Manifest voor afschaffing van de ggz

Het prominent lid van de cliëntenbeweging in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) Ed van Hoorn ziet niets in pleidooien voor het inslaan van ongebaande paden of heruitvinden van de ggz. Cliënten zijn het beste af als de ggz wordt afgeschaft, vindt Van Hoorn.

Mijn programma voor de afschaffing van de ggz bestaat uit vijf punten. Ondanks dat de ggz in al haar voegen kraakt en aan haar eigen gewicht ten onder dreigt te gaan, acht ik het overigens onwaarschijnlijk dat de door mij bepleite abolitie ooit uitgevoerd wordt. In Nederland –en elders– ziet de bevolking de ggz als een zorgzame moeder die ons tegen al het mogelijke ongeluk beschermt.

Ondanks dat de ggz-vijver is drooggevallen, blijven we blind voor de maatschappelijke en iatrogene schade en roepen we om het laatste druppeltje water dat er volgens geruchten nog in de vijver zou zijn. Ik vind het bijna onvoorstelbaar dat burgers –  die zelf soms jarenlang beschadigd zijn door de ggz – blijven roepen om meer, nog meer ggz. Soms doet de situatie mij denken aan mannen of vrouwen die ongeacht hun vaak traumatische ervaringen blijven terugkeren naar partners die hen mishandelen.

Abolitionisme in vijf stappen

Dat velen van ons zich knollen voor citroenen laat verkopen, neemt echter niet weg dat het nodig is en ook vrolijk stemt om erover na te denken hoe we van die vreselijke ggz af kunnen komen. Mijn abolitionistisch programma van vijf punten kan daarbij als leidraad dienen.

Weg met pseudowetenschap

Ten eerste dienen we erkennen dat de psychiatrie een medische pseudowetenschap is waar we zo snel mogelijk vanaf moeten. Ze berust niet op enigerlei houdbare theorie. Voorspelbare causale en blijvende effecten zijn er niet. Het enige effect dat aanwijsbaar naar voren komt, hangt samen met de persoonskenmerken van hulpverleners en precies die vallen niet te organiseren. Verder is er niks hard. Speculaties, scholen, verdienmodellen: meer biedt de ggz niet.

Leg farmaceutische industrie aan banden

Ten tweede dienen we de farmaceutische industrie aan banden te leggen. We kunnen daarmee beginnen, door de financiële banden tussen psychiaters en universitaire onderzoeksinstellingen met de industrie openbaar te maken. Dat kan nu al – tot op zekere hoogte – via BIG-nummer en openbaar register van de farmaceutische industrie.

Daarnaast zouden we apothekers de vrijheid moeten geven om zelf de moleculen te maken die sommige mensen korte of lange tijd nodig hebben om op de been te blijven. De overheid moet bevorderen dat farma-onderzoek vooral het perspectief van de potentiële gebruikers als uitgangspunt heeft en dat er alternatieven ontwikkeld worden voor het ‘tsunamistische’ medicijngebruik (zie ook punt 5). Er zit inmiddels zoveel psychofarmaca in ons oppervlaktewater dat je beter een frisse duik kunt nemen dan een pil.

Stop met discriminatie

Ten derde moeten alle vormen van discriminatie en institutioneel geweld verboden en bestraft worden met het doel om mensen met ingewikkelde psychische levens terug in de normaliteit te trekken. Dus stop met discriminatie bij huisvesting, keuringen, en verzekeringen en op de arbeidsmarkt, stop met discriminatie op juridisch vlak en stop discriminatie via het principe van ontoerekeningsvatbaarheid.

Voor de wet hoort iedereen gelijk te zijn. Het strafrecht is er voor ons allemaal. Ook voor mensen die psychisch anders zijn. ‘Bad’ komt met teveel dingen weg door er ‘Mad’ aan te hangen.  Ontoerekeningsvatbaarheid verbant mensen naar een ander soort en dat hoort niet.

Ontkoppel huisvesting en zorg

Ten vierde moeten we alle instituties opheffen waar mensen met ingewikkelde psychische levens langer dan 24 uur fysiek bij elkaar zijn. Waar dat gebeurt, heersen het medisch regime en de aanbodlogica – benefits of scale – en wordt de vraaglogica genegeerd. Door huisvesting en ‘zorg’ te ontkoppelen, lossen we de hospitalisering en het verlies van rollen en verantwoordelijkheden van bewoners op.

Geloof in de bereidheid van mensen om er voor elkaar te zijn

Ten vijfde dienen we erin te geloven dat mensen elkaar kunnen en ook willen helpen. Oftewel, ondersteun via vraagfinanciering de netwerken die mensen op welk niveau dan ook nodig hebben. Maar alstublieft niet altijd in de wijk! Erken dat de plek waar iemand woont en werkt het biotoop is waar hij thuishoort en beloon mensen – ook financieel – die een ander helpen om in zijn natuurlijk leefomgeving te blijven.

Beschouw de omgeving niet als iets amorf, maar heb oog voor de verschillende motieven die er zijn om te helpen – altruïsme, burgerschap, financieel, tit for tat – en speel op die motieven in. We vragen veel van mensen, zeker van hen die in de wijken wonen met een opeenhoping van problemen. Daar mag best veel tegenover staan.

En dan nog iets: stel flinke eisen aan de ervaringswerkers die links en rechts naar binnen stormen. Doe dat voordat ook zij onder hun eigen gewicht bezwijken. Een laatste punt: zet voor de 150 duizend mensen die nu in de ggz werken een aparte UWV-deur open. Er zijn veel zij-instromers in het onderwijs nodig, is dat niet veel leuker werk?

Ed van Hoorn is sinds 1980 activist in de ggz-cliëntenbeweging. Hij was onder meer voorzitter van de Cliëntenbond, hoofd van de afdeling belangenbehartiging van de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie en bestuurder bij Roads.

 

Foto: Tony Blay (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 4339 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (13)

  1. Door te stellen dat psychiatrie een pseudowetenschap is, wordt te kort gedaan aan de mensheid.
    De sociale wetenschap psychologie (waar psychiatrie uit voortvloeit) is zeker geen harde wetenschap. Maar om dit een pseudowetenschap te noemen??? Dan vraag ik me ten zeerste af wat er wél onder wetenschap wordt verstaan en wat hier de beargumentatie achter is.

    Zolang mensen leven, zolang bestaan ook mentale problemen. Het is juist een geweldige vooruitgang dat er bevindingen worden gedaan over de psyche van individuen. Door problemen te negeren, worden ze niet opgelost.
    Naar mijn inziens ligt het probleem niet bij het bieden van ggz-zorg maar snakt de mens naar meer ggz-ondersteuning omdat de huidige maatschappij te veel verwacht (en daarmee mensen te veel van mensen verwachten).

  2. Beste Ed,

    Ik ga ervan uit dat je voor de stellingen in je stuk ook, volgens jou in de psychiatrie ontbrekende, wetenschappelijke onderbouwingen hebt. Dit stuk is nu namelijk weinig meer dan een furieuze tirade in de vorm van een goedbedoelde (al twijfel ik aan die goede bedoelingen) column.

  3. Je stelling dat de ggz in zijn geheel moet worden afgeschaft vind ik absurd, maar de redenen die je geeft zijn goede aandachtspunten om de zorg te verbeteren.
    Je redenering lijkt gebalanceerd, maar je conclusie is simplistisch.

    #Weg met pseudowetenschap
    Pseudowetenschap lijkt me niet de te gebruiken term in deze. Dat het (vooralsnog) tekortschiet in evidence-based methoden is zeker een probleem, maar daar is men zich in het (onderzoeks-)veld vaak zeer bewust van. Meer geld, verbeterde technische hulpmiddelen en meer slimme koppen kunnen hier volgens mij verandering in brengen.

    #Leg de farmaceutische industrie aan banden.
    Ja, simpelweg ja.
    Openheid over de banden tussen industrie, artsen en instellingen lijkt me zeker een vereiste, maar dat zal volgens mij niets veranderen aan de zaken. Die samenwerking is belangrijk genoeg om te handhaven.
    Daarnaast is een grondige doorlichting van medicijnen die veel te makkelijk uitgeschreven worden noodzakelijk.
    Ik denk bijvoorbeeld aan slaapmedicatie, antidepressiva, methadon.
    Bovendien dient de schijnbare heiligheid van bepaalde patenten zeker niet gerespecteerd te worden.

    #Stop met discriminatie.
    Onzin.
    Mensen die “psychisch anders zijn”, zijn dat niet gewoon, ze handelen ook anders. Dan is onderscheid maken terecht.
    Zolang dit alleen maar een beetje vreemd is, is er volgens mij niets aan de hand (integendeel zou ik haast zeggen).
    Vaak hebben we het echter over overlastgevend gedrag en dat dit gevolgen heeft lijkt me vanzelfsprekend.

    #Ontkoppel huisvesting en zorg.
    Lastig, hoewel ik het er zeker mee eens ben dat het bijeenproppen van mensen met ingewikkelde problematiek veel negatieve gevolgen kan hebben.
    Ik werk bijna twintig jaar in woonzorg voor mensen met verslavings- en psychiatrisch problematieke en ik zie dat het vaak weinig meer is dan pappen en nathouden, wat volgens mij in belangrijke mate te wijten is aan schaalgrootte (50 mensen in één voorziening)
    Maar ook onderbezetting is hierin een belangrijke factor.

    #Geloof in de bereidheid van mensen om er voor elkaar te zijn
    Is een mooi ideaal, maar niet realistisch om te denken dat dit de vraag kan dekken. Het kan hoogstens aanvullend zijn.

    Ook ik heb geen pasklaar antwoord hoe alle problemen opgelost kunnen worden, maar een flinke verhoging van het budget voor ggz lijkt een goed begin.

    Laten we er tenslotte -ondanks alle ellende- vooral niet aan voorbij gaan dat er ook veel mensen zijn die wel degelijk baat hebben bij hun ggz-behandeling.

  4. Een paar artikels verder ‘Hoe moet je jezelf zijn met autisme’ staat een redesiging psychiatrie voor. Jammer in dat artikel dat de filosoof bij de eerste regel zelf de fout maakt van reïficatie waardoor alle goede intenties van verbetering van psychiatrie meteen stranden. Dé maatschappij is namelijk zelf reïficatie, een geïdealiseerd beeld, een collectief idee van hoe de samenleving zou moeten zijn, maar in schril contrast staat ten opzichte van de concrete situatie waarin mensen met psychische problemen daadwerkelijk in staan.

    ‘de psychiatrie is een medische pseudowetenschap’. Meneer van Hoorn, hebben we hier niet te maken met een contradictio in terminus? Ik heb even op internet naar u gezocht, u blijkt al heel wast jaartjes ervaring heeft, een dergelijk foutje sluipt er niet zomaar in. Psychiatrie is pseudowetenschap. Ik zou het graag protowetenschap genoemd hebben, mijn ervaring leert echter dat pseudowetenschap inderdaad pseudowetenschap is. Ik sta er niet raar van op te kijken dat u hier negatieve reacties op krijgt. Uitgaande dat voorspellende wetenschap de enig juiste wetenschap is, kun je meteen de conclusie trekken dat psychiatrie in beginsel helemaal geen wetenschap mág zijn. Een dergelijk uitgangspunt kan alleen maar leiden tot tirannie over de patiënt waarin het belemmerd wordt in de eigen keuzevrijheid en vrijheid. Dat heb ik aan den lijve ondervonden. U bent al actief begin jaren ’80. Dat is belangrijk. U heeft een belangrijke verandering verandering in de samenleving meegemaakt. Een samenleving dat eerst optimistisch was, de hoop dat de patiënt kon genezen, naar een maatschappij dat zich bedreigd voelt en tegen de waanzin beschermd wilt worden. Niet zo vreemd dat psychiatrie als wetenschap de hemel in geprezen wordt; controle en beheersing. Misschien dat u dit ook ondervonden heeft, kritiek op de psychiatrie is met de tijd ook meer en meer geëlimineerd.

    Als het fundament van een gebouw niet deugt, dan kun je renoveren wat je wilt, maar uiteindelijk zal het gebouw toch een keer gesloopt moeten worden wanneer het fundament onherstelbaar beschadigd is. Ik heb beide artikels met interesse gelezen en misschien ligt de oplossing wel in de variant om eerst het gebouw geheel te slopen, afschaffen van de GGZ en helemaal opnieuw te beginnen middels redesigning zonder daar het predicaat wetenschap op te plakken. Wetenschap kan behulpzaam zijn.

    Maar ik denk dat u gelijk heeft. U bent een roepende in de woestijn, de psychiatrie heeft een teveel aan macht in de samenleving verworven waarin met voortdurend laveert tussen wetenschap en pseudowetenschap waarin eer overtuiging heerst dat we het individu steeds beter zullen beheersen en er controle over kunnen uitoefenen. ‘Bad’ is ‘mad’, de gezonde mens wil zich immers beschermd zien tegen de waanzin.

  5. Hoi Ed, stevig stuk. Probleem is, denk ik, dat je voor zowel psychotherapie als activering altijd een vorm van professionaliteit nodig zult blijven hebben. Dan krijg je geldstromen en problemen met macht. Een meer wetenschappelijke, ‘harde’ benadering zou hier juist een tegenkracht moeten kunnen vormen. Fraude en corruptie (oftewel de congsi van farmacie, pseudowetenschappelijke psychiatrie en toezichthouders in de V.S. en Europa) zou ik bestrijden met justitie. Zowel de industrie als de psychiatrie en het toezicht hebben geen zelfreinigend vermogen, een beetje vergelijkbaar met de wielrennerij en doping. Daar greep de Franse justitie ook van buitenaf in. Anders los je het probleem met de dodelijke medicijnen niet op, ben ik bang; criticasters zoals Peter Götzsche krijgen nu nog veel te vaak een klokkenluidersbehandeling en ik zie en verwacht hier ook geen verandering.

  6. Even dacht ik dat ik een artikel van 40 jaar geleden zat te lezen. Toen Ed van Hoorn vrijwilliger werd bij de Clientenbond. Hij vond toen dat de GGZ en met name de inrichtingen, weg moesten en dat vindt hij blijkbaar nog steeds. Maar wat er met de menen moet gebeuren die er een beroep op doen en die ervan afhankelijk zijn daar lees ik toch na al die jaren onvoldoende antwoord op.

  7. Beste Ed. Het word inderdaad tijd dat je eens met iemand gaat praten. Rest alleen de vraag waarom je zo’n hekel hebt aan de cliënten die deze zorg hard nodig hebben.
    Sylvia.

  8. Sommige reacties op dit manifest doen mij erg denken aan een situatie ergens in de 80-er jaren van de vorige eeuw. In Santpoort zaten toen een paar mensen maandenlang in de isoleer. Daar werd tegen geprotesteerd, en op zekere dag toen er in Haarlem een bijeenkomst was waar tout ggz bij elkaar was (o.a. de toenmalige staatssecretaris van der Heyden), deden wij de deuren op slot om de aanwezigen het gevoel te geven opgesloten te zijn, een koekje van eigen deeg als het ware. De reacties daarop waren fel. De toenmalige bons/baas van de clientenbeweging van der Wilk, vroeg of we lekker aan het masturberen waren maar nog interessanter was de reactie van menig psychiater, die begonnen ons nl.en masse met psychiatrische diagnoses te bestoken. Onze kritiek kon dus in hun ogen niets anders betekenen dan dat wij ziek waren. Iets dergelijks herhaalt zich in sommige reacties op het manifest met dit verschil dat het nu
    patienten/clienten zijn die van mening zijn dat er een steekje los aan je zit als je de ggz als een obsoleet bouwwerk betitelt. Nuttige idioten noemde Lenin deze mensen ooit (google eens wat hij daar mee bedoelde).

  9. Zo Ed, dat is een behoorlijk onbeschofte reactie naar de mensen die inhoudelijk op je schrijven ingaan.
    Jammer, dat had je anders kunnen doen.

  10. Het punt is nou juist, beste Rene, dat de mensen die jij en ik bedoelen, juist niet op de inhoud ingaan maar de boodschapper diskwalificeren. Gingen ze nou maar eens op de inhoud in, die mensen die zo graag en zo fanatiek patient zijn en de ggz zo verdedigen. En ook voor jou geldt, google eens wat Lenin en anderen daarmee bedoelden, met de term ‘nuttige idioten’ , dan snap je het misschien beter. En nu hou ik er over op.

  11. Dit is een zeer goed artikel, de ggz moet inderdaad gestopt worden. Het is een politiek en racistisch spel. Heel goed om het personeel eens op te sluiten, stop hun zelf maar in de isoleercel met gedwongen injecties waarmee ze chemisch gesterilisseerd en kreupel worden. Stop de nazikampen / werkkampen en stop institutionele racisme.

  12. Als de psychologie een pseudo wetenschap is, ligt dat dan aan de Nederlandse GGZ ?, de NL wetenschap op dit terrein? , de cultuur en werkmethoden van de psychologische wereldgemeenschap?
    Als je zo slim bent als je denkt te zijn, dan los het echte probleem maar op. Als je een automotor wil repareren, dan moet je weten hoe een motor werkt. Als je de psychologie als wetenschap vooruit wilt helpen, dan bedenk maar hoe het brein functioneert.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *