Ian Buruma over aanslagen Brussel: ‘Culturele verschillen doen er niet echt toe’

Hoe kunnen aanslagen zoals in Brussel worden voorkomen? Ian Buruma, hoogleraar democratie, mensenrechten en journalistiek in New York, verwerpt het culturele argument. Hij vindt het vooral een politiek vraagstuk.

In het propvolle Erasmus Paviljoen van de Erasmus Universiteit Rotterdam begint Ian Buruma afgelopen dinsdag zijn lezing met een anekdote. ‘In het Engelse tijdschrift The Spectator stond vorige week een artikel waarin de auteur het vluchtelingenbeleid van de Duitse bondskanselier Angela Merkel omschreef als culturele zelfdoding. De instroom van moslim-vluchtelingen uit het Midden Oosten zou de cultuur zoals we die nu kennen, vernietigen. Dat het grote aantal immigranten spanningen veroorzaakt in de diverse West-Europese samenlevingen is evident, maar daarmee is niet gezegd dat er een culturele dreiging van uitgaat.’

Culturele verschillen doen er niet echt toe

Voordat Buruma begint met ontleding van het culturele argument tegen migratie, wijst hij erop dat het demografisch effect van immigratie vaak zwaar wordt overdreven. ‘De Europese Unie heeft 500 miljoen inwoners; 1 miljoen meer of minder mensen zal haar dus echt de kop niet kosten. Een paar statistieken uit het nabije verleden: in 1956 kwamen 180 duizend Hongaren naar het Westen, twee decennia later vestigden 300 duizend Cambodjaanse vluchtelingen zich in kampen langs de Thaise-Cambodjaanse grens en thans herbergen Libanon en Turkije respectievelijk 1,3 miljoen Syrische vluchtelingen en 1,5 miljoen Syrische vluchtelingen. Me dunkt dat deze cijfers de huidige vluchtelingenstroom naar de EU in het juiste perspectief plaatsen, het aantal vluchtelingen is niet zo groot als sommige politici doen voorkomen.’

Buruma wijst er vervolgens op dat het vluchtelingenvraagstuk vooral politiek en niet zozeer cultureel is, zoals de auteur van het artikel in The Spectator zijn lezers wil laten geloven.

Ook in het debat over radicalisering en extremisme wordt het culturele argument steevast van stal gehaald. Het probleem van radicalisering en extremisme met name wordt geweten aan de door de Amerikaanse politicoloog Samuel Huntington gemunte “clash of civilizations”.’

Kiezen voor revolutionaire koers uit frustratie

Buruma is sceptisch over het culturele argument. ‘Natuurlijk zijn er verschillen tussen de culturen van het Midden Oosten en West Europa, maar de radicalisering en het extremisme die leiden tot moordpartijen zoals in Brussel, hebben daar weinig mee van doen. De daders zijn vrijwel nooit afkomstig uit een totaal andere culturele omgeving. De oorspronkelijke migranten - gastarbeiders van het Marokkaanse of Turkse platteland - waren dragers van een andere cultuur maar zij zijn niet degenen die radicaliseren. Dat zijn hun kinderen en kleinkinderen, en die zijn geboren en getogen in Europa.’

‘Het fundamentele probleem is niet dat deze jongeren van een andere cultuur komen, maar dat zij zich in geen enkele cultuur thuis voelen. Ze zijn vervreemd van de cultuur van hun ouders en grootouders en voelen zich onvoldoende geaccepteerd door de samenleving. Een minderheid van die jongeren kiest uit frustratie voor een kant en klare revolutionaire koers die hen een gevoel geeft dat ze ergens toe behoren, die hen macht geeft, en hun leven van betekenis voorziet. De revolutionaire koers en de islam die zij aspireren, is niet traditioneel, zoals de Franse politicoloog en islamdeskundige Olivier Roy terecht opmerkt. De jongeren voelen zich aangetrokken tot het wahabisme en andere vormen van islamitisch radicalisme juist omdat ze niet traditioneel zijn. Het zijn moderne fenomenen die geen traditionele wortels hebben.’

Geef migrant aandeel in samenleving

Angela Merkel heeft volgens Buruma fundamenteel gelijk: we moeten vluchtelingen van de burgeroorlogen in Syrië en Irak en andere landen opvangen en vluchtelingen aanmoedigen om zo snel mogelijk in onze samenlevingen te integreren. ‘Met integratie bedoel ik geen volledige culturele assimilatie. Het zou absurd zijn om van iemand die Aleppo is ontvlucht te eisen dat hij of zij meteen Bratwurst of Sachertorte wil eten.’

Integratie is gebaat bij een snelle opname in de economie, vindt Buruma, ‘waardoor de vluchteling of migrant een aandeel in onze samenleving krijgt en het gevoel heeft dat hij wordt geaccepteerd. Het alternatief is om Turkije te betalen om mensen in kampen vast te houden en ze tot nietsdoen te veroordelen. Het is een korte-termijnoplossing die niet werkt. Sterker nog, ze leidt tot radicalisering en extremisme. De Britse premier David Cameron roemt het Australische beleid, waarbij boten met Indonesiërs terug naar Indonesië worden gestuurd. Dat zouden wij, als het aan Cameron ligt, ook met Syrische bootvluchtelingen moeten doen. Maar het is inhumaan om mensen te weren uit Syrië en delen van Irak waar je je leven niet zeker bent.’

‘Een dergelijk beleid werkt bovendien contraproductief. Als je een hele generatie jonge mannen veroordeelt tot een zinloos verblijf in kampen, dan kun je aan het Palestijnse voorbeeld zien wat je daarna kunt verwachten. Het leidt slechts tot meer revolutionaire projecten met repercussies in Europa zelf.’

Argumenten voor Europees migratie- en vluchtelingenbeleid

‘Omdat Europa steeds meer de grenzen sluit voor alle mensen van buiten, die om legitieme politieke én economische redenen hiernaar toe willen komen, lokt ze fraude uit, zegt Buruma. ‘Als iemand zijn eigen land noodgedwongen verlaat omdat hij er geen menswaardig bestaan kan leiden, en zich alleen toegang tot Europa kan verschaffen met een vluchtverhaal, dan is de verleiding groot om te liegen. En dat heeft dan weer tot gevolg dat álle asielzoekers worden gewantrouwd.’

De oplossing die Buruma biedt, is geen eenvoudige en op het eerste gezicht nog heel ver weg. ‘Europa moet een gemeenschappelijk migratie- en vluchtelingenbeleid ontwikkelen waarbij ze kijkt naar landen en sectoren waar migranten nodig zijn. Ook moet Europa gemeenschappelijke regels ontwikkelen voor de integratie van vluchtelingen en migranten in de samenleving. Waarom dat moet? Ik was vorige zomer in Londen, en keek naar een uitzending van BBC News waarin een woordvoerder van de Britse regering zijn verontschuldigingen aanbood aan de Britse kiezer omdat er in 2014 meer mensen het land waren binnengekomen dan vertrokken. Hij sloot af met de belofte dat de regering het volgend jaar beter zou doen. In het daaropvolgende item luidde een vertegenwoordiger van het nationale zorgsysteem de noodklok: als er niet meer migranten tot Groot-Brittannië zouden worden toegelaten dan zou het zorgsysteem in elkaar klappen vanwege een tekort aan deskundig personeel. Dat “we ze nodig hebben” moet niet het hoofdargument zijn om vluchtelingen op te nemen. Dat behoort te gebeuren uit humanitaire overwegingen.’

‘Tot slot nog een opmerking over culturele integratie: ik woon in een land – de Verenigde Staten – waar steden enorm zijn gesegregeerd, veel meer dan in Europa. Er zijn zelfs buurten gesegregeerd naar seksuele voorkeur, waar bijvoorbeeld alleen maar homoseksuelen wonen. Dat kun je een slechte ontwikkeling noemen, want mensen zouden anderen, met een verschillend pluimage, moeten ontmoeten zodat ze elkaar leren kennen en respecteren. Maar segregatie werkt soms wel, doordat het mensen in kleine gemeenschappen helpt te overleven. Het hoeft niet te leiden tot radicalisering en extremisme. De geschiedenis van migratie laat zien dat het vooral een kwestie van klasse is, zodra mensen beter geschoold en welvarender zijn, verhuizen ze naar andere, gemengde, wijken en verliezen ze geleidelijk de band met hun oorspronkelijke cultuur. Dat zal uiteindelijk ook in Europa gebeuren, maar te vrezen valt dat de problemen vooraleerst alleen nog maar erger worden.’

Dit artikel is een verslag van de lezing die Ian Buruma dinsdag 22 maart hield op de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). De lezing is georganiseerd door EUR, Studium Generale  en de gemeente Rotterdam.

Afbeeldingsbron: BBC World Service (Flickr Creative Commons)

Reacties op dit artikel (8)

  1. “Integratie is gebaat bij een snelle opname in de economie, vindt Buruma”

    De economie is dus gebaat bij een snelle integratie….
    Culturele verschillen doen er dan niet echt toe…
    Een analyse van de koude grond aangezien de economie altijd cultureel is ingebed. Thans het grote probleem van de Europese ‘eenwording’ waar de Europese cultuur wordt bedreigd omdat het maar niet lukt al die verschillende culturen te ‘integreren’.
    De migratiegolf vanuit het Midden Oosten zal hierbij als een splijtzwam in de West Europese samenlevingen werken.

  2. Ik lees iedere keer weer dat economische integratie een oplossing zou zijn voor welk probleem dan ook: zorg dat mensen een baan krijgen, dan komt het wel goed. Makkelijk roepen met werkloosheidspercentages tussen de 10 en 30 % en geen enkel serieus te nemen plan dat de werkloosheid meer dan 10 procent laat dalen (en geen enkele wil bij werkenden en dubbelwerkenden om maar een beginnetje te maken met de herverdeling van arbeid).
    Een analogie: als een wetenschapper zou roepen dat het in een volle kamer verstandig zou zijn als de helft van de mensen voortaan over het plafond zou lopen zouden we hem direct met pek en veren het dorp uitdragen. Roepen dat je sociale problemen kan oplossen door mensen een baan te geven is theoretisch even juist en praktisch even stupide als het plafond-advies.

  3. Buruma stelt; cultuur is niks of stelt niks voor.!! Het verschil in cultuur is nu juist het stadium van “civillization” waarin mensen zich bevinden, ontwikkelen en met elkaar in meer of mindere mate overeenstemming over de manier waarop zij hun problemen waarderen/oplossen en met elkaar omgaan. Vanzelfsprekend is er vanoudsher bestaande druk voor de 2 en 3 e generatie moslims aanwezig om zich te houden aan wat ze thuis geleerd hebben. Elk mens is in zijn wezen bepaalt in zijn gedrag door de wijze waarop, en de grenzen waarbinnen, men zich behoord te gedragen. Cultuur kun je niet wegcijferen;ook prof dr Vroomen (Erasmus) zegt medio 1985 :”jij kan hier niet afstuderen (KTH Tilburg)want jij gelooft niet in de multiculturele samenleving”; zo belangrijk vond/vindt hij het respect voor het bestaan van een pallet van instromende en naast elkaar bestaan van culturen. Waar mensen in geloven is voor een zeer zeer groot deel bepalend voor hun cultuur. “Onze westerse ,Joods /Christelijke, verzuilde, liberale….traditie enz is volgens menig socioloog , o.a. Weber, bepalend geweest voor het ontstaan van het Moderne Westerse Kapitalisme. B.v. “In het zweet des aanschijns zult gij uw brood verdienen” , dat waren nog eens tijden.” Godglorie moet je verdienen, die krijg je niet met niks doen”.Maar bestaat dit alleen in onze liberale westerse manier van denken en doen?. Ja om een probleem op te lossen ga je aan het werk”, laat je zien wat je kunt. Dit is een andere manier van radicaliseren ipv bommen laten afgaan.
    Als je cultuur geen plaats geeft, is het betoog van Ian, laat staan een onderzoek t.a.v. het effect van cultuur op maatschappelijk gedrag, niet zin zinvol.; verder lezer heeft dan geen zin meer. Zonder je eigen cultuur, zingeving en betekenis is alles zinloos; Dat gevoel!! Daarom doe je het???

    het radicaliseren van 2 en 3 e generatie Nederlanders hebben immers een andere achtergrond dan de rest van de bevolking. Dit verklaart mogelijk ook het verschil in hun maatschappelijk meer of minder succesvolle integratie. Maw als cultuur er niet meer toe doet, of als ouderwetse wetenschap wordt afgedaa, dan ontstat voor mij de vraag onder welke voorwaarden en omstandigheden radicaliseren de outochtone Nederlanders in een poging om hun gevoelens van zekerheid, veiligheid, cultuur en vrijheid met hand en tand te verdedigen. Is het nog wel kies om je Nederlander te voelen als Oranje scoort, of de vlag uit wil hangen, Koningsdag te vieren e.d. of is dat ook Not Done”. het is immers iets van de nederlandse cultuur;

  4. Wat al die Nederlanders toch veel denken te weten over de islamitische cultuur en religie. Ondanks het feit dat er geen spatje islam dna in hun genen zit.
    Het lijkt mij zinvoller dat de Islam gelovigen zich in deze materie verdiepen en met mogelijke oorzaken en oplossingen komen.

  5. Alleereerst hoef je geen hoogelraar te zijn om dit te concuderen. Degenene die dit soort aanslagen plegen zijn mensen die zelf debet zijn aan hun eigen wordimg als mens op deze aardbol. Ze bakken er niets van en gaan nu andermans opgebouwde en gestructureerde leven hier of elders verwoesten door te denken dat dit onder meer o.g.v. hun religie moet…. Hun reis naar de hemel kunnen ze vergeten. Religie, sport, economisch leven, politiek geeengageerd zijn etc. zijn gescheiden leefwerelden en daarin geldt maar een remedium : Heb respect voor elkaar en laat elkaar leven. Deelneming in een samenleving begint bij jezelf en kan nimmer een schuld van een ander zijn als deze niet slaagt of wat dan ook.. Punt !!!

  6. Een verband tussen aanslagplegers is dat er meestal reeds een criminalisering aanwezig is.Er heeft zich dus al in een eerder stadium een drempel overschrijdend element voorgedaan.Een ander verband is dat deze jongeren vaak eerst bewust drugs tot zich nemen om succesvoller voor de martelaars- of heldendood te kiezen.Het gaat in veel gevallen dus niet zomaar vanzelf.Daar zit een verband met WO I toen soldaten moesten vechten voor onze vrijheid in een gruwelijke oorlog.Voor de vrede.De vrede om het leven te kunnen vieren.Laten we wel zijn:Er valt voor veel mensen niet veel te vieren in het huidige Europa.In Nederland is de stijging in het aantal zelfmoorden zelfs, na Griekenland,de hoogste.De niet-Westerse allochtonen hebben daarin het hoogste aandeel.Hier lijkt toch wel een snelle kentering in financiële situatie,gepaard gaande met uitzichtloosheid op welbevinden aan ten grondslag te liggen.Een derde verband tussen aanslagplegers schijnt te zijn:Het zich ontheemd voelen.Waarom voelen mensen zich ontheemd? Wat zijn de oorzaken van dat niet-welbevinden? Mensen willen zich graag in een samenleving thuisvoelen. Daar is soms enige of veel aanpassing voor nodig om mee te kunnen doen.Dat vergt inzet.De samenleving heeft ook de plicht deze mensen op te nemen in hun midden.Van vervreemding kan pas worden gesproken als er eerder een situatie van wederzijdse erkenning was.Iets wat altijd vreemd,niet-geintegreerd is gebleven heeft mogelijk meerdere oorzaken.Ook bij veel autochtonen ontstaat trouwens ook een vervreemding van de samenleving.De neo-liberalisering die alles op eigen verantwoordelijkheid afschuift draagt daar in hoge mate aan bij.Dat meer dan de helft van het wereldvermogen in handen is van een paar procent rijken is wel het bewijs dat die wederkerigheid ver te zoeken is.De slogan van bijv. de partij voor de dieren:’Je geld of je leven’, is maar al te waar.Er zou een erkenning van noodzakelijke hebzucht moeten zijn.En daarmee ook een honorering.Niet- noodzakelijk hebzuchtig avontuur zou beperkt moeten worden.De planeet houdt geen rekening met waanzinnige waandelen. De schizofrene samenleving met zijn waanzinnige waandelen can kill (us) all.

  7. Nou echt, briljant! Moet je hiervoor hoogleraar zijn? Wat is er mis met de Australische aanpak? Zij kiezen voor leefbare samenleving. Hier kiezen we voor chaos, zie Brussel, Parijs Lyon Marseille Birmingham Berlijn Rotterdam Den Haag Stockholm etc. Bomvol met Afrikanen die niks kunnen/willen en waar niemand op zit te wachten. Moslims die alleen in hun eigen wereld leven en de boel leegzuigen. Natuurlijk is het makkelijker om te zeggen ‘kom maar binnen” vanuit de ivoren toren maar dat maak het nog juist.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *