Verwarde personen: minister Schippers dweilt met de kraan open

Drie jaar geleden spraken partijen af om minder bedden in de ggz te krijgen én ernstig verwarde personen te ondersteunen in zelfstandig wonen. Nu blijkt alleen de eerste afspraak nageleefd te zijn. Tijd voor heroverweging, betoogt Piet-Hein Peters in zijn vandaag te verschijnen boek.

Drie jaar geleden spraken onder meer het ministerie van VWS, GGZ Nederland en Zorgverzekeraars Nederland af dat het aantal bedden in de ggz in 2020 met een derde is afgebouwd. In dezelfde adem beloofden dezelfde partijen dat de zorg en ondersteuning voor mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) nu vooral ambulant, bij patiënten die zelfstandig wonen, verleend zou worden. Er zou sprake zijn van ‘substitutie’. En, niet onbelangrijk, hiervoor zou al in 2012 de samenwerking met gemeenten, politie en andere lokale partijen gezocht worden.

Anno 2015, drie jaar later, erkennen ondertekenaars dat weliswaar de afbouw van bedden voortvarend ter hand is genomen, maar dat de opbouw van de ambulante zorg is achtergebleven. Zo zegt GGZ Nederland-directeur Paul van Rooij dat ‘er enorm veel druk op de beddenreductie is gelegd. Dat was eigenlijk paragraaf één van het akkoord. De opbouw kwam pas ergens aan het eind.’ En beamen diezelfde ondertekenaars dat de in het akkoord voor het welslagen van de ambulantisering ‘essentieel’ genoemde samenwerking met onder meer gemeenten maar zeer mondjesmaat heeft plaats gehad.

Ernstig verwarde personen vallen tussen wal en schip

De kinderen van deze rekening zijn mensen met een EPA die niet meer opgenomen worden, zelfs niet kortdurend, niet meer de ondersteuning krijgen die ze eerst wel hadden, die ‘gestimuleerd’ worden minder lang intramuraal te verblijven. Ik hoorde bijvoorbeeld het verhaal van Toon, 48 jaar, psychotisch én autistisch. Net zelfstandig gaan wonen, lichte begeleiding, sociale werkplaats. Maar die werkplaats verdween en dat werd Toon niet goed uitgelegd. Hij gaat in zijn achtertuintje mompelend op en neer lopen, de buurkinderen lachen hem uit. Toon ontploft, scheldt en dreigt, wordt meegenomen door de politie.

In de afgelopen twaalf maanden maakte Nederland uitgebreid kennis van de ‘verwarde persoon’. Inmiddels lijkt elke gemeente in Nederland wel zijn ervaringen te hebben met deze mensen. In twee jaar tijd steeg het aantal door de politie geregistreerde gevallen met 50 procent. Van 40.000 naar 59.000. In de berichtgeving in de media ligt de nadruk vooral op het risico dat de verwarde persoon voor zijn of haar omgeving. Dat de verwarde persoon zelf ook een mens is, één die niet tijdig de juiste hulp heeft gekregen en na zijn of haar ‘verwardheid’ maar moet leven met de schaamte voor dat gedrag, wordt gemakshalve meestal vergeten.

Ondertekenaars van het bestuurlijk akkoord in 2012 en in deze relevante hoogleraren beamen dat het grote verschil tussen de afbouw van intramurale zorg en de opbouw van zorg aan huis een belangrijke bron is van de groei van het aantal verwarde personen. Niet alleen slagen zorgverzekeraars en ggz er niet in voldoende tempo te maken in de opbouw van zorg, maar bovendien blijkt de zo broodnodige ondersteuning vanuit gemeenten onder druk van bezuinigingen af te nemen. Mensen met een EPA wordt gevraagd van de wal op het schip te stappen, terwijl het schip steeds verder weg komt te liggen. En het zijn al niet de beste zwemmers.

Stel opnieuw de vraag: moet EPA vallen onder langdurige zorg?

Minister Schippers beloofde in mei dit najaar met een plan van aanpak te komen. Oktober 2015 blijkt het belangrijkste wapenfeit de oprichting van een ‘aanjaagteam verwarde personen’. Los van de nogal ongelukkig benaming, is in de beleidsdocumenten hierover weinig terug te vinden over hoe voorkomen kan worden dat steeds meer mensen verward op straat terecht komen.

In samenspraak met haar VWS-collega Martin van Rijn kan de minister bijvoorbeeld het gesteggel tussen gemeenten en zorgverzekeraars over wie waarvoor betaalt in zorg en ondersteuning een duw in de goede richting geven. Ze zou bovendien de ggz kunnen aansporen haar ambivalente houding ten opzichte van de ambulantisering te laten varen. Wel roepen dat ggz-cliënten zelfstandig moet kunnen wonen, maar vervolgens zeer mondjesmaat bereid zijn tot het delen van informatie en expertise, is weinig enthousiasmerend voor huisartsen, wijkteams, politieagenten en buurtbewoners van wie wel een bijdrage verwacht wordt. Niet voor niks bestaat in die kringen het idee dat mensen met een EPA bij hun over de schutting wordt gemikt. En tenslotte zouden minister en staatssecretaris zich (opnieuw) de vraag moeten stellen of mensen die zo ernstig en chronisch ziek zijn niet onder de wet langdurige zorg moeten vallen, in plaats van afhankelijk te zijn van lokale politici en meer of minder bereidwillige zorgverzekeraars.

En terwijl dat hopelijk gebeurt, verkommert een steeds groter wordende groep mensen thuis omdat ze niet de zorg en ondersteuning krijgt die ze verdient. Het lijkt mij verre van vreemd dat je daar ‘verward’ van raakt.

Piet-Hein Peeters is journalist. Hij is de auteur van het 16 oktober verschenen ‘Verwarde personen zijn het probleem niet’ (www.uitgeverijPepijn.nl).

Foto: Roel Wijnants (Flickr Creative Commons)