SOCIALE PRAKTIJK Verwarring rondom eigen kracht bij professionals

Sociale professionals moeten de eigen kracht van burgers aanboren. Maar wie bepaalt wat eigen kracht is? Is het weigeren van zorg een uiting van eigen kracht? Wanneer en waarom bepaalt de professional dat er toch moet worden ingegrepen? Het eigen krachtideaal is omgeven door twijfel, jeukende handen en verwarring.

In het wijkgericht werken zoals dat momenteel in veel gemeenten vorm krijgt, is een nadrukkelijke plaats ingeruimd voor sociale wijkteams. Gemeenten zien hierin de belichaming van de wijze waarop maatschappelijke ondersteuning per 2015 dient te worden geboden: zo dichtbij en licht als het kan en zo zwaar als nodig. Eigen kracht van de burger staat centraal en aan professionals in wijkteams de schone taak om deze kracht aan te boren. Een mooi ideaal, maar niet eenvoudig te realiseren in de praktijk.

Dat blijkt uit een driejarig onderzoek van de Wmo-werkplaats Noord-Brabant Fontys, waarin dertig professionals uit drie teams zijn geïnterviewd. Professionals die zich in deze teams generalisten noemen en die werken vanuit het principe één huishouden, één plan en één contactpersoon.

Schakelen tussen op je handen zitten en ingrijpen

De generalisten doen een nadrukkelijk beroep op de eigen kracht van de wijkbewoner via de ondersteuning die ze bieden. Het is voor hen echter niet altijd eenvoudig om vast te stellen wat iemand zelf kan en waar ondersteuning nodig is omdat dit per mens en situatie verschilt. De ene wijkbewoner is volledig zelfredzaam, een ander is al langere tijd afhankelijk van professionele ondersteuning. Ook is het zoeken wanneer precies er al dan niet ondersteund moet worden. Dit vraagt van generalisten een voortdurend schakelen tussen op hun handen zitten en ingrijpen of overnemen.

Analoog aan de idee van de wijkteams geven de generalisten vertrouwen en krijgen wijkbewoners nieuwe kansen. Hiermee komen de professionele generalisten voor dilemma’s te staan, want: wanneer grijp je nu precies in of neem je over? Een dilemma dat bijvoorbeeld speelt bij Aisha en haar vriend Eddy. Zij laten professionals met moeite toe in hun leven en houden ondersteuning zoveel mogelijk af. Tegelijk is er veel aan de hand, ze hebben psychosociale, justitiële en financiële problemen. Aisha is onlangs bevallen. Het gaat niet goed met de baby, hij ligt op intensive care. Het stel leeft van een Wajong-uitkering. Via een pgb bureau huren ze een kleine bovenwoning, die te duur is voor hen. Voor huurtoeslag komen ze niet in aanmerking. Eigenlijk hebben Aisha en Eddy recht op een zwaarder zorgzwaartepakket vanuit het pgb waardoor ze in de nabije toekomst ook opvoedondersteuning zouden kunnen krijgen. Hoe ga je als generalist om met zo’n situatie? Respecteer je het afhouden van ondersteuning door het stel als een uiting van eigen kracht ook al maakt dit hun leven en het leven van hun kindje er niet makkelijker op? Of grijp je in door een zwaardere zorgindicatie aan te vragen terwijl dit in gaat tegen de wil van Aisha en Eddy?

Het aanboren van eigen kracht is niet eenvoudig, al was het maar omdat eigen kracht geen constant maar een dynamisch gegeven is. Dat blijkt bijvoorbeeld bij Jonnie, een jonge wijkbewoner met een verstandelijke beperking. Het ene moment is Jonnie rustig en aanspreekbaar en denkt de generalist dat hij hem inzicht kan geven in zijn gedrag. Even daarna flipt Jonnie en raakt in een ruzie of gevecht verzeild. ‘Er is niet veel nodig om die omslag plaats te laten vinden, vertelt de betrokken generalist.

Eigen waarden en normen vertroebelen het zicht op eigen kracht

Maar ook eigen normen en waarden van generalisten maken het aanboren van eigen kracht van wijkbewoners tot een verwarrend proces. Zij komen bij mensen thuis en zien hoe die daar hun eigen leven leiden. Een van de generalisten verbaast zich bijvoorbeeld over Mariet Janse, die wel post van het ziekenhuis opent, maar andere enveloppen ongeopend op een stapel legt. Rekeningen en aanmaningen blijven daardoor onopgemerkt en de hele administratie wordt een puinhoop. Hoewel Mariets administratie tot haar pensionering altijd gedaan is door de sociale werkplaats vindt de generalist dat geen excuus. Juist omdat Mariet selectief post opent en wel in staat is afspraken met het ziekenhuis na te komen, meent hij dat er sprake is van ‘een heel groot stuk eigen verantwoordelijkheid’.

Een andere generalist hoort bij toeval dat Tine van Straten van wie alle kinderen uithuisgeplaatst zijn opnieuw zwanger is. Het ene moment is Tine redelijk helder en is een gesprek met haar mogelijk. Andere keren is ze in de war en stampt ze binnen vijf tellen de kamer uit. De zwangerschap leidt tot discussie in het wijkteam. Gezien haar grillige gedrag twijfelen de generalisten of Tine een nieuwe kans moet krijgen om dit kind zelf op te voeden of dat zij op voorhand een melding moeten doen bij Jeugdzorg om het ongeboren kind te beschermen.

Eigen normen en waarden kunnen ook een rol spelen bij het formuleren van een ondersteuningsvraag. Zo is een van de generalisten namelijk van mening dat Kyra zich te veel richt op het vinden van andere woonruimte in plaats van op haar vele andere problemen. Daarom blijft het in zijn beleving ‘steeds brandjes blussen’. Even goed zou goedkopere en betere huisvesting Kyra de rust kunnen geven om haar andere problemen aan te pakken.

Complexe werkelijkheid: wat is eigen kracht nou precies?

Eigen kracht aanboren bij wijkbewoners klinkt dus eenvoudiger dan het is in de praktijk. Het manifesteert zich namelijk steeds op een andere manier, wat het voor de generalisten moeilijk maakt in te schatten wat iemand zelf kan en waar ondersteuning nodig is. De werkelijkheid is grillig en onvoorspelbaar, wat de vraag doet rijzen of het aan de generalist is om te bepalen of bij iemand eigen kracht moet worden aangeboord. En of een wijkbewoner bijvoorbeeld een netwerk moet hebben, zijn auto de deur uit moet doen of zijn huis moet poetsen. Of dat het aan de wijkbewoner zelf is om te bepalen of zijn leven al dan niet naar wens is zo lang hij anderen niet schaadt? Omdat hij geen behoefte heeft aan mensen om zich heen, niet van fietsen houdt of zijn huis schoon genoeg vindt. Met de roep om het aanboren van eigen kracht lijkt voorbij te worden gegaan aan de dialoog tussen wijkbewoner, generalist en gemeente over wat eigen kracht is en kan zijn in een gegeven situatie. Dialoog die juist de mist rondom eigen kracht kan doen opklaren en eigen kracht kan concretiseren.

Lydia van Dinteren en Dana Feringa zijn beiden verbonden aan het lectoraat Beroepsinnovatie Social Work aan Fontys Hogeschool Sociale Studies als respectievelijk docentonderzoeker en associate lector. Dit artikel is gebaseerd op het boek ‘De kunst van het laten. Doe-het-zelf-zorg en rolverwarring in tijden van transitie’, Wmo-werkplaats Noord-BrabantFontys, 2014. 

 

Dit artikel is 1761 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (6)

  1. Weigeren van zorg is zeer zeker een eigen vorm van kracht !
    Een weigering geeft aan dat iets niet nodig en niet gewenst is.
    Welke wetenschapper of hulpverlener zou dat zelf zo willen in zijn priveleven ?
    Niemand toch ?
    Als een stalker iemand ongewenst liefde aanbiedt dan wil je die toch ook niet ?

    Opdringing van zorg is erg onaangenaam voor iedereen omdat je zelf moet kunnen kiezen wie je ligt en of je hulp wilt en nodig hebt dat is nog wel het allerbelangrijkste.
    Die keuzes zijn er helaas niet meer in Nederland.
    Er komt niet 1 stalker maar tientallen in iemands leven hoe onaangenaam zal dat zijn ?

  2. Er is ontzettend weinig en slechte kennis over allerlei soorten eenzaamheid en zelfredzaamheid vind ik. Er wordt echt vergeten dat er heel veel mensen zijn die weinig tot geen mensen om zich heen willen die behoefte niet hebben en genoeg hebben aan hun eigen prachtige gezelschap of tevreden zijn met werkcontacten of familie of oppervlakkige buurtcontacten. Dit is niet ziek dit is iets wat er mag zijn. Hij hoeft niet te veranderen en therapie is hierbij overbodig. Hier is geen ingrijpen van de overheid voor nodig deze mensen zijn gelukkig en tevreden met zichzelf en hun situatie. Deze mensen houden van zichzelf en hun eigen gezelschap en hebben vaak geen schulden en zijn juist zelfredzaam en verstandig en hebben zelfvertrouwen. Ze kunnen zelfs zeer intelligent zijn met topbanen. Verslaafden of mensen met psychosen vallen hier natuurlijk buiten. Niet iedereen moet maar sociaal zijn. Je moet je leven kunnen invullen zoals jij dat wilt.
    We hoeven niet allemaal aan een standaard norm te voldoen. Ieder mens mag er zijn !

  3. Ik vind de kennis met betrekking tot eenzaamheid en isolement zeer slecht. Een ieder die graag alleen wil zijn is niet gek maar juist gelukkig en sterk dat is ook mijn mening. Ik ben ook zo’n type. Mijn behoeften op het sociale vlak zijn anders maar ook prima ik heb genoeg aan oppervlakkige contacten. Ik werk en doe niemand kwaad. Mensen met trucjes dwingen en uit de huiselijke sfeer halen is belachelijk en het werkt niet. ( door professionals notabene )
    Het gaat op deze manier goed mis in Nederland. Ga naar mensen toe die echt eenzaam zijn en een vraag naar gezelschap en hulp hebben. Er zijn zo veel mensen die naar gezelschap snakken en toch eenzaam blijven. De professionals zitten in de verkeerde ongevraagde hoek waar ze alleen maar ellende veroorzaken. Als er geen zorgvraag is, dan blijf je toch niet doorgaan en opdringen? Professionals zijn zo goed in hun werk dat ze constant ergens zijn waar ze niet nodig zijn en niet welkom zijn, waar ze mensen onnodig treiteren en diep ongelukkig maken. Mensen die een hulp willen en nodig hebben, krijgen het niet. Vreemden beslissen over hoe anderen moeten leven, dit is echt heel erg fout. Verbeter de wereld begin bij jezelf. Het is zo simpel om je altijd maar op een ander te concentreren. Professionals zijn niets beter dan de rest. Ieder mens is zo prachtig maar niemand kijkt nog naar mooie pluspunten en de mooie verschillen in de mensen.

  4. Wat een helder geschreven stuk met aansprekende voorbeelden. Wat mij betreft had de titel mogen zijn : eigen kracht in sociale praktijken. De essentie van sociaal werk is met betrokken partijen zoeken naar dat wat, gezien de situatie en mogelijkheden, het beste aansluit en werkt . Dat is per definitie maatwerk en normatief . Mooi hoe jullie de dilemma’s blootleggen in de voorbeelden en aangeven dat het aangaan van de dialoog tussen betrokken partijen het instrument is om afwegingen te maken en beslissingen te kunnen nemen.

  5. Onze buurvrouw was door andere dorpswoners aangemeld bij bemoeizorg.Een prachtige goed verzorgde vrouw ook haar huis was goed onderhouden. Ze was graag alleen ze was het meest gelukkig als ze op zichzelf was. Ze had een baan kortom zelfredzaam. Ze groette altijd,ze was beleefd en maakte eventueel ook een praatje. Ook was het een vrouw met zelfvertrouwen wat mag iets waar je zelfs trots op mag zijn het was een vrouw die duidelijk van zichzelf hield. Een waardige vrouw. Ze had weinig vaste netwerk contacten ook omdat ze dat op dat moment niet wilde en daar weinig behoefte aan had. Na haar werk vermaakte ze zich prima in de huiselijke privésfeer. Dit gaf ze ook aan. Dat mag én moet ze zelf bepalen. Toch vonden een aantal dorpsbewoners dit niet oké. De media geeft aan dat deze leefwijze niet goed is en dat hiervoor hulp nodig is. Ze redde zichzelf uitstekend uitmuntend zelfs maar toch werd ze na aanmelding een oggz in ons grote dorp. Wat mankeert de gemeente,de ggz om onmiddelijk op zo’n melding in te gaan? Omdat het een mooie vrouw is? Een zekere vrouw? Een makkelijk doelwit met wie je alles maar kunt doen door haar geringe netwerk?
    De ggz/inrichting benaderde ook ons met de mededeling dat wij niet mochten vertellen dat ze was aangemeld en vooral niet door wie. Wij hebben dat wel gedaan uiteraard! Daar heeft ze recht op!
    Maandenlang is ze heel erg lastig gevallen. De hele wijk moest proberen zich bij haar op te dringen ze moesten en zouden een manier vinden om bij haar binnen te komen ze moest met andere bewoners gedwongen koffie drinken. De meest enge types belden bij haar aan de hele dag ging dit door. Zelfs de wijkagent was dagelijks aanwezig. Ze was een broodmagere doodongelukkige vrouw geworden waar geen lachje meer van af kon en die iedere dag huilde. Wekelijks werd ze met dorpsgenoten en de ggz besproken in het dorpshuis over het traject en de vorderingen en plannen.
    Ze was bijna aan haar eind en de ggz stopte niet al maanden geleden hadden ze moeten begrijpen dat ze te ver gingen: stoppen dus. Zonder enig persoonlijk contact met haar is er zo gehandeld.
    Er zijn maar zo beslissingen genomen op afstand en overdreven verhalen van niet al te intelligente dorpsbewoners. Onze voormalige buurvrouw had haar leven perfect in de hand! De ggz heeft haar broodmager en doodongelukkig laten worden. Het gekke bizarre is een beter woord professionals hebben maar zo wat ondernomen na een fantasiemelding van dorpsbewoners. Er werd haar niets verteld ze kreeg geen enkele informatie ergens over ze wist niet eens in het begin wie deze mensen waren. Door ons kwam ze erachter. Wij moesten ook meewerken aan dit project maar we hebben dat uiteraard niet gedaan. Het was een vrouw waar je gewoon een goed gesprek mee kon hebben maar zelfs deze moeite namen ze niet. De ggz en de gemeente heeft heel erg fout gehandeld en hebben geen enkele notie van zaken. Onze buurvrouw was gelukkig. Ze had precies het leven dat ze wilde. De ggz hoort bij zichzelf te rade te gaan waarom ze zo in elkaar steken. De ggz bestaat overigens uit vreselijke onvriendelijke ontzettend dominante gemene krengen.Excuses voor de uitspraak maar zulke types zijn wij in ons leven nog nooit eerder tegengekomen. Ze stonden gewoon dagelijks te lachen voor haar huis!
    Als jullie professionals niet weten hoe te handelen met jeukende handen,ingrijpen of niet ingrijpen,twijfel en verwarring kennen en niet weten wat te doen dan zijn jullie geen professionals en horen jullie dit werk niet te doen. Jullie zijn hiervoor niet geschikt. Maar jullie bepalen wel het lot van iemands toekomst. Professionals? Hulpverleners horen voor dit gedrag vervolgd en psychiatrisch behandeld te worden. Dit gedrag zegt alles over hun psychische belevingswereld. De ggz,de gemeente die te makkelijk toestemming gaf door slechte informatie is hiervoor verantwoordelijk. Onze buurvrouw is 8 maanden geleden overleden aan een hartaanval en woog door deze angstige gebeurtenis nog maar 40 kilo. De ggz heeft dit laten gebeuren.
    Na haar overlijden was de ggz/plaatselijke inrichting abrupt verdwenen zonder hierop ooit enige reactie gegeven te hebben. De buren die haar aangemeld hadden zeiden: dit was te verwachten met zo’n stom mens! Ze was echter een krachtige voorbeeld vrouw. De ggz en de gemeente horen geen zeggenschap over mensen te hebben.
    Deze gebeurtenis heeft ons zeer aangegrepen.

  6. De meerderheid van de burgers heeft geen hulp nodig dat is het grote probleem.
    De burgers zijn zelf zo krachtig.
    Burgers worden ineens zo dom beledigd alsof ze zelf niets meer kunnen.
    Er wordt niet gecommuniceerd met burgers er worden geen vragen gesteld.
    De burger geeft zelf het juiste aan als je het vraagt.
    In principe moet de burger leiden.
    Professionals die zo twijfelen aan hun eigen kunnen beslissen maar zo met elkaar wat goed is voor een ander op afstand dat moet niet kunnen zo maak je grote fouten.
    Professionals weten alles beter en verdragen geen commentaar en overleggen alleen maar met de teams zelf.
    Het draait toch om de burgers ?
    Daar zijn jullie voor ingezet.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *