij kuste haar prins om uit haar armoedige situatie te ontsnappen. Het was het arme kind haar enige uitweg uit een ellendig bestaan met een hardvochtige stiefmoeder en twee vreselijke stiefzusters. Toch niet echt een vrijwillige keuze.

Belle van het Beest lijkt op het eerste gezicht meer girlpower te hebben, maar schijn bedriegt. Belle wordt opgesloten in het kasteel door (letterlijk!) een beest.  Volkomen ongelijkwaardig en onvrijwillig dus. Maar na lange tijd van opsluiting gaat de arme ziel toch wat in het monster zien. In de film zingt ze zelfs letterlijk: ‘Kijk hem daar nou, wat doet hij lief, toch was hij grof en onbeleefd en agressief!’. Nou meid, dat is juist het teken dat je snel contact moet zoeken met veiligthuis.nl

De Kleine zeemeermin kiest wel uit vrije wil voor haar prins. Een bezwaar is dat zij (alweer letterlijk!) haar stem opgeeft om bij haar prins te zijn. Die kan dus nooit meer zeggen waar ze het niet mee eens is. Geen teken van zelfrespect. En waarom heet ze eigenlijk de ‘kleine’ zeemeermin? Is ze 12 jaar of zo? Dan is het überhaupt niet gepast dat ze met een prins het bed induikt.

De Kikkerprinses dan? Die kust vol afgrijzen en tegen haar wil een kikker. Rapunzel? Ook daar is de man in kwestie, haar enige uitweg. Pocahontas? Die valt zogenaamd voor een man die het land komt koloniseren en haar volk komt uitroeien. Allemaal zeker een #MeToo verhaal waard en volgens het Vlaggensysteem een rode vlag.

Maar wees gerust, deze column krijgt een happy end. Als we onze kleuters naar deze sprookjes laten luisteren of de films laten bekijken ontketenen we heus niet een hel aan seksueel geweld op het schoolplein. Toch is het een gemiste kans dat we onze kinderen niet een positiever beeld geven van seksualiteit.

Laten we meer verhalen vertellen over vrouwen die minder op Barbie lijken en meer op ons zelf: verhalen die de diversiteit tussen vrouwen onderling én tussen mannen onderling laten zien. En dat kan ook zeker een hit worden: Prinses Anna, in de mega Disney hit ‘Frozen’, ontmoet eerst de foute hufter Hans maar valt daarna langzaam maar zeker geheel vrijwillig en onbevangen voor de aardige Kristoff. Zomaar een realistisch liefdesscenario.

Verschillende onderzoeken wijzen uit dat positieve rolmodellen in films en tv-series het zelfvertrouwen van onze kinderen kunnen vergroten en vooroordelen kunnen verminderen. Doe voor mij dus meer nieuwe sprookjes over mensen die uit echte vrije wil voor elkaar vallen. Graag in alle smaken, vormen en kleuren van de regenboog. Met, vooruit, een zoetsappig liedje erbij. Laat het Sneeuwwitje doen verbleken en Doornroosje er schril bij afsteken.

Hanneke Felten is projectleider Effectiviteit en diversiteit bij Movisie en projectleider van de Alliantie Genderdiversiteit.